Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 224-бабына түсініктеме. Эмитенттің эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару тәртібін бұзуы
1. Эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісіне көрінеу жалған мәліметтер енгізу, сол сияқты эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру қорытындылары туралы көрінеу жалған есеп жасау, егер бұл әрекеттер ірі залал келтірсе, —
бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не сегіз жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Әрекеттің қоғамдық қауіптілігі эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісіне көрінеу жалған мәліметтер енгізумен, сондай-ақ эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру қорытындылары туралы көрінеу жалған есеп жасаумен байланысты.
Қылмыстың объектісі эмиссиялық бағалы қағаздарды шығарудың белгіленген тәртібі, бағалы қағаздар инвесторлары-ұстаушылардың мүдделері болып табылады.
Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 2 шілдедегі «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңының 1-бабының 101) тармағына сәйкес эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару деп эмитенттің эмиссиялық бағалы қағаздардың азаматтық құқықтар объектісі ретінде пайда болуына бағытталған әрекеттері немесе орналастырылуы, айналысы және өтелуі осы эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісіне сәйкес жүзеге асырылатын белгілі бір бағалы қағаздар жиынтығы түсініледі. Эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару осыған уәкілеттік берілген эмитенттер (андеррайтер немесе эмиссиялық консорциум) арқылы жүзеге асырылады.
АК-нің 129-бабының 1-тармағына сәйкес бағалы қағаз деп мүліктік құқықтарды куәландыратын белгілі бір жазбалар мен өзге де белгілердің жиынтығы түсініледі.
Бағалы қағаздарға акциялар, облигациялар және ҚР АК мен өзге де заңнамалық актілеріне сәйкес айқындалатын бағалы қағаздардың басқа да түрлері жатады.
Шығарылу нысаны бойынша барлық бағалы қағаздар құжатты және құжатсыз; эмиссиялық және эмиссиялық емес; атаулы, ұсынбалы және ордерлік болып бөлінеді (АК-нің 129-бабының 2, 3-тармақтары).
ҚК-нің 224-бабының мазмұнына сәйкес, мұнда тек эмиссиялық бағалы қағаздар туралы сөз болып отыр, олар деп бір шығарылым шегінде біртекті белгілері мен деректемелері бар, осы шығарылымға ортақ талаптар негізінде орналастырылатын және айналысқа түсетін бағалы қағаздар түсініледі.
Эмиссиялық бағалы қағаздар ҚР «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңының 1-бабының 96) тармағында да осыған ұқсас түрде айқындалады.
Аталған Заңның 4-бабына сәйкес Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар рыногының объектілері мыналар болып табылады:
«1) шығарылымы уәкілетті органда осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасында белгіленген тәртіппен тіркелген, Қазақстан Республикасының резидент ұйымдарының мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздары;
- шығарылымы уәкілетті органда тіркелген немесе Қазақстан Республикасының ұйымдастырылған бағалы қағаздар рыногында айналысқа жіберілген, Қазақстан Республикасының резиденті емес ұйымдардың мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздары;
- шығарылымы шет мемлекеттің заңнамасына сәйкес тіркелген және уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының ұйымдастырылған бағалы қағаздар рыногында айналысқа жіберілген, Қазақстан Республикасының резидент ұйымдарының мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздары;
- шығарылымы уәкілетті органда тіркелген немесе уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының ұйымдастырылған бағалы қағаздар рыногында айналысқа жіберілген халықаралық қаржы ұйымдарының эмиссиялық бағалы қағаздары;
- мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар;
5-1) шетелдік мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар;
- туынды бағалы қағаздар және өзге де қаржы құралдары».
Қылмыстың нысанасы эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісі немесе эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру қорытындылары туралы есеп болып табылады.
Объективтік жағынан эмитенттің эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару тәртібін бұзуы мынадай әрекеттердің кем дегенде біреуін жасаудан көрінеді: 1) эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісіне көрінеу жалған мәліметтер енгізу; 2) эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру қорытындылары туралы көрінеу жалған есеп жасау; 3) осы әрекеттер арқылы ірі залал келтіру.
Жалған мәліметтер — нақты шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтер. Оларға эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісіне эмитенттің қаржылық жағдайы, оның жарғылық капиталы, эмиссиялық бағалы қағаздар бойынша кірістерді төлеу тәртібі, кірістер мөлшерін айқындау әдістемесі және т.б. туралы жалған деректерді енгізу жөніндегі мәліметтер жатуы мүмкін.
