Регресс тәртібімен соманы өндіріп алу туралы талап арыз сенімхат көлік құралын иелену құқығын береді, ал басқару құқығының болуы жүргізуші куәлігімен расталуы тиіс
"К "сақтандыру компаниясы" АҚ (бұдан әрі – "К" АҚ) регресс тәртібімен к.926 944 теңгеден өндіріп алу туралы талап арызбен сотқа жүгінді. Алматы қаласы Медеу аудандық сотының 2017 жылғы 9 наурыздағы шешімімен " К "АҚ-ның талап-арыз талаптары толық көлемде қанағаттандырылды. Алматы қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының 2017 жылғы 5 маусымдағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалды. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасы жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойды, іс бойынша "сақтандыру компаниясы "АҚ-ның сақтандыру төлемінің сомасын өндіріп алу туралы Қ. - ға қойылатын талаптарын қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім қабылдады. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының ұсынысы мынадай негіздер бойынша қанағаттандырылды. Іс материалдарынан 2014 жылғы 5 наурызда сағат 18.05 шамасында Алматы қаласында "Хюндай" автомашинасын басқарған К.жүргізуші М. жүргізушісінің басқаруымен "Мицубиси" маркалы автомашинамен соқтығысуға жол бергені, нәтижесінде соңғысының машинасы механикалық зақым келтіргені шығады. Әкімшілік соттың 2014 жылғы 19 наурыздағы қаулысымен жауапкер Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің 468-бабының 1-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды. 2014 жылғы 18 наурыздағы жылжымалы мүлікті бағалау туралы есепке сәйкес, "Мицубиси" маркалы автокөлікті қалпына келтіру жөндеу құны 911 944 теңгені, бағалау қызметтерін төлеу бойынша шығыстар 15 000 теңгені құрады. Сақтандыру жағдайының басталуына байланысты талапкер тікелей реттеу тәртібімен 926 944 теңге сомасында сақтандыру төлемін жүргізді.
Талапкердің жауапкерден сақтандыру төлемін регресс тәртібімен өндіріп алу туралы талаптары жауапкердің жол-көлік оқиғасы (бұдан әрі – ЖКО) жасалған кезде көлік құралын иелену, пайдалану немесе оған билік ету құқығын растайтын құжаттардың болмауына негізделеді. Бірінші сатыдағы сот талап-арызды қанағаттандыру туралы қорытындыларды жауапкердің ЖКО жасалған кезде автокөлікті басқару құқығына сенімхат болғанын, алайда сенімхатты белгіленген тәртіппен тіркемегенін, сондықтан көлік құралын басқаруға құқығы жоқ екенін дәлелдеді. Апелляциялық сот алқасы бірінші сатыдағы соттың шешімін іс бойынша белгіленген нақты мән-жайларға сәйкес деп таныды және заңнама нормаларына қайшы келмеді, осыған байланысты өзгеріссіз қалдырылды. Алқа соттың тұжырымдары заңнама нормаларына қайшы келеді деп санайды, өйткені заңды туындаған құқықтық қатынастарға қолдана отырып, сот оны дұрыс түсінбеді. "Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігі туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 28 - бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес сақтандыру төлемін жүзеге асырған сақтандырушының, егер көлік құралын басқарушы адамның көлік оқиғасы болған кезде көлік құралын басқаруға құқығы болмаса, төленген сома шегінде сақтанушыға (сақтандырылушыға) кері талап қоюға құқығы бар оларға. Көрсетілген нормадан көлік құралын басқаруға құқығы жоқ адам жүргізуші куәлігі жоқ, яғни жол-көлік оқиғасы кезінде тиісті санаттағы көлік құралдарының жүргізушілерін даярлаудың үлгілік бағдарламалары көлемінде қажетті білім мен дағдылар болмаған және белгіленген тәртіппен емтихан тапсыра алмаған адам деп танылуы тиіс көліктің осы түрін басқару үшін тиісті санаты бар немесе басқару құқығынан айырылған. Сондықтан соттың ЖКО жасалған кезде жауапкердің көлік құралын басқаруға құқығы жоқ деген тұжырымдары, өйткені көлік құралының меншік иесінен жол полициясы органдарында тіркелген басқару сенімхаты болмағандықтан, заңсыз болып табылады. АК-нің 188-бабына сәйкес меншік иесіне өз мүлкін иелену, пайдалану және оған билік ету құқығы беріледі. Автокөлікті басқару құқығына сенімхат бере отырып, меншік иесі мүлікті иелену және пайдалану құқығын береді және мұндай сенімхаты бар адам көлік құралының иесі болады. Осылайша, сенімхат көлік құралына иелік ету құқығын береді, ал басқару құқығының болуы жүргізуші куәлігімен расталуы керек. Жауапкер К. ЖКО жасалған кезде жүргізуші куәлігі болған, сондай-ақ 2012 жылғы 24 қарашадағы жарамдылық мерзімі үш жылға автокөлікті басқару құқығына нотариалды куәландырылған сенімхаты болған. Соттар шешім қабылдай отырып, Үкіметтің 2015 жылғы 23 маусымдағы № 472 қаулысымен жол жүрісі қағидаларының 2-бөлімінде "жүргізушілердің жалпы міндеттері" деген бөлімде мынадай мазмұндағы 1-тармақтың 1) тармақшасының бесінші абзацы алынып тасталғанын ескермеді: жеке тұлғаны міндетті тіркей отырып, осы көлік құралын иелену немесе пайдалану немесе оған билік ету құқығын растайтын құжат, уәкілетті органда уақытша иеленуге және пайдалануға берілген көлік құралын басқарушы – көлік құралын оның иесі болмаған жағдайда басқарған жағдайда. Осылайша, көлік құралын басқару үшін жазбаша сенімхаттың болуы қазіргі уақытта міндетті емес және сенімхаттың жоқтығын көлік құралын басқару құқығының жоқтығы деп санауға болмайды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
