Адвокат азаматтық істер бойынша заңгер моральдық зиянды өтеу субъектісі азап шеккен және жеке мүліктік емес құқықтар мен игіліктерді өзге де бұзған кез келген адам бола алады.
Ц.моральдық зиянды өтеу есебінен "Қ "Ұлттық компаниясы" АҚ-дан 15 000 000 теңге өндіріп алу туралы талап арызбен сотқа жүгінді. Талаптарға талапкердің ұлы Е. 2008 жылдан бастап Шу станциясында ЭЧ-22-де электромонтер болып жұмыс істеді. 2013 жылғы 22 маусымда жұмыстарды орындау барысында жазатайым оқиға орын алып, нәтижесінде Е.өліммен жарақат алды. Жұмыс берушінің кінәсі - 80%, қызметкердің кінәсі - 20%. Жамбыл облысы Шу аудандық сотының 2013 жылғы 5 желтоқсандағы шешімімен ц. талаптарын қанағаттандырудан бас тартылды. Жамбыл облыстық сотының апелляциялық және кассациялық сот алқаларының қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылды. Жоғарғы Соттың азаматтық және әкімшілік істер жөніндегі қадағалау сот алқасы даулы сот актілерінің күшін жойып, ц. талаптарын ішінара қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылдады. 866 теңге мөлшеріндегі баждар. Қазақстан Республикасы Бас прокурорының наразылығы мынадай негіздер бойынша ішінара қанағаттандырылды. Талапкердің ұлы ц. – е., 1986 жылы туған, "Қ "Ұлттық компаниясы" АҚ - Шу ст. ЭЧ-22 электрмен жабдықтау дистанциясы филиалында электромонтер болып жұмыс істеген. Кәсіпорын директорының 2013 жылғы 21 маусымдағы № 325 бұйрығына сәйкес 2013 жылғы 22,23 маусымдағы демалыс күндері КЛ-10 кВ кабельдік желісіндегі зақымдарды қалпына келтіру бойынша шұғыл жұмыстар жүргізу қажеттілігіне байланысты жұмыс күндері деп жарияланды. 2013 жылғы 22 маусымда аға электромеханик Ш. бастаған жұмысшылар бригадасы, оның ішінде талапкердің ұлы е., зақымдалған желіні қалпына келтіру жұмыстарын бастады.
Жұмыс барысында, үш ядролы кабельдерді қосу кезінде Е. кернеу әсерінен өліммен жарақат алды. 2013 жылғы 24 маусымда аталған жазатайым оқиғаны арнайы тергеу жөніндегі комиссия оның өндіріспен байланысты екендігі туралы шешім қабылдады. Айта кету керек, аталған жағдай бойынша мамандар жұмыс берушінің және қаза тапқан қызметкердің кінәсінің әртүрлі дәрежесін белгілей отырып, үш түрлі қорытынды жасады, атап айтқанда: – 2013 жылғы 4 шілдедегі арнайы тергеу актісіне сәйкес жұмыс берушінің кінәсі – 10 %, қызметкердің кінәсі-90 %; - 2013 жылғы 21 қарашада жазатайым оқиғаны қайта жүргізілген арнайы тергеу нәтижелері бойынша жұмыс берушінің кінәсінің дәрежесі – 80 %, қызметкердің кінәсінің дәрежесі – 20% анықталды; Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені № 8/2015 24 - 2014 жылғы 17 қаңтардағы актіге сәйкес жұмыс беруші мен қаза тапқан адамның кінәсінің дәрежесі 50% - дан айқындалды. Астана қаласы Есіл аудандық сотының 2014 жылғы 11 қарашадағы шешімімен Бас мемлекеттік еңбек инспекторының 2013 жылғы 25 желтоқсандағы соңғы қорытындысы заңсыз деп танылып, күші жойылды.
