Кедендік төлемдер бойынша берешекті өтеу туралы хабарламаларға дау айту
Сот практикасына сәйкес, кедендік даулар санатын бірнеше кіші санатқа бөлуге болады:
- камералдық кедендік тексеру нәтижелері бойынша бұзушылықтарды жою туралы хабарламаларға және бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны орындалмаған деп тану жөніндегі шешімдерге дау айту;
- кедендік және өзге де құжаттарды тексеру нәтижелері туралы хабарламаларға дау айту;
- тауарларға арналған декларацияда мәлімделген мәліметтерге өзгерістер (толықтырулар) енгізу туралы шешімдерге дау айту;
- кедендік төлемдер бойынша берешекті өтеу туралы хабарламаларға дау айту.
Тауарлар тізбесі бойынша кедендік ресімдеу кезінде кедендік алымдарды төлеу негіздерінің болмауы кедендік алымдарды төлеу міндетін жүктейтін хабарламаларды заңсыз деп тануға негіз болып табылады.
«M» ЖШС, «A» ЖШС, «Қ» ЖШС Астана қаласы бойынша МКД» РММ-не қарсы «M» ЖШС-не жолданған 2022 жылғы 23 қарашадағы № 19 тексеру нәтижелері туралы хабарламаны, «A» ЖШС-не жолданған 2022 жылғы 23 қарашадағы № 21 тексеру нәтижелері туралы хабарламаны кедендік алымдар бойынша 11 517 587 теңге мөлшеріндегі берешек пен өсімпұлды есептеу бөлігінде, сондай-ақ «Қ» ЖШС-не жолданған 2023 жылғы 4 қаңтардағы № 28 тексеру нәтижелері туралы хабарламаны заңсыз деп тану және күшін жою туралы талап қоюмен сотқа жүгінген.
Астана қаласының МАӘС-нің 2023 жылғы 17 тамыздағы шешімімен талап қою талаптары қанағаттандырылды. Сонымен қатар, заңдылықтың анықталған бұзушылықтары туралы МКК-ға қатысты жеке ұйғарым шығарылды (7194-23-00-4/1651 (1665, 1666).
Астана қалалық сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 29 қарашадағы қаулысымен және ұйғарымымен бірінші сатыдағы соттың шешімі мен жеке ұйғарымы өзгеріссіз қалдырылды.
ҚР Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2024 жылғы 19 маусымдағы қаулысымен шешім, жеке ұйғарым, Астана қалалық сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының қаулысы мен ұйғарымы күшінде қалдырылды.
Іс материалдарынан Астана қаласы бойынша МКД Еуразиялық экономикалық одақтың және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасы талаптарының сыртқы экономикалық қызметті жүзеге асыру кезінде сақталуына қатысты «Астана – жаңа қала» арнайы экономикалық аймағының (бұдан әрі – АЭА) бұрынғы қатысушылары болып табылатын «A» ЖШС, «Қ» ЖШС және «M» ЖШС-не қатысты көшпелі кедендік тексерулер жүргізгені анықталды. Кедендік тексерулердің нәтижелері бойынша талап қоюшыларға кедендік алымдар мен өсімпұлдарды қосымша есептеу туралы № 19, 21, 28 хабарламалар шығарылған. Талап қоюшылар аталған хабарламаларды заңсыз деп тану туралы талаптарын негіздей отырып, тауарлар тізбесі бойынша кедендік ресімдеу кезінде кедендік алымдарды төлеу үшін негіздердің жоқтығына қатысты уәждер келтірген.
Соттар талап қоюларды қанағаттандыра отырып, талап қоюшылар кедендік баждар мен салықтарды төлеушілер болып табылмайтындықтан, олардың кедендік алымдарды төлеу міндеті туындамайды деген қорытындыға келген. Кедендік алымдарды төлеу тауарларға арналған декларациялар бойынша ғана кедендік декларациялау үшін көзделген. Сонымен қатар, сот кедендік тексеру жүргізу кезінде жол берілген рәсімдік бұзушылықтарға қатысты да уәждер келтірген.
Астана қаласының соттарында «Астана – жаңа қала» арнайы экономикалық аймағының қатысушыларына (оның ішінде бұрынғы қатысушыларына) қатысты сыртқы экономикалық қызметті жүзеге асыру кезінде Еуразиялық экономикалық одақтың және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасы талаптарының сақталуы тұрғысынан кедендік тексеру нәтижелері туралы хабарламаларға дау айту жөніндегі көптеген әкімшілік істер қаралатынын атап өткен жөн.
