Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 346-бабына түсініктеме Көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған адамның алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйде көлік құралын басқаруы, сол сияқты көлік құралын басқаруды осындай адамға беру немесе осындай адамды көлік құралын басқаруға жіберу

1. Көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған және алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйде жүрген адамның көлік құралын басқаруы не осындай адамға көлік құралын басқаруды беру, сол сияқты лауазымды адамның немесе көлік құралының меншік иесінің не иеленушісінің осындай адамды көлік құралын басқаруға жіберуі —

бес мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не бір мың екі жүз сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге, не сол мерзімге бас бостандығынан айыруға, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып жазаланады.

2. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, абайсызда көлік құралдарының, жүктердің, жол және өзге де құрылыстардың немесе өзге де мүліктің бүлінуіне, сол сияқты адамның денсаулығына ауырлығы жеңіл зиян келтіруге әкеп соққан әрекеттер —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, төрт жылдан алты жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

3. Адамның денсаулығына абайсызда ауырлығы орташа зиян келтіруге әкеп соққан нақ сол әрекеттер —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, бес жылдан жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

4. Адамның денсаулығына абайсызда ауыр зиян келтіруге әкеп соққан осы баптың бірінші бөлігінде көзделген әрекеттер —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, алты жылдан сегіз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

5. Абайсызда адам өліміне әкеп соққан осы баптың бірінші бөлігінде көзделген әрекеттер —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, жеті жылдан тоғыз жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

6. Абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне әкеп соққан осы баптың бірінші бөлігінде көзделген әрекеттер —

белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан өмір бойына айыра отырып, сегіз жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

Түсіндіріліп отырған бапта көзделген қылмыстың қоғамдық қауіптілігі масаң күйдегі жүргізушілердің өз өмірі мен азаматтардың өміріне қауіп төндіруімен, оның үстіне, көлік құралын басқару құқығынан айырылғанына қарамастан, масаң күйде қайтадан рөлге отыратын жүргізушілердің қоғамға екі есе қауіп төндіруімен байланысты.

Талданып отырған қылмыстың объектісі көлік құралдарының қозғалысы немесе оларды пайдалану қауіпсіздігі саласындағы қоғамдық қатынастар болып табылады. Қосымша объект ретінде азаматтардың өмірі мен денсаулығын қорғауға, меншіктің сақталуына кепілдік беретін қоғамдық қатынастар танылады.

Қылмыстың заты көлік құралдары болып табылады.

Қарастырылып отырған қылмыстың объективтік жағы көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған және алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйде жүрген адамның көлік құралын басқаруынан не осындай адамға көлік құралын басқаруды беруінен, сондай-ақ лауазымды адамның немесе көлік құралының меншік иесінің не иеленушісінің осындай адамды көлік құралын басқаруға жіберуінен көрінеді.

Көлік құралын басқару дегеніміз — көлік құралының ішінде отырған жүргізушінің (немесе өзге адамның) көлік құралын тұрақ немесе тоқтау орнынан қозғалысқа келтіретін басқару тетіктері мен аспаптарына қатысты әрекеттерді жүзеге асыруы. Бұл ретте жүріп өткен қашықтықтың мөлшеріне қарамастан, көлік құралының қозғалысы басталған сәттен бастап оны басқару жүзеге асырылады. Демек, көлік құралын басқару көлік құралы қозғалысқа келген сәттен тікелей басталады.

Есіктерді (салонды, кабинаны) ашу, оталдыру жүйесін қосу, қозғалтқышты іске қосу, жарықтандыру құралдарын тексеру сияқты дайындық әрекеттері, сондай-ақ көлік құралын қолмен жылжыту, қозғалыссыз тұрған автомобильдің кабинасында болу, көлік құралының жанында қандай да бір жұмысты орындау (жанармай құю, жөндеу жұмыстарын жүргізу және т.б.) көлік құралын басқару болып табылмайды.

Жоғарғы Соттың «Жол жүрісі және көлік құралдарын пайдалану қағидаларын бұзуға байланысты қылмыстар туралы істер бойынша қылмыстық заңнаманы қолдану практикасы туралы» нормативтік қаулысының 1-1-тармағының 2-абзацына сәйкес: «Әрекетті ҚК-нің 346-бабының тиісті бөлігі бойынша саралау үшін екі мән-жайдың болуы міндетті түрде анықталуға тиіс: 1) адамның қылмыстық құқық бұзушылық жасаған сәтте алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйде болуы; 2) осы әрекетті жасағанға дейін адамның көлік құралын басқару құқығынан айырылғаны туралы факт. Көрсетілген мән-жайлардың біреуінің ғана болуы әрекетті ҚК-нің 346-бабы бойынша саралауды жоққа шығарады».

Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 17 сәуірдегі «Жол жүрісі туралы» Заңының 75-бабына сәйкес, көлік құралдарын басқару құқығының тоқтатылуына мыналар негіз болып табылады:

жүргізуші куәлігінің белгіленген қолданылу мерзімінің аяқталуы;

медициналық қорытындымен расталған, көлік құралдарын қауіпсіз басқаруға кедергі келтіретін жүргізуші денсаулығының нашарлауы. Механикалық көлік құралы жүргізушісін мерзімінен бұрын қайта медициналық қарап-тексеруге жіберу де көлік құралын басқару құқығын тоқтата тұруға негіз болып табылады;

жүргізушінің жол жүрісі қағидаларын білуін тексеруге жіберу туралы қаулыны алған күннен бастап екі ай ішінде жол жүрісі қағидаларын білу емтиханын тапсырмауы;

көлік құралдарын басқару құқығынан айыру.

Көлік құралын басқару құқығынан айыру әкімшілік те, қылмыстық та іс жүргізу нәтижесінде орын алуы мүмкін.

Жүргізуші куәлігінен айыру тек сот шешімі бойынша және құқық бұзушы жауаптылыққа тартылған құқық бұзушылық үшін қылмыстық жауаптылық көздейтін баптың санкциясында көлік құралын басқару құқығынан айыру жаза түрі ретінде көзделген жағдайда ғана мүмкін болады. Көлік құралын басқару құқығынан айыру негізгі де, қосымша да жаза ретінде қолданылуы мүмкін.

Көлік құралын басқару құқығынан айыруды көлік құралын басқару құқығын растайтын жүргізуші құжаттарын алып қоюдан ажырата білу қажет. Алып қою тек жасалған құқық бұзушылық үшін ықтимал санкциялардың бірі ретінде жүргізуші куәлігінен айыру көзделген жағдайларда ғана қолданылады. Алып қою жаза болып табылмайды және жасалған құқық бұзушылық бойынша сот шешімі (қаулысы) шығарылғанға дейін жүзеге асырылады.

Алып қойылған жүргізуші куәлігінің орнына сот процесі аяқталғанға дейін уақытша куәлік беріледі. Барлық басқа жағдайларда құқықтар хаттама жасалғаннан кейін бірден міндетті түрде қайтарылады (ҚР ӘҚБтК-нің 795-бабының 8-бөлігі).

Құқықтардан айыру мерзімін есептеу жүргізуші куәлігін тапсырған сәттен басталады. Егер жүргізуші қандай да бір жолмен куәлікті өзінде ұстап қалса (оны алып қоюға кедергі келтірсе), бұл айыру мерзімінің басталуын кейінге қалдырады.

Көлік құралын басқару құқығынан айыру ҚР ӘҚБтК-нің 590-бабының 4-бөлігінде; 596-бабының 3-бөлігінде; 606-бабының 2-бөлігінде; 607-бабының 2-бөлігінде; 608-бабының 1, 3, 3-1, 3-2-бөліктерінде; 610-бабының 1, 2-бөліктерінде; 613-бабының 3, 4, 5-бөліктерінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша жүзеге асырылады.

Көлік құралын басқару құқығынан айыру ҚР ҚК-нің 344, 345, 345-1, 346, 347-баптарында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтар бойынша жүзеге асырылады.

Әкімшілік заңнамаға сәйкес, қайталанған құқық бұзушылық деп көлік құралын басқару құқығынан айырудың алдыңғы мерзімі аяқталғаннан кейін бір жыл ішінде жасалған құқық бұзушылық танылады. Мысалы, егер жүргізуші инспектордың медициналық куәландырудан өту туралы талабын орындамағаны үшін бұрын көлік құралын басқару құқығынан 8 жылға айырылған болса және құқықсыз жүргеніне үш ай болған кезде осыған ұқсас құқық бұзушылық жасаса, бұл әрекет қайталанған болып табылмайды және ӘҚБтК-нің 613-бабының қолданылу аясына жатпайды. Бұл жағдайда жүргізуші көлік құралын басқару құқығынан айырылған деп есептеледі және мұндай әрекет ҚК-нің 346-бабы бойынша саралануға тиіс.

Талданып отырған бап бойынша адамды қылмыстық жауаптылыққа тартудың келесі міндетті шарты — көлік құралын алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйдегі, көлік құралын басқару құқығынан айырылған адамның басқаруы болып табылады.

Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 17 сәуірдегі «Жол жүрісі туралы» Заңының 54-бабы 4-тармағының 7) тармақшасына сәйкес жүргізушіге мыналарға тыйым салынады: көлік құралын басқаруды масаң күйдегі, реакциясы мен зейінін нашарлататын дәрілік препараттардың әсеріндегі, ауырған немесе шаршаған күйдегі адамдарға беру.

Көлік құралын басқаруды беру деп жүргізушінің көлік құралын басқару құқығын басқа жүргізушіге ерікті түрде беруі, ал екінші жүргізушінің осы көлік құралын қозғалысқа келтіріп, оны басқаруы түсініледі. Бұл ретте көлік құралын басқаруды берген адам көлік құралын басқаруды өзіне берген адамның масаң күйде екенін білуге тиіс (немесе оның осындай күйде болуы мүмкін екенін болжауы қажет).

Г. масаң күйде бола тұра, өзінің мотоциклін Д.-ға басқаруға берген, ол Г.-мен бірге спирттік ішімдіктер ішкен болатын. Жолдың бұрылысында Д. қозғалыс қауіпсіздігі қағидаларын бұзып, басқаруды игере алмай, мотоцикл аударылып кеткен, соның салдарынан жаяу жүргінші К. жарақат алып, ауыр жарақат алған. Бұл жағдайда Г. Д.-ның өтініші бойынша көлік құралын басқаруды оған берген, бұл құқыққа қайшы түрде басқаруға жіберудің бір нысанын құрайды. Демек, көлік құралын басқаруды бергені үшін Д.-мен бірге Г. де жауаптылыққа тартылады.

Осы санаттағы қылмыстық істерді тергеген кезде көлік құралының қандай мақсатта және қандай мән-жайларда басқа адамға берілгенін анықтау қажет. Егер ол лауазымды адам, меншік иесі немесе иеленуші тарапынан масаң күйдегі адамға басқару үшін емес (мысалы, сақтау үшін) берілсе, алайда соңғысы оны өз бетінше айдап кетсе, мұндай адамдардың ҚК-нің 346-бабы бойынша жауаптылығы жоққа шығарылады.

Қазақстан Республикасының «Жол жүрісі туралы» Заңының 48-бабының 2-тармағына сәйкес, көлік құралдарының техникалық жай-күйі мен пайдаланылуына жауапты лауазымды және өзге де адамдарға мыналарға тыйым салынады: алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйдегі; реакциясы мен зейінін нашарлататын дәрілік препараттардың әсеріндегі; жол жүрісі қауіпсіздігіне қатер төндіретін ауру немесе шаршаған күйдегі жүргізушілерді көлік құралдарын басқаруға жіберуге.

