Моральдық зиянды өтеу және өндіру негіздері, өтемақы мөлшері, моральдық азап
Конституцияға сәйкес Қазақстан Республикасының ең жоғары құндылығы – адам және оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Осыған байланысты азаматтарға олардың жеке мүліктік емес (Моральдық) игіліктерінің құқықтық қорғалуы туылғаннан бастап тиесілі. Оларға келтірілген моральдық зиянды өтеу адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асырудың тиімді кепілдіктерінің бірі болып табылады. Өкінішке орай, қолданыстағы заңнамаға сәйкес, өтемақы мөлшерін соттың қалауы бойынша, әділдік пен парасаттылық критерийлерін ескере отырып айқындалады. Іс жүзінде моральдық зиянды өтеу мөлшері судьяның жеке басына, оның адамгершілік қасиеттеріне, оның жеке қасиеттерін анықтайтын өмірлік тәжірибесіне байланысты. Істі қарайтын судья болғандықтан, моральдық зиянның орнын толтыру мөлшерін сот өз бетінше, ішкі сеніміне сүйене отырып, өз қалауы бойынша анықтайды. Ағымдағы заңнамаға сәйкес жәбірленушінің жақын туыстарының, жұбайының (зайыбының) басынан өткерген жағымсыз психоэмоционалдық бастан кешулері, жәбірленуші қайтыс болған жағдайда, оған қарсы жасалған құқық бұзушылықтың салдарынан пада болған моральдық зиян құқықтық қорғауға жатпайды. Өзінің табиғаты бойынша моральдық зиянды өтеу абсолютті және жәбірленушіден ажырағысыз болып табылатын, әмбебап құқық мирасқорлығы нәтижесінде берілмейді. Тиісінше, адамды өмірінен заңсыз айыру кезінде, туыстарына, жұбайына моральдық зиянның орнын толтыру өндірілмейді, өйткені бұл жағдайда бұзылған игілік жеке және ажырағысыз болып табылады.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес, азаматтың мүліктік құқықтарын бұзатын әрекеттерімен (әрекетсіздігімен) келтірілген моральдық зиян өтелуге жатпайды, мысалы, қарыз сомасын өндіріп алу кезінде, залалды өндіру және т.б. Моральдық зиянның орнын толтыру мөлшерін анықтауда көрсетілген қиындықтарды ескере отырып, «Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі істі сотқа дейінгі сатыда, психология және психиатрия саласындағы мамандарды тартып олардан дәлелді және негізді пікір алып сотқа дайындықты бастайды. Өйткені, психология және психиатрия саласында арнайы білімі жоқ соттың, адамның моральдық азап шегу дәрежесін анықтауы қиын жағдай. Шешім қабылдау кезінде сот жеке тәжірибесімен, ішкі сенімімен және нақты судьяның тұлға ретіндегі эмоционалдық реакциясын білдіретін эмпатия дәрежесімен шектеледі. Ал, маман (сарапшы) талапкердің жеке басының ерекшеліктерін ескере отырып, оның психологиялық күйі, оның эмоционалдық тәжірибесінің тереңдігі туралы сұрақтарға толығырақ жауап беруге көмектеседі. Осылайша, сотқа көмек көрсету үшін мамандарды тарту немесе медициналық-психологиялық сараптама тағайындау, бұзылған мүліктік емес игіліктер мен азаматтардың құқықтарын қорғау және қалпына келтіру бойынша «Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі жан жақты азаматтарға көмегін жеткізуде.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