ҚР «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңы акционерлік қоғамның акцияларын орналастырудың әрбір есепті кезеңінің қорытындылары бойынша, акционерлік қоғамның акциялары толық орналастырылғанға дейін, акционерлік қоғамның акцияларын орналастырудың есепті кезеңі аяқталған күннен немесе олар толық орналастырылған күннен кейін күнтізбелік қырық бес күн ішінде акцияларды орналастыру қорытындылары туралы есепті уәкілетті органға ұсыну міндетін бекітеді (24-баптың 1-тармағы).
Бағалы қағаздар эмиссиясының проспектісіне көрінеу жалған мәліметтер енгізу деп осы құжатты дайындау сатысында оған нақты шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтерді енгізу түсініледі. Қылмыстық заң эмиссия проспектісінде немесе есепте қамтылған қандай нақты мәліметтердің (толықтай немесе олардың бір бөлігінің) көрінеу жалған болуы керектігін нақтыламайды. Демек, нақты жағдайдың бұрмалануы эмиссия проспектісінде қамтылған кез келген мәліметтерге қатысты болуы мүмкін.
Егер құжаттарды қарау барысында олардың Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген талаптарға сәйкес келмейтіні анықталса, уәкілетті орган эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру қорытындылары туралы есепті бекітуден бас тартуға құқылы.
ҚР «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңының 25-бабының 1-тармағына сәйкес уәкілетті орган мынадай жағдайларда эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыруды тоқтата тұру туралы шешім қабылдауға да құқылы:
- эмитенттің акционерлік қоғам акцияларын орналастыру қорытындылары туралы есепті ұсынбауы;
- егер эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру қорытындылары туралы есепті қарау барысында есепте көрсетілген мәліметтердің эмиссиялық бағалы қағаздар шығарылымын мемлекеттік тіркеу үшін ұсынылған құжаттарға сәйкес келмейтіні анықталса;
- эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару, орналастыру және өтеу талаптарының бұзылуы;
- бұрын шығарылған облигациялар бойынша сыйақы төлеу немесе оларды өтеу жөніндегі міндеттемелерді уақтылы орындамау немесе орындамау фактілерінің болуы.
Эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыруды тоқтата тұру туралы шешімді уәкілетті орган эмитентке және орталық депозитарийге жібереді.
Орталық депозитарий уәкілетті органның осы бағалы қағаздарды орналастыруды тоқтата тұру туралы шешімін алған сәттен бастап эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыру жөніндегі мәмілелерді тіркеуді тоқтата тұруға міндетті (Заңның 25-бабының 2-тармағы).
Эмиссиялық бағалы қағаздарды орналастыруды қайта бастау анықталған бұзушылықтар жойылғаннан кейін уәкілетті органның жазбаша хабарламасы негізінде жүзеге асырылады.
Қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша материалдық болып табылады. Қылмыс ірі залал келтірген жағдайда ғана аяқталған болып есептеледі. ҚК-нің 3-бабының 38) тармағына сәйкес ірі залал деп азаматқа келтірілген, айлық есептік көрсеткіштен екі жүз есе асатын мөлшердегі залал не ұйымға немесе мемлекетке келтірілген, айлық есептік көрсеткіштен екі мың есе асатын мөлшердегі залал түсініледі.
Субъективтік жағынан қылмыс қасақана жасалады. Кінәлі адам эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісінде көрінеу жалған ақпарат қамтылғанын немесе эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару бойынша көрінеу жалған есепті бекітіп отырғанын түсінеді, осындай әрекеттердің нәтижесінде бағалы қағаз иесіне зардаптардың келу мүмкіндігін немесе болмай қоймайтынын алдын ала біледі және оның туындауын қалайды не қаламаса да, бұл зардаптарға саналы түрде жол береді немесе оларға немқұрайды қарайды.
Әрекеттің мақсаты мен себебі саралауға әсер етпейді.
Осы қылмыстың субъектілері эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару проспектісін бекіткен немесе эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару бойынша көрінеу жалған есепті бекіту туралы шешім қабылдаған эмитенттің басқару органдарының лауазымды тұлғалары болуы мүмкін.
Эмитент — эмиссиялық бағалы қағаздарды шығаруды жүзеге асыратын тұлға (ҚР «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңының 1-бабының 104) тармағы).
ҚК-нің 224-бабында көзделген әрекет орташа ауырлықтағы қылмыстарға жатады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме авторы — Исидор Шамилұлы Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заң қызметі Заң қызметі Заң консультациясы Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
