Түсініктеме 182-бабына Алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы мүліктік залал келтіру Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің
1. Жымқыру белгілері болмаған кезде алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы меншік иесіне немесе мүліктің өзге де иеленушісіне мүліктік залал келтіру — екі жүз айлық есептік көрсеткіштен бастап мөлшерде немесе сотталған адамның екі айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не жүз жиырмадан жүз сексен сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына, не төрт айға дейінгі мерзімге қамауға алуға жазаланады.
2. Дәл сол іс-әрекет:а) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша;б) бірнеше рет;в) қызмет бабын пайдалану арқылы жасалған болса, — төрт жүзден сегіз жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның төрт айдан сегіз айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға, оған қоса жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның екі айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не онсыз жазаланады.
3. Осы баптың бірінші немесе екінші бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер:а) ұйымдасқан топ жасаған;б) ірі залал келтірген болса, — мүлкін тәркілеумен немесе онсыз бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қарастырылып отырған қылмыстың қоғамдық қауіптілігі кінәлі адамның меншік иесінің иелігіне түсуге және сол арқылы оның мүліктік қорын толықтыруға тиіс болған материалдық құндылықтар есебінен заңсыз баюынан тұрады. Соның салдарынан меншік иесі өзінің шаруашылық қызметінен жоспарланған кірістерді иелену, пайдалану және оларға билік ету мүмкіндігінен айырылады.
Қарастырылып отырған қылмыстың объектісі меншік болып табылады. Қылмыстың заты — қылмыстық қол сұғушылық жасалған сәтте әлі меншік иесінің иелігіне түспеген, бірақ егер кінәлі адам қарастырылып отырған қылмысты жасамағанда, оның билігіне түсуге тиіс болған тауар-ақша құндылықтары.
Талданып отырған іс-әрекеттің объективтік жағы жымқыру белгілері болмаған кезде алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы меншік иесіне немесе мүліктің өзге де иеленушісіне мүліктік залал келтіруден тұрады.
Жымқыру белгілерінсіз алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы мүліктік залал келтіру мүлік меншік иесінің қорына әлі түспеген, бірақ түсуге тиіс болған жағдайда орын алады, яғни осы іс-әрекетті жасау кезінде заңды меншік иесі алуға тиіс болған материалдық игіліктерді алмайды. Қарастырылып отырған іс-әрекеттің құрамында кінәлі адам сенімді қарым-қатынастарды пайдалану немесе алдау жолымен мүліктің меншік иесіне өтуіне жол бермейді. Бұған, мысалы, жолсеріктің жол жүру билеті жоқ жолаушыларды жолсерік купесіне отырғызуы; адамның заңды тұлғаларға тиесілі көлік құралын оны пайдаланғаны үшін ақы төлемей пайдалануы; не адамның халыққа тұрмыстық және өзге де қызмет көрсету саласында жұмыстарды орындағаны немесе қызметтерді көрсеткені үшін ақы төлемеуі және т.б. жағдайларды жатқызуға болады.
Қылмыс алдау немесе сенімді теріс пайдалану нәтижесінде меншік иесіне материалдық залал келтірілген сәттен бастап аяқталған болып танылады. Осы қылмыстың салдарының айрықша ерекшелігі — меншік иесіне келтірілген мүліктік залалдың сипаты мен құрылымы болып табылады, ол меншік иесінің тікелей материалдық шығындарынан ғана емес, сонымен қатар оның айырылып қалған пайдасынан да (тиесілі табысты алмауынан) құралады.
Алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы мүліктік залал келтіруді бөтеннің мүлкін жымқыру нысаны болып табылатын алаяқтықтан ажырату қажет. Негізгі айырмашылық қоғамдық қауіпті салдардың мазмұнында, меншік иесіне келтірілген материалдық залалдың сипатында. Алаяқтық кезінде залал меншік иесінің өзіне тиесілі құндылықтардан іс жүзінде айырылуымен, мүлікті өтеусіз алып қою арқылы қолда бар мүліктік қорларының азаюымен көрініс табады. Ал егер бөтеннің мүлкі есебінен заңсыз баю оның қолда бар қорларының азаюына әкеп соқпаса, ал кінәлі адам өзіне сеніп тапсырылған мүлікті заңсыз пайдаланып, одан алынған және меншік иесінің қорына түсуге тиіс табысты заңсыз иемденген жағдайда, жауаптылық ҚК-нің 182-бабы бойынша туындайды.
Қылмыстың субъектісі — жалпы субъект, яғни он алты жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.
Осы қылмыстың субъективтік жағы тікелей қасақаналық және пайдакүнемдік мақсат нысанындағы кінәмен сипатталады. Кінәлі адам жәбірленушіні жаңылыстыру немесе онымен сенімді қарым-қатынас орнату жөніндегі өз әрекеттерінің мүліктің меншік иесіне өтуіне жол бермеуге әкеп соғатынын сезінеді және соны қалайды.
Осы қылмыстың саралаушы белгілері мыналар болып табылады:
а) адамдар тобының алдын ала сөз байласуы бойынша жасалуы;
б) бірнеше рет жасалуы;
в) өзінің қызмет бабын пайдалану арқылы жасалуы.
Бұл белгілер жымқырудың әртүрлі нысандарының аттас белгілерімен бірдей түсіндіріледі.
ҚК-нің 182-бабының 3-бөлігінде көзделген аса саралаушы белгілерге заң шығарушы мыналарды жатқызған:
а) ұйымдасқан топ жасаған;
б) ірі залал келтірген.
Осы қылмыстың жоғарыда аталған аса саралаушы белгілерінің мазмұны біз ҚК-нің 175-бабында көзделген ұрлықты талдау кезінде қарастырған.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2007 жылғы түсініктеме. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И.Ш. Борчашвили.
Актіге өзгеріс енгізілген күн: 02.08.2007
Акт қабылданған күн: 02.08.2007
Қабылданған орны: ЖОҚ
Актіні қабылдаған орган: 180000000000
Қолданылу өңірі: 100000000000
Нормативтік құқықтық актіні нормашығармашылық орган берген тіркеу нөмірі: 167
Актінің мәртебесі: жаңа
Құқықтық қатынастар саласы: 028000000000
Актінің нысаны: ТҮСІНІКТЕМЕ
Заңдық күші: 1900
Актінің тілі: орыс тілі
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