Алкогольдік, есірткілік немесе уытқұмарлық масаң күйдегі адамды көлік құралын басқаруға жіберу деп лауазымды адамдардың, көлік құралының меншік иесінің немесе иеленушісінің осындай адамға көлік құралын басқаруды толық беруімен байланысты кез келген нысанда (ауызша, жазбаша, үнсіз келісім беру арқылы) жасалған құқыққа қайшы әрекеттері (әрекетсіздігі) түсініледі. Бұл ретте жүргізушінің масаң күйде болуы лауазымды адамға, көлік құралының меншік иесіне немесе иеленушісіне анық көрініп тұруға тиіс (мысалы, автопарк бастығы автобус жүргізушісінің масаң күйде екенін көре тұра, оны рейске шығарады).

Мұндай жағдайларда көлік құралын басқаруды бергені немесе басқаруға жібергені үшін кінәлі адам, сондай-ақ масаң күйде көлік құралын нақты басқарған адам ҚК-нің 346-бабының 1-бөлігі бойынша жауаптылыққа тартылады.

Осыған ұқсас тәртіппен қолданыстағы қағидаларды бұза отырып, қызметтік тұрғыдан өздеріне бағынысты адамдарды көлік құралын басқаруға жіберген лауазымды адамдардың, меншік иелерінің немесе иеленушілердің әрекеттері де сараланады. Бұған қызметтік міндеттерін орындау кезінде лауазымды адам (тікелей басшы, жол полициясының қызметкері және т.б.) оларды көлік құралын басқарудан немесе оған билік етуден шеттеткен жағдайлар кірмейді.

Жоғарғы Сот жоғарыда аталған нормативтік қаулыда көлік құралының лауазымды адамы, меншік иесі немесе иеленушісі тарапынан көлік құралын басқару құқығынан айырылған және алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйде жүрген адамды көлік құралын басқаруға жіберу ҚК-нің 346-бабы бойынша жауаптылыққа әкеп соғатынын да атап көрсетеді.

Көлік құралын басқару құқығы жоқ немесе тиісті санаттағы көлік құралын басқару құқығы жоқ жүргізушіні лауазымды адамның, көлік құралының меншік иесінің немесе иеленушісінің басқаруға жіберу жөніндегі әрекеттері, егер бұл әрекет абайсызда денсаулыққа ауырлығы орташа немесе ауыр зиян келтіруге не бір немесе бірнеше адамның өліміне әкеп соқса, ҚК-нің 349-бабының тиісті бөлігі бойынша саралануға жатады.

Қарастырылып отырған қылмыстық құқық бұзушылыққа қатысты лауазымды адамның функцияларын автокәсіпорындардың, гараждардың басшылары, олардың орынбасарлары, бас инженерлер, бас механиктер және т.б. атқарады.

Көлік құралын меншік иесімен немесе өзге де иеленушімен жасалған еңбек немесе азаматтық-құқықтық шарт негізінде не олардың жазбаша нысанда мәміле жасамай білдірген ерік білдіруі негізінде өзінің қызметтік немесе еңбек міндеттерін орындау арқылы басқаратын адам көлік құралының иеленушісі болып табылмайды.

Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 1 шілдедегі «Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» Заңының 1-бабының 8) тармақшасына сәйкес, көлік құралының иеленушісі — меншік құқығымен, шаруашылық жүргізу құқығымен немесе жедел басқару құқығымен не өзге де заңды негізде (мүліктік жалдау шарты, құзыретті органның көлік құралын беру туралы өкімі негізінде және т.б.) көлік құралын иеленетін жеке немесе заңды тұлға.

Осылайша, көлік құралының иеленушісі — автомобильдің меншік иесі немесе сенімхат, жалдау шарты және жоғарыда көрсетілген өзге де негіздер бойынша оны иеленетін тұлға.

ҚК-нің 346-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыс құрамы өзінің құрылымы бойынша формальдық болып табылады, сондықтан адамды қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін қандай да бір жағымсыз салдардың туындауы талап етілмейді. Көлік құралын басқару құқығынан айырылған, алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйдегі адамның көлік құралын басқару фактісінің өзі не осындай адамға көлік құралын басқаруды беру немесе лауазымды адамның, көлік құралының меншік иесінің не иеленушісінің осындай адамды көлік құралын басқаруға жіберу фактісінің болуы жеткілікті.

