Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 163-бабына түсініктеме. Мүлікке тыйым салуға санкция беру тәртібі

1. Мүлікке тыйым салуға санкция беру құқығы тергеу судьясына, ал осы Кодекстің 107-бабы жетінші бөлігінің 2) және 3) тармақтарында көзделген жағдайларда облыстық және оған теңестірілген соттардың судьяларына тиесілі.

2. Сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамның мүлікке тыйым салу туралы өтінішхат қозғау жөніндегі қаулысы сотқа материалдар келіп түскен кезден бастап жиырма төрт сағат ішінде сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізілетін жердегі не күдіктінің, айыпталушының мүлкі анықталған жердегі тергеу судьясының жеке-дара қарауына жатады.

3. Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 21 желтоқсандағы № 118-VI Заңымен алып тасталды (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

4. Мүлікке тыйым салуға санкция беру туралы өтінішхатты қарап, тергеу судьясы мүлікке тыйым салуға санкция беру немесе санкция беруден бас тарту туралы қаулы шығарады.

Мүлікті ықтимал тәркілеуді қамтамасыз ету үшін мүлікке тыйым салу туралы мәселені шешу кезінде тергеу судьясы мүліктің күдіктіге, айыпталушыға тиесілі екенін және оның қылмыстық құқық бұзушылық жасау кезінде пайдаланылғанын не оны жасау нәтижесінде алынғанын куәландыратын нақты мән-жайларды көрсетуге тиіс.

Мүліктің қылмыстық жолмен алынғаны туралы анық деректер болған кезде, бірақ бұл мүлікті анықтау мүмкін болмаған жағдайда, тергеу судьясы құны жағынан оған баламалы басқа мүлікке тыйым салуға құқылы.

5. Мүлікке тыйым салу туралы қаулыда сотқа дейінгі іс жүргізу барысында анықталған шамада тыйым салынуға жататын мүлік, азаматтық талап қоюды қамтамасыз ету үшін тыйым салу жеткілікті болатын мүліктің құны, сондай-ақ іс бойынша түпкілікті шешім қабылданғанға дейін мүліктің сақталатын орны туралы мәліметтер көрсетілуге тиіс.

Қажет болған жағдайда мүлікке тыйым салу туралы қаулы орындау үшін тиісті уәкілетті органға жіберілуі мүмкін.

6. Тергеу судьясының мүлікке тыйым салу туралы қаулысы сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүзеге асыратын адамға, күдіктіге немесе қылмыстық құқық бұзушылықпен не есі дұрыс емес адамның Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде тыйым салынған әрекетімен келтірілген зиян үшін жауапты адамға, сондай-ақ прокурорға, азаматтық талап қоюшыға, жәбірленушіге дереу жіберіледі.

7. Судьяның мүлікке тыйым салу туралы қаулысын сот орындаушысы орындайды.

8. Судьяның мүлікке тыйым салу туралы қаулысын орындау үшін сот орындаушысы мүліктің бар-жоғын тексереді, оның тізімдемесін жасайды, мүлік өздерінің иелігінде тұрған адамдарға оны ысырап етуге немесе мүлікке қатысты өзге де әрекеттер жасауға жол берілмейтіні туралы жазбаша ескертеді не тыйым салынуы мүмкін мүліктің жоқ екендігі туралы акт жасайды.

9. Мүлікке тыйым салу кезінде мүліктің құнын айқындайтын маман қатыса алады.

10. Мүліктің меншік иесі немесе иеленушісі ең алдымен қандай заттарға тыйым салынуы керектігін ұсынуға құқылы.

11. Тыйым салынған мүлік алып қойылуы не тергеу судьясының қалауы бойынша жергілікті әкімшілік, тұрғын үй-пайдалану ұйымының өкіліне, осы мүліктің иесіне немесе мүліктің сақталуына жауапты екені туралы ескертілуге тиіс және бұл жөнінде қолхат алынатын өзге адамға сақтауға берілуі мүмкін.

12. Банктер мен кредиттік мекемелердегі шоттар мен салымдарда тұрған ақша мен өзге де құндылықтарға тыйым салынған кезде, осы шот бойынша шығыс операциялары тыйым салынған қаражат шегінде тоқтатылады.

13. Мүлікке тыйым салу бұл шараға қажеттілік жойылған кезде тоқтатылады. Тергеу судьясы санкция берген мүлікке тыйым салуды сотқа дейінгі тергеп-тексеру сатысында тоқтату прокурордың келісімімен қылмыстық қудалау органының уәжді қаулысы негізінде жүргізіледі.

Ескерту. 163-бапқа Қазақстан Республикасының 2017 жылғы 21 желтоқсандағы № 118-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2018 жылғы 12 шілдедегі № 180-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) өзгерістер енгізілді.

1. ҚПК-нің 162-бабының нормаларынан айырмашылығы, ҚПК-нің 163-бабының нормалары тергеу судьясының мүлікке тыйым салуға санкция беруінің процестік нысанын регламенттейді. Осындай шешім қабылдауға құқығы бар тергеу судьяларымен қатар, заң облыстық немесе оған теңестірілген соттың судьяларын да атайды. Олар тергеу судьясының мүлікке тыйым салуға санкция беру немесе санкция беруден бас тарту туралы қаулысына шағым жасау немесе прокурордың өтінішхаты бойынша қайта қарау нәтижелері бойынша негіздер болған жағдайда оны өзгертуге немесе күшін жоюға және осы мәселе бойынша жаңа шешім шығаруға құқылы.

2) Тергеу судьясының қылмыстық қудалау органының өтінішхатын қарау құрылымы мыналарды қамтиды: оны қабылдау, сотқа материалдар келіп түскен кезден бастап жиырма төрт сағат ішінде сот отырысын тағайындау және өткізу, сондай-ақ кеңесу бөлмесінде мүлікке тыйым салуға санкция беру немесе санкция беруден бас тарту туралы қаулы шығару (ҚПК-нің 163-бабының 2–4-бөліктері).

3. Тергеу судьясы қаулысының мазмұнынан тыйым салынатын мүліктің қылмыс субъектісіне тиесілі екендігі және жасалған қылмысқа тікелей қатысы бар екендігі, яғни қылмыс жасау кезінде пайдаланылғаны немесе оны жасау нәтижесінде алынғаны туралы уәжді қорытынды туындауға тиіс. Жоғарыда аталған шарттар сақталған жағдайда сот отырысының қорытындысы бойынша тергеп-тексеру барысында анықтау мүмкін болмаған, бірақ оған тең құндағы өзге мүлікке де тыйым салынуы мүмкін. Бұл мәселе өтінішхатта қойылып, объективті дәлелдемелері бар іс материалдары көрсетіліп, ұсынылуға тиіс (ҚПК-нің 163-бабының 4-бөлігі).

4. Қаулының міндетті ережелеріне тыйым салынатын мүліктің сипаттамасы, оның құны және мәлімделген азаматтық талап қою мөлшеріне сәйкестігі, сондай-ақ іс бойынша іс жүргізу аяқталғанға дейін мүліктің сақталатын орнын көрсету жатады (ҚПК-нің 163-бабының 5-бөлігі).

5) Қорғау құқығын қамтамасыз ету мақсатында қабылданғаннан кейін бұл қаулы қылмыстық процесті жүргізетін органдар мен лауазымды адамдарға, сондай-ақ ҚПК-нің 163-бабының 6-бөлігінде көрсетілген адамдарға, күдіктінің қорғаушысына жіберіледі.

6. Сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында мүлікке тыйым салу тәртібінен айырмашылығы, істі сотта талқылау барысында соттың мүлікке тыйым салуы кезінде өзгеше тәртіп қолданылады. Осы мәселе бойынша сот қаулысын сот орындаушысы орындайды. Оның әрекеттерінің тәртібі ҚПК-нің 163-бабының 7–8-бөліктерімен реттеледі.

7. ҚПК-нің 163-бабының 9–12-бөліктерінде сотқа дейінгі тергеп-тексеруді жүргізетін адам немесе сот орындаушысы мүлікке тыйым салу барысында туындауы мүмкін жекелеген мәселелер бекітілген: қажет болған жағдайда мүлікті бағалау үшін маманның қатысуы; мүлікке тыйым салудың кезектілігі мәселелері бойынша мүліктің меншік иесінің немесе иеленушісінің қатысуы және ұстанымы; мүлікті алып қою немесе сақтауға беру; мүлікті сақтаушыларға ҚК-нің 425-бабы бойынша тыйым салынған мүлікке қатысты заңсыз әрекеттер жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық туралы ескерту және оның сақталуын қамтамасыз ету жөнінде қолхат алу.

Тыйым салынған мүлік тиісті адамға сақтауға тек тергеу судьясының хабардар болуымен ғана берілуі мүмкін екенін ескерген жөн (ҚПК-нің 163-бабының 11-бөлігі).

8. Заң банктердегі және өзге де қаржы ұйымдарындағы шоттар мен салымдарда тұрған ақша мен өзге де құндылықтарға тыйым салу шығыс операцияларын тек тыйым салынған қаражат шегінде ғана шектейтінін арнайы ескертеді (ҚПК-нің 163-бабының 12-бөлігі). Яғни тыйым салынбаған басқа қаражатпен шығыс операцияларын жүргізуге тыйым салынбайды.

9) Іс бойынша іс жүргізу адамды ақтайтын негіздер бойынша тоқтатылған, ақтау үкімі шығарылған жағдайда мүлікке салынған тыйым жойылады. Қылмыстық іс сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында ақтайтын негіздер бойынша тоқтатылған кезде мүлікке салынған тыйым қылмыстық қудалау органының прокурордың келісімімен шығарылған уәжді қаулысы негізінде жойылады. Бұл мәселе бойынша тергеу судьясының қаулы шығару талап етілмейді (ҚПК-нің 163-бабының 13-бөлігі, 288-бабының 4-бөлігі).

Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы: Марат Чекишевич Қоғамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Нұсқау Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар