Тергеушілердің үкімдері мен қаулыларының негізінде шығарылған хабарламаларға шағымдану
Хабарламалардың жекелеген түрі қылмыстық айыптаулар негізінде шығарылғандар болып табылады.
Мәселен, 2022 жылғы 29 наурыздағы № 6001-22-00-6ап/181 қаулыда мынадай жағдай сипатталған. Іс материалдары бойынша Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласының 2021 жылғы 2 ақпандағы № 2 сотының заңды күшіне енген үкімі даулы хабарламаны шығаруға негіз болған.
Сот үкімімен И. Н. Демитров және басқа да адамдар ҚК-нің 216-бабы 3-бөлігі бойынша «Семей қаласын сіңіру зауыты» ЖШС, «KAZШЫҒЫСSNAB» ЖШС және «УККОМПРЕССОР» ЖШС-дан нақты жұмыстарды орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей шот-фактураларды жазып беру бойынша әрекеттер жасағаны үшін сотталды, бұл сомасы 155 021 552 теңге сомасында мемлекетке аса ірі мөлшерде залал келтірді.
Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар талап қоюды қанағаттандырудан бас тарта отырып, салық органының даулы хабарламасы шығарылғанын және Салық Кодексінің 94, 96-баптарының талаптарына негізделгенін негізге алды, өйткені сот үкімінің болуы салық төлеушінің түсініктеме беру арқылы хабарламаны орындауын болдырмайды.
Салық кодексінің 96-бабының 3-тармағында салық төлеуші осы баптың 2-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген түсінікті әрекетті (әрекеттерді) заңды күшіне енген сот актісімен немесе қылмыстық қудалау органының сотқа дейінгі тергеп-тексеруді ақталмайтын негіздер бойынша тоқтату туралы қаулысымен жеке кәсіпкерлік субъектісі іс жүзінде жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей жасаған (жасалған) деп танылған заңды күшіне енген сот шешімің негізінде жарамсыз деп танылған шот-фактураның және (немесе) өзге құжаттың негізінде сатып алынған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша КТС есептеу кезінде шығыстарды шегерімге жатқызу және ҚҚС-ны есепке жатқызу кезінде ұсынуға құқылы емес.
Тиісінше соттағы салық органы салық төлеушінің атына даулы хабарлама жіберуге заңды негіздері бар екенін дәлелдеді. Бұл хабарлама ӘРПК-нің 79-бабында әкімшілік актіге белгіленген талаптарға жауап береді.
3.5.4.2. 2022 жылғы 17 наурыздағы № 6001-21-00-6ап/187 қаулыда Басқарма серіктестіктің атына 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап 2018 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңде 300.00 нысанындағы салық есептілігі бойынша хабарлама шығарғаны көрсетілген.
Хабарламаны шығару үшін негіз ретінде оған №2 қосымшада «ЕВРО ИДЕАЛ» ЖШС-ның өнім берушімен өзара есеп айырысу бойынша Алматы қаласы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаментінің қылмыстық істі тоқтату туралы 2021 жылғы 22 қаңтардағы №ЕРДR207500121000139 қаулысы (бұдан әрі - 2021 жылғы 22 қаңтардағы қаулы) көрсетілген.
Серіктестік осы талап қоюмен сотқа жүгіне отырып, хабарлама прокурор бекітпеген қаулының негізінде шығарылғанын көрсетті.
Бірінші сатыдағы сот Салық кодексінің 114-бабы 3-тармағының, ӘРПК -нің 129-бабы 2-бөлігінің ережелерін дауға қолдана отырып, даулы хабарламаның негізіне алынған қылмыстық істі тоқтату туралы қаулының күші жойылып, қосымша тергеу әрекеттерін жүргізу үшін жіберілгені дұрыс деген қорытындыға келді.
Осылайша, сот инстанцияларының жауапкер қылмыстық қудалау органының заңдық күші жоқ қаулысының негізінде хабарлама шығарды, тиісінше серіктестікке хабарлама шығару үшін негіз бола алмайды деген қорытындылары дұрыс болып табылады.
Сондай-ақ соттар жауапкердің хабарламаның заңдылығы мен негізділігі туралы дәлелдерін заңды түрде негізсіз деп таныды, сотқа дейінгі тергеу кез келген жағдайда басқа қаулымен тоқтатылды, өйткені хабарламаны шығаруға негіз 2021 жылғы 22 қаңтардағы қаулы болды.
АПК-нің 129-бабының 2-бөлігіне сәйкес дау туралы талап бойынша дәлелдеу ауыртпалығын ауыр әкімшілік актіні қабылдаған жауапкер көтереді. Осы баптың 3-бөлігінде жауапкер әкімшілік актіде айтылған негіздемелерге ғана сілтеме жасай алады деп көзделген.
Қаралып отырған жағдайда, «Евро Идеал» ЖШС-ға қатысты қылмыстық қудалауды тоқтату туралы жаңа шешім қабылдауды және 2021 жылғы 12 наурызда прокурор келіскен және бекіткен 2021 жылғы 4 наурыздағы қаулыны ескере отырып, салық органы қылмыстық қудалау органының заңды күші бар қаулысының негізінде камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтар туралы хабарлама шығаруы тиіс.
Алайда, салық органы бұл әрекеттерді жасамады және мұндай құқықты айырылмады.
Кассациялық шағым мен кассациялық өтінішхаттың АПК-нің 427-бабы 3-бөлігінің талаптарына ұқсастығы бойынша заң бұзушылықтарды жою туралы шығарылған хабарлама бойынша органның мәні бойынша дұрыс шешімі тек формальды себептермен күшін жоя алмайтыны туралы дәлелдері өз растауын таппады.
ӘРПК-нің 84-бабының 1-бөлігіне сәйкес, Мәні бойынша дұрыс әкімшілік акт бір ғана формальды негіздер бойынша заңсыз деп таныла алмайды.
Сот алқасы әкімшілік актінің мәніне қатысты бұзушылық деп қолданыстағы материалдық құқықты дұрыс қолданбауды немесе түсіндірмеуді, қабылданған әкімшілік актінің негізіне алынған нақты мән-жайларды қате немесе толық зерттемеуді түсіну керек деп атап көрсетеді. Оған әкімшілік актінің не оның құқықтық негізі Қазақстан Республикасы Конституциясына және неғұрлым үлкен заңды күші бар өзге де нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес келмеуі, әкімшілік актіні қабылдау үшін құқықтық негіздің болмауы немесе заңсыздығы, әкімшілік актіні қабылдау үшін құқықтық негіз болып табылатын норма диспозициясының талаптарын сақтамау, ӘРПК-де бекітілген әкімшілік рәсім қағидаттарын сақтамау жатады.
Әкімшілік актінің мәніне қатысты талаптарды бұзудың салдары, әдетте, оның дұрысностьстігі болып табылады, өйткені мұндай бұзушылықтар жалпы ереже бойынша әрқашан істің мәні бойынша шешімге әсер етеді.
Әкімшілік актіні қабылдаудың формальды аспектісіне қатысты бұзушылықтарға формальды заңдылықтың белгілі бір бұзушылықтары жатады.
Формальды талаптардың бұзылуы болған жағдайда, егер мәнге қатысты талаптардың бұзылуы болмаса, әкімшілік акт дұрыс деп есептеледі және заңсыз деп таныла алмайды.
Әкімшілік актіні заңсыз деп тану үшін нақты қандай формальды талаптарды бұзу негіз болып табылмайтыны АПК-нің жоғарыда көрсетілген нормасында белгіленбеген. Қалай болғанда да, мұндай бұзушылықтарға заңмен міндетті түрде көзделген талаптарды бұзушылықтарды жатқызуға болмайды.
Бұл жағдайда дау айтылған хабарламада прокурор күшін жойған 2021 жылғы 22 қаңтардағы тергеушінің қаулысына сілтеме жасау заңды елеулі бұзу болып табылады, өйткені Салық кодексінің 96-бабының 1-тармағына сәйкес камералдық бақылау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған жағдайда, камералдық бақылау нәтижелері бойынша салық органдары анықтаған бұзушылықтарды жою туралы хабарлама сипаттамасын қоса бере отырып ресімделеді.
Бұдан басқа, салық органы даулы хабарламаны шығарған кезде жол берген заңның бұл бұзылуы дұрыс емес әкімшілік актінің қабылдануына әкелді.
Мұндай жағдайларда кассациялық шағымды және прокурордың кассациялық өтінішхатын қанағаттандыру үшін негіздер жоқ, іс бойынша шығарылған сот актілері күшінде қалдырылуға тиіс.
3.5.4.3. 2022 жылғы 28 сәуірдегі 6001-22-00-6ап/393 қаулыда салықтық тексеру нәтижесіне шағымдану бойынша жағдай қаралды. Серіктестік Департаментке 2021 жылғы 9 ақпандағы №336/1 салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарламаны заңсыз деп тану және оның күшін жою туралы талап қоюмен сотқа жүгінді.
Нұр-Сұлтан қаласы МАӘС-нің 2021 жылғы 29 қыркүйектегі шешімімен талап қанағаттандырылды. Нұр-Сұлтан қаласы сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2021 жылғы 8 желтоқсандағы қаулысымен сот шешімінің күші жойылды, талап қоюдан бас тартылды.
Іс материалдарына қарағанда, Экономикалық тергеу қызметі тергеушісінің 2019 жылғы 13 мамырдағы қаулысының негізінде 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап 2018 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңдегі салық міндеттемесін орындау мәселелері бойынша Серіктестікке құжаттық салықтық тексеру жүргізілген.
Талап қоюды қанағаттандыра және хабарламаның күшін жоя отырып, бірінші сатыдағы сот Салық кодексінің 159-бабы 4-тармағының ережелеріне сілтеме жасап, оның мерзімінен бұрын екенін көрсетті.
Апелляциялық сатыдағы сот бірінші сатыдағы соттың шешімінің күшін жойып, талапты қанағаттандырудан бас тарта отырып, салықтық тексеру Серіктестіктің басшылығына емес, басқа адамдарға қатысты қозғалған қылмыстық істі тергеу шеңберінде жүргізілді деген қорытындыға келді. Демек, Салық кодексінің 159 - бабының 4-тармағын қолдануға негіз болмаған.
ӘІСА соттың мұндай тұжырымдарымен мына негіздер бойынша келіспеді.
ӘРПК-нің 84-бабының ережелеріне сәйкес Қазақстан Республикасының әкімшілік рәсімдер туралы заңнамасын бұзу, егер мұндай бұзушылық дұрыс емес әкімшілік актіні қабылдауға әкеп соқтырса не әкеп соқтыруы мүмкін болса, әкімшілік актіні заңсыз деп тану үшін негіз болып табылады.
Салық кодексінің 159-бабы 4-тармағына сәйкес Сотқа дейінгі тергеп-тексеру шеңберінде жүргізілетін салықтық тексеру жағдайында сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізілетін салық төлеушіні тексеру нәтижелері туралы хабарлама қылмыстық істі қарау аяқталғаннан кейін шығарылады. Бұл ретте тексеру нәтижелері туралы хабарлама қылмыстық істің аяқталғанын растайтын ресми құжатты алған күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірілмей шығарылады және салық төлеушіге тапсырылады.
«Соттардың экономикалық қызмет саласындағы қылмыстық құқық бұзушылық істер бойынша заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2020 жылғы 24 қаңтардағы №3 нормативтік қаулысының 16-тармағында ҚК-нің 216-бабы бойынша ақталмайтын негізбен іс жүргізуді тоқтату туралы қаулыны, айыптау үкімін шығару кезінде жалған шот-фактурамен расталған мәміле АК-нің 158-бабының 2-тармағына сәйкес маңызсыз болып табылатынын соттар ескеруі тиіс. Салық органдарының жалған шот-фактуралармен расталған мәмілелерді даулау туралы талап қоюларды беруі талап етілмейді. Салық органы адамның іс жүзінде жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей шот-фактураларды жазып берген құқыққа қарсы әрекеттеріне құқықтық баға берілген іс бойынша іс жүргізуді ақталмайтын негіз бойынша тоқтату туралы қаулының немесе заңды күшіне енген айыптау үкімінің негізінде салықтардың тиісті сомаларын толықтырып есептеуді жүзеге асырады деп түсіндірілген.
Жоғарыда айтылғанның негізінде барлық басқа жағдайларда, салықтарды қосымша есептеу туралы хабарлама мерзімінен бұрын боллып табылады, мұны бірінші сатыдағы соттың дұрыс бағалаған.
2019 жылғы 13 мамырда Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржы мониторингі комитетінің Экономикалық тергеу қызметі ҚК-нің 216-бабы бойынша Серіктестікке қатысты қозғалған №187100121000109 қылмыстық іс бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру шеңберінде салықтық тексеруді тағайындау туралы қаулы шығарғаны анықталды.
№336 хабарлама ҚР ҚМ Экономикалық тергеу қызметінің аға тергеушісі тергеу-жедел тобының басшысы А.О. Башығұловтың 2019 жылғы 13 мамырдағы №187100121000109 қылмыстық істі сотқа дейінгі тергеу шеңберінде салықтық тексеруді тағайындау туралы қаулысы бойынша жүргізілген 2020 жылғы 15 қаңтардағы №336 салықтық тексеру актісі негізінде шығарылды.
Осы қылмыстық істен кейін ҚК-нің 245-бабының үшінші бөлігі бойынша Серіктестіктің басшылығына қатысты №200000121000014 қылмыстық іс бөлініп шығарылды.
Жоғарыда айтылғанның негізінде салықтық тексеру сотқа дейінгі тергеп-тексеру шеңберінде жүргізілген және салық төлеушіге қатысты хабарлама қылмыстық іс аяқталғаннан кейін ғана шығарылуға тиіс.
Осылайша, бірінші сатыдағы сот Серіктестіктің басшылығына қатысты қылмыстық іс аяқталған жоқ деген дұрыс қорытындыға келді, Департаменттің тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығаруы мерзімінен бұрын болды.
Мұндай жағдайларда салық органының 2021 жылғы 9 ақпандағы №336/1 хабарламасының заңсыздығы туралы бірінші сатыдағы соттың қорытындылары негізді болып табылады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, Бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық кеңесті, құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