Даулардың осы санаты бойынша тұрақты және бірыңғай сот практикасы қалыптасқан. Бұған жоғарыда көрсетілген санаттағы үш әкімшілік іс бойынша ҚР Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының қаулылары дәлел болады (№ 6001-24-00-6ап/191, (2), 6001-24-00-6ап/85, (2), 6001-24-00-6ап/77, (2). Аталған істерде жергілікті соттардың талап қоюларды қанағаттандыру туралы қорытындылары негізді деп танылып, сот актілері күшінде қалдырылған.
Осыны ескере отырып, құқық нормаларын түсіндіру мен қолданудың бірыңғай тәсілін қамтамасыз ету мақсатында, аталған санаттағы істер бойынша сот актілері елдің жоғары сот органының құқықтық ұстанымын ескеру және практикалық қызметте пайдалану үшін Қаржы министрлігіне, МКК-ға, МКД-ға және көлік саласындағы қадағалау органдарына жолданған.
Тауарларға арналған декларацияда мәлімделген мәліметтерге өзгерістер (толықтырулар) енгізу туралы шешімдер мен әрекеттерге (әрекетсіздікке) дау айту жөніндегі талап қоюларды қарау кезінде соттар кеден органдарының ӘРПК-нің 7, 10-баптарында бекітілген әкімшілік рәсім қағидаттарын, атап айтқанда, мөлшерлестік және заңдылық қағидаттарын сақтамағанын анықтаған.
«T» ЖШС Қарағанды облысы бойынша МКД» РММ-не қарсы 2022 жылғы 2 маусымдағы № 22 тексеру нәтижелері туралы хабарламаны және тауарларға арналған декларацияда мәлімделген мәліметтерге өзгерістер енгізу туралы шешімді заңсыз деп тану және күшін жою туралы талап қоюмен сотқа жүгінген (№ 3594-22-00-4/1084).
Қарағанды облысының МАӘС-нің 2023 жылғы 3 ақпандағы шешімімен талап қоюды қанағаттандырудан бас тартылған. Қарағанды облыстық сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 19 маусымдағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылған.
ҚР Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2024 жылғы 11 наурыздағы қаулысымен Қарағанды облысының МАӘС-нің 2023 жылғы 3 ақпандағы шешімі және Қарағанды облыстық сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 19 маусымдағы қаулысы күшін жойып, іс бойынша талап қоюды қанағаттандыру туралы жаңа шешім шығарылған (6001-23-00-6ап/2298).
Дауды шешу кезінде ЖШС-нің жоғарыда көрсетілген МКД хабарламасы мен шешіміне дау айту жөніндегі талап қоюын қанағаттандырудан бас тартқан жергілікті соттар дауланып отырған әкімшілік актілер заңды болып табылады деген қорытындыға келген. Олар өз ұстанымдарын Салық кодексінің 427, 428-баптарының, Қазақстан Республикасының «Құқықтық актілер туралы» Заңының 43-бабының, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің міндетін атқарушының 2018 жылғы 21 ақпандағы № 67 «Қосылған құн салығы есепке жатқызу әдісімен төленетін импортталатын тауарлар тізбесін және оны қалыптастыру қағидаларын бекіту туралы» бұйрығының ережелерімен негіздеген. Аталған бұйрыққа кейіннен Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2022 жылғы 31 наурыздағы № 31 және 2022 жылғы 21 қазандағы № 74 бұйрықтарымен талап қоюшының әкелінген тауарға (Canaanavalonminer есептеу серверлері – цифрлық майнингке арналған есептеу машиналары) қатысты ҚҚС-ты есепке жатқызу әдісімен төлеу құқығын алып тастайтын өзгерістер енгізілген.
Жергілікті соттардың бұл қорытындылары салық заңнамасының нормаларына және әкімшілік сот төрелігінің қағидаттарына қайшы келеді.
Мәселен, Салық кодексінің 427-бабына сәйкес, қосылған құн салығы осы бапта айқындалған тәртіппен, осы Кодекстің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген қосылған құн салығын төлеушілер тарапынан ішкі тұтыну үшін шығару кедендік рәсіміне орналастырылатын мынадай тауарлар бойынша есепке жатқызу әдісімен төленеді:
1) жабдықтар;2) ауыл шаруашылығы техникасы;3) автомобиль көлігінің жүк жылжымалы құрамы;4) тікұшақтар мен ұшақтар;5) теміржол локомотивтері мен вагондары;6) теңіз кемелері;7) қосалқы бөлшектер.
Қаралып отырған жағдайда ЖШС-нің Қазақстан Республикасының аумағына Қытай Халық Республикасынан сатып алынған жабдықтарды әкелгені анықталған.
Тауарларға арналған декларацияның деректеріне сәйкес, жабдықтар СЭҚ ТН бойынша 8471 50 000 0 кодымен әкелінген.
Тиісінше, 2022 жылғы қаңтар-ақпан айларында жабдықтарды Қазақстан Республикасының аумағына әкелу және декларациялау кезінде № 31 бұйрық негізінде өзгерістер енгізілген тізбе қолданыста болған.
Осылайша, талап қоюшы тауарды әкелу және декларациялау кезінде қолданыстағы заңнамаға сәйкес ҚҚС-ты есепке жатқызу әдісімен төлеуді қолданған.
Алайда енгізілген өзгерістерді ескере отырып, Департамент талап қоюшыға қатысты жалпы сомасы 1 251 884 678 теңгені құрайтын бұзушылық туралы хабарлама шығарған, оның ішінде ҚҚС – 1 182 232 681 теңге, өсімпұл – 69 651 997 теңге.
Хабарлама шығаруға СЭҚ ТН кодының № 31 бұйрыққа сәйкес тізбеден алып тасталуы негіз болған.
Алайда бұл хабарлама мен қабылданған шешім заңсыз болып табылады, өйткені аталған тауарды кедендік тазарту жүзеге асырылған кезде № 67 бұйрық қолданыста болған, оның талаптарына сәйкес талап қоюшының ҚҚС-ты есепке жатқызу әдісімен төлеу мүмкіндігі болған.
Қаралып отырған жағдайда № 74 бұйрықтың негізінде талап қоюшының жағдайы нашарлатылып, оған ҚҚС төлеу міндеті жүктелген. Себебі техниканы әкелу және декларациялау кезінде қолданыстағы заңнамада ҚҚС-ты есепке жатқызу әдісімен төлеу көзделген. Техника Қазақстан аумағында өндірілмейтіндіктен, басқа елден сатып алынған, бұл кейін енгізілген өзгерістермен де өзара байланысты.
Жауапкердің өсімпұл есептеу жөніндегі әрекеттері мөлшерлес емес және құқыққа қайшы болып табылады, өйткені Кеден кодексінің 124-бабына сәйкес өсімпұл салық белгіленген мерзімде төленбеген жағдайда есептелуге жатады, ал талап қоюшының салық төлеу міндеті № 74 бұйрыққа сәйкес туындаған.
Кассациялық сатыдағы сот ҚҚС-ты есепке жатқызу әдісімен төлеуді енгізудің негізгі мақсаты көмекші жабдықтар, техника және олардың жинақтаушы бөлшектері өндірілмейтін экономиканың басым салаларына мемлекеттік қолдау көрсету болып табылатынын атап өтті. Яғни есепке жатқызу әдісі орта мерзімді қолдау шарасы ретінде қарастырылады.
Уәкілетті орган талаптарды сақтаған жағдайға қатысты тағы бір мысал.
Салық кодексінің 463-бабының ескертпесінде тауар номенклатурасы Еуразиялық экономикалық одақтың бірыңғай Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасының кодымен және (немесе) тауардың атауымен айқындалатыны бекітілген.
АПК-нің 76-бабының екінші бөлігіне сәйкес, бұрын қаралған азаматтық іс бойынша заңды күшіне енген сот шешімімен немесе қаулысымен анықталған мән-жайлар сот үшін міндетті болып табылады. Мұндай мән-жайлар сол тұлғалар қатысатын басқа азаматтық істерді қарау кезінде қайтадан дәлелденбейді.
Осыған ұқсас норма ӘРПК-нің 119-бабында да көзделген, онда әкімшілік істер бойынша преюдиция мәселесі реттелген.
Сонымен бірге, Қарағанды облысы бойынша МКД» РММ-не қарсы тексеру нәтижелері туралы хабарламаны және тауарларға арналған декларацияда көрсетілген мәліметтерге өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізу туралы шешімді заңсыз деп тану және күшін жою жөніндегі ЖШС талап қоюын қарау кезінде жоғарыда келтірілген нормалардың сақталмауы ҚР Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы қайта қараған кезде Қарағанды облысы жергілікті соттарының сот актілерінің күшін жоюға әкеп соққан.