Еңбек қатынастарынан туындайтын осы дауды бірінші сатыдағы сот және облыстық соттың сот алқалары қараған және шешкен кезде моральдық зиянды өтеуге байланысты құқықтық қатынастарды реттейтін материалдық құқық нормалары дұрыс түсіндірілмеген. Жоғарыда айтылғандай, талапкердің ұлының қайтыс болуына байланысты жүргізілген тергеу нәтижелері бойынша жұмыс берушінің кінәсі 80 %, қызметкердің кінәсі 20% мөлшерінде анықталды. Іс материалдарымен жұмыс бригадасының басшысы Ш. Е. бригада мүшесінің жұмыстардың орындалуын бақыламағаны анықталды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 қарашадағы № 1509 Қаулысымен бекітілген тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына сәйкес бекітудің сенімділігін тексеру бригада басшысының міндетіне кірді. 2013 жылғы 23 маусымдағы мәйіттің сот-медициналық сараптамасының қорытындысы бойынша ц. - ның өлімі электр жарақатынан болғандығы анықталды. Қайтыс болған қызметкердің анасының жұмыс берушінің еңбек заңнамасының нормаларын сақтамауына байланысты моральдық зиян есебінен өтемақы өндіріп алу туралы талабы заңды болып табылады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 12-бабының 1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адамның құқықтары мен бостандықтары танылады және оларға кепілдік беріледі. Азаматтық кодекстің 951 - бабының 1-тармағына сәйкес моральдық зиян-бұл жеке мүліктік емес игіліктер мен жеке тұлғалардың құқықтарын бұзу, кемсіту немесе айыру, оның ішінде жәбірленушінің өзіне қарсы жасалған құқық бұзушылық нәтижесінде бастан кешірген моральдық немесе физикалық азаптары. Осы баптың диспозициясынан моральдық зиянды өтеу субъектісі азап шеккен және жеке мүліктік емес құқықтар мен игіліктерді басқа да бұзған кез келген адам болуы мүмкін екендігі шығады. "Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 21 маусымдағы № 3 нормативтік қаулысының 3-тармағында (2003 жылғы 20 наурыздағы және 2011 жылғы 30 желтоқсандағы өзгерістермен және толықтырулармен) адамның эмоционалдық-еріктік тәжірибесі ретінде адамгершілік азапты бастан өткерген оқиғалар деп түсіну керек екендігі туралы түсініктемелер берілді олар қорлау, тітіркену, депрессия, ашулану, ұят, үмітсіздік, кемшіліктер, ыңғайсыздық сезімдерін сезінеді. Қауіпсіздік ережелері мен еңбек заңнамасының талаптарын сақтамау нәтижесінде талапкердің ата – анасымен бірге тұратын отбасы мүшесі-ұлы қайтыс болды. Ұлының анасы үшін қайтыс болуы-бұл орны толмас шығын, нәтижесінде ол терең физикалық, моральдық және психологиялық азапты бастан кешірді және жалғастыруда. Бірінші сатыдағы соттың және облыстық соттың сот алқаларының жауапкердің заңсыз әрекеттері нәтижесінде Е. қаза тапқаны туралы құқықтық ұстанымдары және ол Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының № 8/2015 25 Бюллетені жеке мүліктік емес игіліктен айырылды – жеке мүліктік емес құқықтары бұзылған жеке тұлға ретінде оның пайдасына өмір ретінде және моральдық зиянды ақшалай түрде өтеу жазаланады, ал осы іс бойынша талапкерге, жәбірленушінің анасына қатысты жауапкер тарапынан қандай да бір заңсыз әрекеттер жасалмаған, қате болып табылады және жоғарыда көрсетілген заңнамалық актілердің талаптарынан туындамайды.
Соттар бұл істі қарау кезінде мүліктік зиянды мүліктік емес зияннан ажыратпады және талапкердің қайтыс болған адамның жалақысының жоғалған үлесі түрінде талап қою құқығын қате түсіндірді. Жауапкердің қызметкерді жерлеуге арналған шығыстарды, сондай-ақ еске алу іс-шараларын өткізу жөніндегі шығыстарды төлеуі сот органдарына моральдық зиянды өтеу туралы талаптармен жүгінуіне кедергі келтірмейді. Іс бойынша жиналған дәлелдемелер қаза тапқан қызметкердің абайсыздығымен қатар, жазатайым оқиға жұмыс өндірісін қанағаттанарлықсыз ұйымдастыру, қауіпсіздік техникасы ережелерін сақтамау, қауіпсіз еңбек жағдайларының болмауы, Еңбек және өндірістік тәртіпті бұзу, Электромонтерлер бригадасы мүшелерінің жұмысына бақылауды жүзеге асырмау нәтижесінде болғанын көрсетеді.
Жәбірленушінің ата-анасы Е.жауапкерге және құқық қорғау органдарына жолданған өтініштерінде "демалыс күндері қызметтік міндеттерін атқару туралы" 2013 жылғы 21 маусымдағы № 325 бұйрыққа қол қою олардың ұлына тиесілі емес екенін атап өтті. Шындығында, 2014 жылғы 6 маусымдағы № 958 сот-қолжазба сараптамасының қорытындысымен аталған құжаттағы қолды Е. атынан Е. өзі емес, екіншісінің қолы еліктеп орындағаны анықталды. Іс бойынша даудың мән-жайлары толық анықталғанын ескере отырып, қосымша дәлелдемелер жинау қажеттілігі жоқ, қадағалау алқасы іс бойынша жаңа шешім қабылдауға болады деп санайды. Моральдық зиянды өтеу мөлшерін анықтаған кезде талапкер мен қаза тапқан адамның туыстық дәрежесін, зақымдану сипатын, жазатайым оқиға орын алған жағдайларды, қаза тапқан адамның ата-анасының ұзақ уақыт бойы әртүрлі инстанциялар мен құқық қорғау органдарына бірнеше рет жүгінуін, сондай-ақ жұмыс берушінің қауіпсіз жағдай жасамағаны үшін кінәсінің дәрежесін ескеру қажет.Еңбек.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