Жоғарғы Сот та осындай ұстанымды қолдайды. Жоғарыда аталған Нормативтік қаулының 1-тармағының 2-абзацында ҚК-нің 346-бабының 1-бөлігі бойынша қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін қандай да бір салдардың туындауы талап етілмейтіні көрсетілген.

ҚК-нің 346-бабының 2, 3, 4, 5, 6-бөліктерінде көзделген қылмыс құрамдары өз құрылымы бойынша материалдық болып табылады. Тиісінше, бұл әрекеттердің объективтік жағы үш міндетті белгіні қамтиды. Біріншіден, бұл көлік құралын басқару құқығынан айырылған, алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйдегі адамның көлік құралын басқаруынан не осындай адамға көлік құралын басқаруды беруінен немесе лауазымды адамның, көлік құралының меншік иесінің не иеленушісінің осындай адамды көлік құралын басқаруға жіберуінен көрінетін қоғамға қауіпті әрекет; екіншіден, көлік құралдарының, жүктердің, жол және өзге де құрылыстардың немесе өзге де мүліктің бүлінуінен, адамның өмірі мен денсаулығына зиян келтіруден көрінетін қоғамға қауіпті салдарлар; үшіншіден, заңда көрсетілген бұзушылықтар мен туындаған салдарлар арасындағы себепті байланыс. Тиісінше, әрекеттер қоғамға қауіпті салдарлар туындаған сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.

Заң шығарушы қоғамдық қауіпті салдар ретінде ҚК-нің 346-бабының 2-бөлігінде көлік құралдарының, жүктердің, жол және өзге де құрылыстардың немесе өзге де мүліктің бүлінуін, сондай-ақ абайсызда адамның денсаулығына ауырлығы жеңіл зиян келтіруді; 3-бөлігінде — абайсызда адамның денсаулығына ауырлығы орташа зиян келтіруді; 4-бөлігінде — абайсызда адамның денсаулығына ауыр зиян келтіруді; 5-бөлігінде — абайсызда адам өліміне әкеп соғуды; 6-бөлігінде — абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне әкеп соғуды көздеген.

Денсаулыққа ауыр, ауырлығы орташа және ауырлығы жеңіл зиян ұғымдары ҚК-нің 3-бабының 11), 12) және 13) тармақтарында берілген.

Зақымдалған көлік құралына келтірілген зиян мөлшерін анықтауға байланысты мәселелер Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2016 жылғы 28 қаңтардағы «Көлік құралына келтірілген зиян мөлшерін айқындау қағидаларын бекіту туралы» қаулысына сәйкес шешіледі. Осылайша, көлік құралына келтірілген зиян мөлшері зақымдалған көлік құралын қалпына келтіру құнының сақтандыру жағдайы басталған күнгі көлік құралының амортизациясын (тозуын) шегергендегі есебі негізінде айқындалады.

Зақымдалған көлік құралын қалпына келтіру құны сақтандыру жағдайы басталған күні қолданыста болған нарықтық бағалар негізінде есептеледі.

Көлік құралына келтірілген зиян мөлшерін есептеу кезінде қарастырылып отырған сақтандыру жағдайы басталғанға дейін болған зақымдар есепке алынбайды.

Көлік құралы толық жойылған жағдайда зиян мөлшері сақтандыру жағдайы басталған күнгі оның нарықтық құны негізінде айқындалады. Егер көлік құралын қалпына келтіру техникалық тұрғыдан мүмкін болмаса немесе экономикалық тұрғыдан орынсыз болса, ол жойылған болып есептеледі. Көлік құралын қалпына келтіруге жұмсалатын күтілетін шығындар сақтандыру жағдайы басталған күнгі оның нарықтық құнының 80 (сексен) пайызынан асып кеткен жағдайда, көлік құралын қалпына келтіру экономикалық тұрғыдан орынсыз деп есептеледі.