Жергілікті соттар талап қоюды қанағаттандыра отырып, мынадай мән-жайларды негізге алған:
1) Серіктестік «Дивин» алкоголь өнімін таза (100%) спирттің бір литріне 250 теңге мөлшерінде акциз төлей отырып, негізді түрде декларациялаған;
2) Департамент жоғарыда көрсетілген өнімнің бұрын таза (100%) спирттің бір литріне 2 550 теңге мөлшерінде акциз салынғанын растайтын дәлелдемелер ұсынбаған;
3) жауапкер Молдова Республикасының Еуропалық қауымдастықпен қауымдастық туралы келісімге қосылуынан және сусын атауының «Дивин» болып өзгеруінен кейін оны өндіру технологиясының өзгергенін дәлелдемеген, яғни іс жүзінде коньяк өндіру технологиясы бұрынғы күйінде қалған: жүзім шикізатынан жасалған шарап материалын дистилляциялау арқылы спирт бөлініп алынады, содан кейін ол емен бөшкелерде немесе құрамында емен клепкалары бар бөшкелерде ұсталады.
Сонымен бірге, ҚР Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 22 ақпандағы заңды күшіне енген қаулысымен 2020 жылғы 6 желтоқсанда заңды күшіне енген Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2020 жылғы 3 қарашадағы № 140 «Divin спирттік сусынын Еуразиялық экономикалық одақтың бірыңғай Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасына сәйкес жіктеу туралы» шешімімен (бұдан әрі – ЕАЭО Алқасының шешімі) ЕАЭО Кеден кодексінің 22-бабы 1-тармағының бірінші абзацына сәйкес Алқаның мынадай шешім қабылдағаны анықталған:
Молдова Республикасында өндірілген, көлемдік үлесі кемінде 40% этил спиртінен тұратын, жүзім шикізатынан өндірілген шарап материалын екі рет дистилляциялау арқылы алынған, емен бөшкелерде ұсталған дистилляттарды қант шәрбатын, жұмсартылған суды және қант колерін қосу арқылы купаждау жолымен дайындалған, сыйымдылығы 2 литр немесе одан аз ыдыстардағы «Divin» спирттік сусыны Еуразиялық экономикалық одақтың бірыңғай Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасының (ЕАЭО СЭҚ ТН) 2208 20 290 0 қосалқы позициясына Түсіндірудің 1 және 6 негізгі қағидаларына сәйкес жіктелсін.
Бұл «Divin» спирттік сусыны ЕАЭО СЭҚ ТН-ның 2208 20 290 0 тауар позициясындағы өзге де спирттік сусындар ретінде жіктелгенін білдіреді.
Тексеру актісі, салық органының хабарламасы мен шешімі шығарылған кезде ЕАЭО Алқасының шешімі қолданыста болған.
Жоғарыда баяндалғандардың мәнмәтінінде сот алқасы МКД шығарған даулы бұйрық ӘРПК-нің 79-бабында әкімшілік актіге қойылатын заңдылық және негізділік талаптарына сәйкес келеді деген қорытындыға келген.
Осыған байланысты сот актілерінің күші жойылып, талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарылған (6001-23-00-6ап/1187 (2).
Нормативтік база
- 1995 жылғы 30 тамыздағы Қазақстан Республикасының Конституциясы;
- Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі (бұдан әрі – ӘРПК);
- Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» кодексі (бұдан әрі – Кеден кодексі);
- Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 13 желтоқсандағы № 115-VI Заңымен ратификацияланған Еуразиялық экономикалық одақтың Кеден кодексі (бұдан әрі – ЕАЭО Кеден кодексі);
- Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2019 жылғы 29 қарашадағы № 7 «Соттардың кеден заңнамасын қолдануының кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысы;
- Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексі (Салық кодексі);
- Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексі (бұдан әрі – КК);
- Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі (бұдан әрі – ӘҚБтК);
- Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі (бұдан әрі – АПК);
- 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт (бұдан әрі – ЕАЭО туралы шарт);
- ЕАЭО құқығын құрайтын актілер (бұдан әрі – кедендік реттеу саласындағы халықаралық шарттар мен актілер);
- Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2018 жылғы 27 наурыздағы № 42 «Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнын кедендік бақылауды жүзеге асыру ерекшеліктері туралы» шешімі.
Пайдаланылған қысқартулар
ҚР ЖС ӘІСК – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы;
ӘІСК – облыстық және оларға теңестірілген соттардың әкімшілік істер жөніндегі сот алқалары;
МАӘС – ел өңірлерінің мамандандырылған ауданаралық әкімшілік соттары;
ММ – мемлекеттік мекеме;
РММ – республикалық мемлекеттік мекеме;
МКК – Мемлекеттік кірістер комитеті;
МКД – Мемлекеттік кірістер департаменті;
МКБ – Мемлекеттік кірістер басқармасы;
ЖШС – жауапкершілігі шектеулі серіктестік;
ЖК – жеке кәсіпкер.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
