Ерекше қатыгездікпен қасақана өлім
Шығыс Қазақстан облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының 2017 жылғы 19 маусымдағы Үкімімен, қ., бұрын сотталған: 2016 жылғы 8 ақпанда Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 191-бабы 3-бөлігінің 1, 3-тармақтары бойынша 3 жылға 6 айға бас бостандығын шектеу. Соттың 2017 жылғы 19 сәуірдегі қаулысымен өтелмеген жаза мерзімі 1 жылға 8 айға 11 күнге ауыстырылды, - ҚК 99-бабы 2-бөлігінің 5-тармағы бойынша 16 жылға бас бостандығынан айырылды, ҚК 115-бабы бойынша қоғамдық жұмыстарға 180 сағат мерзімге, ҚК 188-бабының 1-бөлігі бойынша 2 жылға бас бостандығынан айырылды, 24-баптың 3-бөлігі бойынша, ҚК 200-бабы 2-бөлігінің 1), 2) тармақтары бойынша 2 жылға 6 айға бас бостандығынан айыру, ҚК 200-бабы 2-бөлігінің 1) ,3) тармақтары бойынша 4 жылға бас бостандығынан айыру. ҚК-нің 58-бабының 4-бөлігі негізінде жазаны ішінара қосу арқылы 19 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. ҚК-нің 60-бабына сәйкес жазаның өтелмеген бөлігін ішінара қосу арқылы соттың 2016 жылғы 8 ақпандағы үкімі бойынша ең жоғары қауіпсіздік қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде жазасын өтей отырып, 20 жылға бас бостандығынан айыру тағайындалды. ҚК 91-бабы 1-бөлігінің 4-тармағына сәйкес бас бостандығынан айыру орындарында маскүнемдіктен мәжбүрлеп емдеу тағайындалды. К. в. пайдасына 377 761 теңге мөлшерінде материалдық залал, 2 000 000 теңге мөлшерінде моральдық зиян, 21 135 теңге мөлшерінде мемлекет кірісіне мемлекеттік баж және 254 648 теңге сомасында іс жүргізу шығындары өндірілді. Үкіммен к. кінәлі деп танылды: жәбірленушіге қасақана қасақана өлім жазасына кесілгені үшін В. ерекше қатыгездікпен; бөтеннің мүлкін жасырын жымқыру кезінде; осы қатерді орындаудан қорқуға жеткілікті негіздер болған кезде кісі өлтіру қаупінде; алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобының жымқыру мақсатынсыз көлікті заңсыз иемденуге әрекет жасағанда; жымқыру мақсатынсыз көлікті заңсыз иемденуде алдын ала сөз байласу бойынша адамдар тобы бірнеше рет. Осы үкіммен А. сотталды, оған қатысты үкімге шағым жасалмады. Шығыс Қазақстан облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2017 жылғы 10 тамыздағы қаулысымен К. қатысты сот үкімі өзгеріссіз қалды.
Өтінішхатта сотталған К. 24-баптың 3-бөлігі бойынша, 200-баптың 2-бөлігінің 1), 2) тармақтары бойынша және ҚК 200-бабы 2-бөлігінің 1), 2) тармақтары бойынша "қайталану" біліктілік белгісін артық есептелген деп алып тастауды және ҚК 200-бабы 2-бөлігінің 2) тармағы бойынша жазаны 2-ге дейін төмендетуді сұрайды бас бостандығынан айыру жылдары. ҚК-нің 99-бабы 2-бөлігінің 5) - тармағы бойынша оның әрекеттерін ҚК-нің 106-бабының 3-бөлігіне қайта біліктілендіруді сұрайды, өйткені ол жәбірленушіге кездейсоқ соққы беріп, оның іс-әрекетінен өлім болуы мүмкін екендігі туралы есеп бермеді. Жазаның соңғы мерзімі аз қатаң жазаны неғұрлым қатаң жазаға тарту арқылы тағайындауды сұрайды. Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі – ҚІЖК) 485-бабына сәйкес заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға істі тергеу немесе сот қарау кезінде жол берілген азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының бұзылуы, қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдарының дұрыс қолданылмауы негіздер болып табылады. Сот дәлелдемелер жиынтығын зерттей отырып, К. - ның кінәсі туралы дұрыс қорытындыға келді: бөтеннің мүлкін жасырын ұрлауда; осы қатерді орындаудан қорқу үшін жеткілікті негіздер болған кезде кісі өлтіру қаупінде; алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобын ұрлау мақсатынсыз көлікті заңсыз иемденуге әрекет жасауда; адамдар тобын ұрлау мақсатынсыз көлікті заңсыз иемденуде алдын ала сөз байласу бойынша сотталғандарға іс жүзінде шағым жасалмайды. К., С. жәбірленушілерден автокөлік ұрлауға жасалған қастандық эпизодтары және Ф. жәбірленушіден көлік ұрлау эпизоды. сот қылмыстық кодекстің жекелеген баптары бойынша К. айыптауға "бірнеше рет" қылмыстың саралау белгісін қойып, негізді түрде саралады, өйткені Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 11 "қылмыстық құқық бұзушылықтардың бірнеше рет саралануы және жиынтығы туралы" нормативтік қаулысының 19-тармағына сәйкес адам аяқталған қылмыстық құқық бұзушылықтар мен қылмыстық құқық бұзушылықтар жасаған жағдайда өзгертулер мен толықтырулармен олардың жасалуының қандай да бір сатысында үзілген құқық бұзушылықтарды олар ҚК-нің бір бабы бойынша саралана алмайды. Мұндай жағдайларда аяқталмаған қылмыстық құқық бұзушылық ҚК - нің 24-бабының тиісті бөлігі және ҚК-нің Ерекше бөлігінің бабы (бабы бөлігі) бойынша, ал аяқталған қылмыстық құқық бұзушылық-осы қылмыстық құқық бұзушылық үшін жауаптылықты көздейтін ҚК-нің бабы бойынша сараланады.
Сондықтан сотталған адамның сот оның әрекеттерін ҚК 24-бабының 3-бөлігі бойынша, ҚК 200-бабының 2-бөлігі 1), 2) тармақтары бойынша және ҚК 200-бабының 2-бөлігі 1), 2) тармақтары бойынша "бірнеше рет" белгісі бойынша заңсыз саралағаны туралы дәлелдері заңға негізделмеген. Сот сатылары үкімнің қарар бөлігінде және апелляциялық қаулының кіріспе бөлігінде ҚК-нің 200-бабы 2-бөлігінің 3) тармағы бойынша К. - ны соттау туралы қате көрсетілген. Сот актілерінің дәлелді бөліктерінде К. - ның автокөлікті айдап әкету жөніндегі әрекеттері ҚК 200-бабы 2-бөлігінің 1), 2) тармақтары бойынша сараланған. ҚК - нің 200-бабы 2-бөлігінің 3) тармағында көзделген белгі - "жәбірленушіге зорлық-зомбылық қолдану арқылы айдап әкету", к. Алайда, сот органдарының бұл тізімдемесі сотталған адамның жасаған қылмысының біліктілігіне және оған жаза тағайындауына әсер еткен жоқ. Шығыс Қазақстан облыстық сотының сот алқасының 2019 жылғы 14 наурыздағы қаулысымен осы тізімдеме түзетілді. Сотталушының В. - ны өлтіруге ниетінің жоқтығы туралы дәлелдері дәрменсіз. Іс материалдары К. мен В. арасында сенімді түрде анықталды. жанжал болды, оның барысында сотталған жәбірленушіні құлатып, дененің әртүрлі бөліктеріне, соның ішінде басына бірнеше рет соққы берді. В. алған жарақаттарынан қайтыс болды. К.-ның жәбірленушінің өмірлік маңызды органына - бас аймағына, жәбірленушінің денсаулығына келтірілген зиянның сипатына, сот-медициналық сарапшының қорытындысымен объективті түрде белгіленген, бастың жұмсақ тіндеріне травматикалық қан кетулерге, оң жақ париетальды сүйектің депрессиялық фрагменттік сынуына, мидың көгеруіне әкеп соқтырған ашық бас-ми жарақаты түріндегі соққы беруінде көрініс тапқан мақсатты әрекеттері, К. - ның ниеті оның денсаулығына ауыр зиян келтірмеу үшін емес, В. - ның заңсыз өліміне бағытталғандығын куәландырады. Мұндай жағдайларда к. ол келтірген зиянның өмірмен үйлеспейтінін алдын-ала білді, жәбірленушінің өлімі түріндегі қылмыстық әрекеттерінің салдарын түсінді және осы салдардың басталуын қалады. Сонымен, сот алқасы соттың К. - ны қасақана өлтіру туралы тұжырымдары істің нақты жағдайларына сәйкес келеді деп санайды. Алайда сотталған К-нің іс-әрекеттерінің біліктілігімен келісуге болмайды. ҚК-нің 99-бабы 2-бөлігінің 5) - тармағы бойынша, өйткені сот ҚІЖК-нің 397-бабы 1-бөлігінің талаптарын бұза отырып, үкімде Қ. - да аса қатыгездікпен кісі өлтіру ниетінің бар-жоғын растайтын анық, жол берілетін, жатқызылатын және жеткілікті дәлелдемелер жиынтығын келтірмеген. Конституцияның 77 және ҚІЖК-нің 19-баптарына сәйкес ешкім өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес, айыпталушының кінәсіне деген күмән оның пайдасына түсіндіріледі. Айыптау үкімі жорамалдарға негізделмеуі мүмкін және рұқсат етілген және сенімді дәлелдердің жеткілікті жиынтығымен расталуы керек. Заңның мағынасында қасақана кісі өлтіру ерекше қатыгездікпен жасалған деп танылуы мүмкін, егер кінәлі адам өмірінен айырылғанға дейін немесе кісі өлтіру процесінде жәбірленушіге белгілі бір азап немесе азап шеккен болса. Бұл жауапкершілікті ауырлататын белгі заңмен кісі өлтіру тәсілімен, яғни қылмыстың объективті жағымен емес, ең алдымен сотталушының ниетін ерекше қатыгездікпен қылмыс жасауға бағыттаумен байланысты, бұл әрекеттің субъективті жағын сипаттайды. Осы іс бойынша ерекше қатыгездікпен қасақана өлім-жітім К. - ның осындай ниетпен әрекет еткені туралы қорытынды жасауға болмайды. Мас күйінде жанжал туындаған ұрып-соғу кезінде бірнеше рет соққы беру, оның пайда болуының нақты жағдайларын, олардың арасында туындаған жанжалдың кенеттен болуын ескере отырып, К. - ның әрекеттерін ерекше қатыгездікпен жасалған деп тану үшін жеткілікті деп тануға болмайды. Сот-медициналық сараптаманың қорытындысы бойынша жәбірленушіге келтірілген зиян ұзақ уақыт емес, қысқа уақыт ішінде келтірілгені объективті түрде анықталды. Жәбірленушіге оның денсаулығына әртүрлі зиян келтірген он травматикалық әсер әсер етеді: жеңіл, орташа және ауыр зиян. Өлімнің себебі барлық жарақаттардың жиынтығы емес, тек ашық ми жарақаты болды. В. денсаулығына жеңіл және орташа зиян келтірген зақым өліммен себепті байланысты емес. К. - ның айғақтарынан ол жәбірленушімен күресе бастағаны, ол тогоны жерге тастап, бірнеше рет соққы бергені, содан кейін 3-ке жуық соққы бергені, ол соққыларды көрмеген, қараңғы болған. Содан кейін ол ұруды тоқтатты, содан кейін жәбірленуші әлі тірі болды. Сотталушының бұл дәлелдері ешнәрсемен жоққа шығарылмаған. Қысқа уақыт ішінде жәбірленушіге соққылар мен соққылар жасаған К. - ның бұрын таныс емес В. - ға ерекше азап пен азап келтіру мақсатын көздегені туралы ешқандай дәлел жоқ. Осылайша, істің нақты мән-жайларын және К. - ның Кісі өлтіруге кінәсін дұрыс анықтай отырып, сот оның әрекеттеріне қате баға беріп, кісі өлтіруді тек "ерекше қатыгездікпен" негіздеді. Істің мән-жайлары, олар үкімде баяндалғандай және сотқа дейінгі тергеу мен сот тергеуі барысында анықталғандай, мұндай қорытындыға негіз болған жоқ. Сот "адамның өмірі мен денсаулығына қарсы кейбір қылмыстық құқық бұзушылықтарды саралау туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 11 мамырдағы № 1 нормативтік қаулысының 10-тармағына кісі өлтірудің объективті тарабын орындау кезінде келтірілген жарақаттардың көптігі өзі 2-бөлімнің 5) тармағы бойынша іс-әрекетті саралау үшін негіз болып табылмайтындығы туралы дұрыс сілтеме жасады егер бұл ретте кісі өлтіру жәбірленушіге ерекше азап пен азап келтіру мақсатында жасалғаны анықталмаса, ҚК-нің 99-бабы. Ерекше қатыгездікпен жасалған кісі өлтіруді тану үшін келтірілген жарақаттардың сипаты мен ауырлығы маңызды емес. Алайда, сот бұл түсіндірулерге қайшы келетін қорытындыға келді және ерекше қатыгездіктің негіздемесінде бас аймағында жарақат алудың көптігі мен жәбірленушіге денсаулығына ауыр зиян келтіру туралы айтылды, бұл тек жасалған қылмыстың әдісін көрсетеді, бірақ сотталушының жәбірленушіге ерекше физикалық немесе моральдық азап пен азап келтіру ниетін дәлелдемейді. Сонымен қатар, сот-медициналық сараптаманың қорытындысы бойынша келтірілген барлық зиян ауыр емес.
Осылайша, іс материалдарынан к. спирттік ішімдіктерді ішу кезінде туындаған жанжал негізінде кісі өлтіргені шығады. Бұл ретте К. - ның соққы беру арқылы в. - ның жәбірленушісіне ерекше азап келтіру ниеті болғанын растайтын ешқандай деректер жоқ. Сондықтан сот алқасы ҚК-нің 99-бабының 2-бөлігінің 5) - тармағы бойынша ҚК-нің 99-бабының 1-бөлігіне қайта біліктілендірілсін және оған осы баптың санкциясы шегінде жаза тағайындалсын.
Баяндалғанның негізінде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы ҚК-нің 99-бабы 2-бөлігінің 5) тармағынан ҚК-нің 99-бабының 1-бөлігіне оның іс-әрекетіне қатысты жергілікті соттардың сот актілерін өзгертіп, оған 13 жыл бас бостандығынан айыруды тағайындады. ҚК-нің 58-бабының 4-бөлігі негізінде ҚК-нің 99-бабының 1-бөлігі, 115-бабы, 188-бабының 1-бөлігі, 24-бабының 3-бөлігі, 200-бабының 2-бөлігінің 1), 2) - тармақтары бойынша жазаларды ішінара қосу жолымен 16 жылға бас бостандығынан айыру тағайындалды. ҚК-нің 60-бабына сәйкес 2016 жылғы 8 ақпандағы сот үкімі бойынша жазаның өтелмеген бөлігін ішінара қосу жолымен ең жоғары қауіпсіздік қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде жазасын өтей отырып, 17 жылға бас бостандығынан айыру тағайындалды. Қалған бөлігінде сот актілері өзгеріссіз қалады. Сотталушының өтініші ішінара қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