Жол құрылыстарына жолдың конструкциялық элементтері болып табылатын құрылыстар жатады: жасанды құрылыстар (көпірлер, жол өткелдері, эстакадалар, құбырлар, тоннельдер және т.б.), қорғаныш құрылыстары (қардан қорғайтын орман екпелері, қардан қорғайтын қоршаулар, шудан қорғайтын құрылғылар, жолдарды қар көшкіндері мен опырылулардан қорғауға арналған құрылғылар және т.б.), жолдарды абаттандыру элементтері (аялдау және жолаушыларды отырғызу алаңдары мен павильондары), демалыс алаңдары, автомобильдерді тоқтатуға немесе қоюға арналған арнайы алаңдар және т.б.

ҚК-нің 346-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыс құрамының субъективтік жағы кінәнің қасақана нысанымен сипатталады, өйткені кінәлі адам көлік құралын басқару құқығы жоқ екенін түсінеді, бірақ масаң күйде бола тұра, оны басқаруға отырады және мұны жасауды қалайды. Лауазымды адамдар, көлік құралының меншік иесі немесе иеленушісі жүргізушінің масаң күйде екенін түсінеді, бірақ соған қарамастан оған көлік құралын басқаруды беруді немесе осындай адамды көлік құралын басқаруға жіберуді қалайды. Қарастырылып отырған әрекетті жасау жанама қасақаналық түрінде де мүмкін, бұл жағдайда кінәлі адамдар масаң күйдегі адамға көлік құралын басқаруды беруге саналы түрде жол береді.

ҚК-нің 346-бабының 2, 3, 4, 5, 6-бөліктерінде көзделген әрекеттер кінәнің екі нысанымен (ҚК-нің 22-бабы) сипатталады, яғни көлік құралын басқару фактісіне немесе көлік құралын басқаруды беру, сондай-ақ оны басқаруға жіберу әрекеттеріне қатысты қасақаналық нысаны, ал неғұрлым ауыр қоғамдық қауіпті салдарға қатысты абайсыздық нысаны анықталады.

Қарастырылып отырған құқық бұзушылық құрамына қатысты ниет пен мақсат субъективтік жақтың факультативтік белгілері мәртебесіне ие, тиісінше, олар қылмысты саралауға әсер етпейді. Ниеттер әртүрлі болуы мүмкін және жаза тағайындау кезінде ескерілуге тиіс.

Қарастырылып отырған қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлғалар:

а) көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған және алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйде көлік құралын басқарған адамдар;

б) лауазымды адамдар — көлік құралының меншік иелері немесе иеленушілері.

Көлік құралын басқару құқығынан айырылған, алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйдегі адамның көлік құралын басқаруы, соның салдарынан нормада көрсетілген зиянды зардаптардың туындауы, көлік құралын басқаратын адамның жол жүрісі қағидаларын немесе көлік құралдарын пайдалану қағидаларын бұзуы салдарынан дәл осындай зиянды зардаптардың туындауынан (ҚК-нің 345-бабы) ажыратылуға тиіс.

Көлік құралын басқару құқығынан айырылған адамның масаң күйде көлік құралын басқаруы көлік құралдарын пайдалану қағидаларын бұзудың бір түрі болып табылады және ҚК-де жеке бапқа арнайы бөлінген. Сондықтан бұрын көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған жүргізушінің масаң күйде жол жүрісі қағидаларын немесе көлік құралдарын пайдалану қағидаларын бұзуы, зиянды зардаптар туындаған жағдайда, ҚК-нің 346-бабы бойынша сараланады.

Бұрын көлік құралдарын басқару құқығынан айырылмаған адамның масаң күйде көлік құралын басқаруы салдарынан зиянды зардаптар туындаған жағдайлар ҚК-нің 345-1-бабының тиісті бөлігі бойынша жауаптылыққа әкеп соғады.

ҚК-нің 346-бабының 1-бөлігінде көзделген әрекет орташа ауырлықтағы қылмыстар санатына жатады.

ҚК-нің 346-бабының 2, 3, 4, 5, 6-бөліктерінде көзделген әрекеттер ауыр қылмыстар санатына жатады.

**Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексіне Исидор Шамилович Борчашвилидің 2021 жылғы түсініктемесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, ҚР Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес беру Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар