Он алты жасқа толмаған жыныстық сипаттағы іс-әрекеттер жасау
ҚК-нің 53 - бабы 1-бөлігінің 4) тармағына сәйкес кәмелетке толмаған балалардың болуы Жамбыл облысының кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының 2021 жылғы 17 мамырдағы үкімімен қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай болып табылады: с., бұрын сотталмаған, ҚК-нің 122-бабы 1-бөлігі бойынша қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде 1 жылға 6 айға бас бостандығынан айыру- балалар, оның ішінде балалар медициналық ұйымдарында лауазымдарды атқару, сондай-ақ қызметпен айналысу құқығынан өмір бойы айыра отырып, ең төменгі қауіпсіздіктің атқарушы жүйесі, кәмелетке толмаған адамдармен байланысты. Сотталған С. - дан мемлекет кірісіне 213 129 теңге, Жәбірленушілерге өтемақы қорына" мәжбүрлі төлем-43 755 теңге сомасында іс жүргізу шығындары өндірілді. Сот үкімімен С. жәбірленуші Ә-мен жыныстық сипаттағы әрекеттерді жасағаны үшін кінәлі деп танылды., он алты жасқа толмаған. Жамбыл облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2021 жылғы 15 маусымдағы қаулысымен үкім өзгеріссіз қалды. Қазақстан Республикасы Бас прокурорының міндетін атқарушы наразылықта кінәнің дәлелденгеніне және С. әрекеттерінің саралануына дау айтпай, жаза бөлігінде сот актілерін өзгерту қажеттігін көрсетеді. Прокурордың пікірінше, сот сотталған адамның кінәсін тек сотта мойындағанына қарамастан, сотталған адамның кінәсін мойындауын мән-жай арқылы жазасын жеңілдететін деп негізсіз мойындады.
Он алты жасқа толмаған жыныстық сипаттағы іс-әрекеттер жасау
Сот қылмыстың сипаты мен қоғамдық қауіптілігін, кәмелетке толмаған жәбірленушінің психологиялық жарақат алу түріндегі зардаптарын, сондай-ақ сотталған адамға бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындауды сұраған кәмелетке толмаған жәбірленушінің пікірін ескермеген. Мемлекет басшысының 2020 жылғы 1 қыркүйектегі "Қазақстан Жаңа нақты ахуалда: іс-қимыл уақыты "Жолдауының жекелеген ережелерін іске асыру мәселесі бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 393-VI ҚРЗ Заңының 9) тармағына сәйкес, 122-бапта екінші бөлімнің абзацы біріншісі "белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойы айырумен"деген сөздермен толықтырылды. Бұл Заң ресми түрде 2020 жылғы 21 желтоқсанда жарияланды және 2021 жылғы 11 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілді. Қылмыс 2020 жылғы 18 қарашада ҚК - нің 122-бабының 1-бөлігіне өзгерістер мен толықтырулар енгізілгенге дейін жасалды. Сот 6-баптың 3-бөлігінің талаптарын бұза отырып, қосымша жаза тағайындап, сотталушының жағдайын нашарлатты деп санайды. Прокурор жазаны жеңілдететін С-ны алып тастау туралы мәселе көтереді. қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде орташа қауіпсіздікті өтей отырып, оған 4 жыл бас бостандығынан айыру, балалар, оның ішінде балалар медициналық ұйымдарында қызмет атқару құқығынан өмір бойына айыру түріндегі қосымша жазаның күшін жою, сондай-ақ кәмелетке толмаған адамдармен байланысты қызметпен айналысу құқығын мойындау. С. кінәсі, оның мойындау айғақтарынан басқа, кәмелетке толмаған жәбірленушінің айғақтарымен дәлелденген Ә., оның заңды өкілі, кәмелетке толмаған Р., сараптамалардың қорытындылары және сот зерттеген басқа да дәлелдемелер. Сот психологиялық-психиатриялық сараптамасының қорытындысынан көрініп тұрғандай, кәмелетке толмаған жәбірленуші Ә. іс үшін маңызды мән-жайларды дұрыс қабылдады, олар туралы куәлік бере алады, қиялға патологиялық бейімділік және оның өтірігінің жоғарылауы табылмады. Сот молекулярлық-генетикалық сараптаманың қорытындысы бойынша дәке тампонындағы биологиялық қабаттарда, кәмелетке толмаған жәбірленушінің жыныс мүшесінің бетін жуудан Ә. сотталған С.мен жәбірленуші Ә-ге тиесілі екі адамның ДНҚ-сы бар.
Осылайша, сот инстанциялары дәлелдемелер жиынтығын зерттей отырып, С.кінәсінің дәлелденгені және оның ҚК 122-бабының 1-бөлігі бойынша іс-әрекеттерінің саралануы туралы дұрыс қорытындыға келді. Қазақстан Республикасы Бас прокурорының міндетін атқарушы наразылықта сотталған адамның жазасын жеңілдететін мән - жайды-кінәні мойындауды үкімнен алып тастау туралы мәселе қояды, өйткені сотталған өз кінәсін сотқа дейінгі іс жүргізу кезінде емес, сот отырысы барысында ғана мойындады. Алайда, қылмыстық жауапкершілікті жеңілдету және жазалау мәселесін шешуге арналған қылмыстық заңда сотқа дейінгі іс жүргізу сәтінен бастап кінәні мойындау туралы талаптар жоқ. Жоғарғы Соттың 2018 жылғы 20 сәуірдегі № 4 "сот үкімі туралы" нормативтік қаулысының 17-тармағының түсіндірмелеріне сәйкес кінәні мойындамау адамды тағылған айыптан қорғау тәсілі ретінде бағалануы тиіс және осыған байланысты ол өзінің жеке басын теріс сипаттайтын мән-жай ретінде ескерілмеуге тиіс. Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабының талаптарына сәйкес ешкім өзіне қарсы айғақтар беруге міндетті емес. Қылмыстық іс материалдарынан көрініп тұрғандай, с.сотта кінәсін мойындап, жасалған қылмыстың мән-жайы туралы толық айғақтар берді. Қылмыстық жаза тағайындаудың кейбір мәселелері туралы Жоғарғы Соттың 2015 жылғы 25 маусымдағы № 4 нормативтік қаулысының 4-тармағындағы түсіндірмелердің 53-бабының 2-бөлігінен көрініп тұрғандай, жауапкершілікті жеңілдететін мән-жайлар деп тану туралы мәселені шешу айыптау шегімен шектелмейді және бас сот талқылауында белгіленген істің нақты мән-жайларына негізделуге тиіс.
Он алты жасқа толмаған жыныстық сипаттағы іс-әрекеттер жасау
Осылайша, сотталған адамның қылмыстық жауаптылығы мен жазасын жеңілдететін мән - жай деп тану үшін-кінәні мойындау сотталған адамның өзіне айыпталған іс-әрекетте: сотқа дейінгі іс жүргізу барысында не сотта өз кінәсін қай сәтте мойындағаны маңызды емес. Заң шығарушы мұндай шектеулерді белгілеген жоқ. Сондықтан прокурордың көрсетілген дәлелдерімен келісуге болмайды. Сонымен қатар, қылмыстық іс материалдарымен сотталған С. жас бала бар – Ә., 2013 жылғы 23 Тамыз (2013 жылғы 3 қыркүйектегі № 3350336 туу туралы куәлік № 10-190-13-0006552 жазбаны тіркеу туралы). ҚК-нің 53-бабы 1-бөлігінің 4) тармағына сәйкес жас балалардың болуы қылмыстық жауаптылықты және оларды міндетті түрде осындай деп тануға жататын жазаны жеңілдететін мән-жай болып табылады. Осыған байланысты сотталған С. - да жас баланың болуы оның жазасын жеңілдететін жағдай ретінде ескерілуі керек. Іс бойынша жауапкершілік пен жазаны ауырлататын мән-жайлар белгіленбеген. Жасалған қылмыстың белгісі ретінде көзделмеген жеңілдететін мән-жайлардың болуы және ауырлататын мән-жайлардың болмауы ҚК-нің 55-бабы 2-бөлігінің 1) тармағының қағидалары бойынша жаза тағайындауды көздейді (с. қылмыс жасау сәтінде қолданыста болған редакцияда, 2020 жылғы 30 желтоқсандағы заңда енгізілген өзгерістерге дейін), оған сәйкес ауырлығы орташа қылмыс жасау кезінде жаза немесе жазаның негізгі түрінің мөлшері осы Кодекстің Ерекше бөлігінің тиісті бабында көзделген ең жоғары мерзімнен немесе мөлшерден аспауға тиіс. Сот негізгі жазаны тағайындау кезінде Заңның көрсетілген талаптарын сақтады. Сот қылмыстық кодекстің 11-бабының 3-бөлігіне сәйкес заң шығарушы жасаған қылмысты қоғамдық қауіптілік сипаты мен дәрежесі бойынша ауырлығы орташа қылмысқа жатқызғанын ескертті. С. - ның жеке басын зерттеу арқылы оның бұрын соттамайтындығы, Ә-нің кәмелетке толмаған қызы бар екендігі анықталды., 2004 жылғы 4 тамыз, жас қызы А., 2013 жылғы 23 тамыз.
Сот кәмелетке толмаған жәбірленуші Ә-нің пікірін де назарға алды., ол 2021 жылғы 23 сәуірдегі сот отырысында сотталған адамға бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындау туралы жауап алу кезінде айтқан, 2021 жылғы 14 мамырдағы сот отырысында жәбірленуші тараптың моральдық зиянды өтеу және сотталған адамға қатаң жаза тағайындау туралы жарыссөз жүргізу кезіндегі ұстанымы. Сотталған адамның жауапкершілігі мен жазасын жеңілдететін мән-жайларды және ауырлататын мән-жайлардың жоқтығын анықтай отырып, негізгі жазаны тағайындау кезінде сот ҚК-нің 55-бабы 2-бөлігінің 1) тармағының (2019 жылғы 27 желтоқсандағы редакцияда) талаптарын негізге алды. ҚК-нің 122-бабының 1-бөлігінің жасалған с. қылмыс кезіндегі санкциясы 5 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеу түріндегі жазаны не сол мерзімге бас бостандығынан айыруды көздейтіндіктен, ҚК-нің 55-бабы 2-бөлігінің 1) тармағына сәйкес жаза мерзімі 2 жыл 6 айдан аспауға тиіс. Мұндай жағдайларда бас бостандығынан айыру мерзімін 4 жылға дейін ұзарту туралы наразылық дәлелдері заңға негізделмеген. Сонымен қатар, сот органдары қосымша жаза тағайындау кезінде материалдық құқық нормаларын қолдануда қателік жіберді. С.қылмыс 2020 жылғы 18 қарашада жасалды. Ол қылмыс жасаған кезде қолданыста болған ҚК-нің 122-бабының 1-бөлігінің редакциясында белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыру түріндегі қосымша жаза көзделмеген, сондықтан с-ға қатысты қолдануға болмайды. ҚК-нің 122-бабының 1-бөлігінің санкциясына аталған қосымша жазаны енгізе отырып өзгеріс "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Мемлекет басшысының 2020 жылғы 1 қыркүйектегі "Қазақстан Жаңа нақты ахуалда: уақыт" атты Қазақстан халқына Жолдауының жекелеген ережелерін іске асыру мәселесі бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы " 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 393-VI ҚРЗ Заңымен енгізілді 2021 жылғы 11 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілді.
ҚК-нің 6-бабына сәйкес жауапкершілікті немесе жазаны күшейтетін немесе осы әрекетті жасаған адамның жағдайын басқаша нашарлататын Заңның кері күші болмайды. Осыған байланысты соттың балалар, оның ішінде балалар медициналық ұйымдарында қызмет атқару, сондай-ақ кәмелетке толмаған адамдармен байланысты қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыру түріндегі қосымша жаза тағайындауының заңсыздығы туралы наразылық дәлелдері негізді болып табылады. Сонымен қатар, ҚК-нің 50-бабының 3-бөлігіне сәйкес, егер жасалған іс-әрекеттің сипаты мен қоғамдық қауіптілік дәрежесін және кінәлінің жеке басын ескере отырып, сот оған белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығын сақтау мүмкін емес деп таныса, Ерекше бөлімнің тиісті бабында қосымша жаза ретінде көзделмеген жағдайларда да тағайындалуы мүмкін лауазымдар және белгілі бір қызметпен айналысу. ҚК-нің 50-бабының 1, 2-бөліктеріне сәйкес (2019 жылғы 27 желтоқсандағы редакцияда) белгілі бір лауазымды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айырудың мәні мемлекеттік қызметте, жергілікті өзін-өзі басқару органдарында, қаржы ұйымдарында белгілі бір лауазымдарды атқаруға не белгілі бір кәсіптік немесе өзге де қызметпен айналысуға тыйым салудан тұрады және бір жылдан он жылға дейін. Іс материалдары с. кәмелетке толмаған жәбірленушіге консультациялық-диагностикалық көмек және стоматологиялық қызметтер көрсетті Ә., оған тиісті лицензиясы жоқ. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы тағайындалған С-ны өзгерту қажет деп санайды. балалар, оның ішінде балалар медициналық ұйымдарында лауазымдарды атқару, кәмелетке толмағандармен байланысты қызметпен айналысу, балалар, оның ішінде балалар медициналық ұйымдарында лауазымдарды атқару құқығынан айыруға, кәмелетке толмағандармен байланысты қызметпен 10 (он) жыл мерзімге айналысу құқығынан өмір бойы айыру түріндегі қосымша жаза.
ҚК-нің 485-бабы 1-бөлігінің 5) тармағына сәйкес осы Кодекстің 484-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негіз жазаның дұрыс тағайындалмауына әкеп соққан қылмыстық заңды дұрыс қолданбау болып табылады. Баяндалғанның негізінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы С. қатысты жергілікті соттардың сот актілерін өзгертті., 23 Тамыз 2013 жылы туған; Балалар, оның ішінде балалар медициналық ұйымдарында лауазымдарды атқару, сондай-ақ кәмелетке толмағандармен байланысты қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыру түріндегі қосымша жаза балалар, оның ішінде балалар медициналық ұйымдарында лауазымдарды атқару құқығынан айыруға, сондай-ақ кәмелетке толмағандармен байланысты қызметпен 10 (он) мерзімге айналысуға ауыстырылды) жылдар. Қалған бөлігінде сот актілері өзгеріссіз қалады. Қазақстан Республикасы Бас прокурорының міндетін атқарушының наразылығы ішінара қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
