Ұрлық белгілері болмаған кезде алдау және сенімді теріс пайдалану арқылы мүліктік залал келтіру
Алматы қаласы Алмалы аудандық сотының 2015 жылғы 5 қазандағы үкімімен Б.ҚК-нің 182-бабы 2-бөлігінің "б" тармағы бойынша (16.07.1997 ж. редакциясында) 9 айға 11 күнге бас бостандығынан айыру жазасын өтеумен сотталды. Б. - ның қамауда болу мерзімін ескере отырып, 2014 жылғы 24 желтоқсаннан бастап 2015 жылғы 5 қазанға дейін тағайындалған жаза өтелді деп есептелінеді, Б.сот залында қамаудан босатылды. ҚК-нің 177-бабының 3-бөлігінің "б" тармағында жәбірленушілерге қатысты эпизодтар бойынша О., С., ҚК-нің 177-бабының 4-бөлігінің "б" тармағында жәбірленушілерге қатысты эпизодтар бойынша А., С., ҚК-нің 177-бабының 2-бөлігінің "б" тармағында жәбірленушіге қатысты эпизод бойынша Х., Б. қылмыс құрамының жоқтығы үшін кінәсіз деп танылды және ақталды. Б. – дан жәбірленушінің пайдасына П. материалдық залалды өтеу есебінен 3 241 300 теңге, жәбірленушінің пайдасына Ф. - 922 550 теңге, сондай-ақ мемлекет кірісіне 41 638 теңге мөлшерінде мемлекеттік баж өндірілді. Сот үкімімен Б. П.және Ф. жәбірленушілерге мүліктік залал келтіргені үшін бірнеше рет жасалған ірі мөлшерде жымқыру белгілері болмаған кезде алдау және сенімді теріс пайдалану жолымен кінәлі деп танылды. Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2016 жылғы 1 сәуірдегі Қаулысымен Сот үкімі өзгеріссіз қалды. Қылмыстық істің материалдарын, өтінішхаттың дәлелдерін зерделеп, өтінішхаттың дәлелдерін қолдаған прокурорды тыңдағаннан кейін сот алқасы Б. - ға қатысты болған сот актілері мынадай негіздер бойынша жойылуға жатады деген қорытындыға келді. Кассациялық сатыдағы сот ҚІЖК-нің 494-бабының 14-тармағына сәйкес сот үкімінің заңдылығын, негізділігін және әділдігін толық көлемде тексереді.
ҚІЖК-нің 494-бабының 10-тармағы бойынша үкімнің күшін жоюға немесе кассациялық тәртіппен өзгертуге ҚІЖК-нің 433-бабында көрсетілген мән-жайлар негіз болып табылады. Осы іс бойынша үкімнің күшін жоюға осындай негіздер бар. Соттың қорытындылары істің нақты мән-жайларына сәйкес келмейді, бұдан басқа, сот қылмыстық заңды дұрыс қолданбаған, сотталған Б-ның іс-әрекеттерінде ол сот үкімі бойынша кінәлі деп танылған қылмыс құрамының белгілері жоқ. Сонымен, қылмыстық істі қарау нәтижелері бойынша Б. жәбірленушілерге қатысты эпизодтар бойынша О., С., А., ч. және Х. қылмыс құрамының жоқтығы үшін кінәсіз деп танылды және ақталды. Көрсетілген эпизодтар бойынша бірінші сатыдағы сот Б.мен жәбірленушілер О., С., А., ч., х. арасында ол төлемдер жасаған ақшалай міндеттемелерге байланысты азаматтық-құқықтық қатынастар болды деген қорытындыға келді. Бұл ретте сот үкімде Б. - ның іс-әрекеттерінде тікелей ауызша қарыз шарттарын жасасқанға дейін жәбірленушілердің ақшалай қаражатын өтеусіз иемденуге ниет, сондай-ақ "алдау және сенімді теріс пайдалану"біліктілік белгісі жоқ деген қорытындыға түрткі болды. Сонымен қатар, П. және Ф. жәбірленушілерге қатысты ұқсас эпизодтар бойынша сот Б. - ны алдау және сенімге қиянат жасау арқылы мүліктік залал келтіргені үшін бірнеше рет ірі мөлшерде, ұрлық белгілері болмаған кезде кінәлі деп тапты. Қылмыстық іс материалдарынан Б.Мен ағайынды П. мен Ф. арасында, О., С., А., ч., х. - ға қатысты эпизодтар бойынша, ақшалай қаражатты сыйақымен қайтару шартымен ауызша қарыз шарттары жасалғаны көрінеді. Сонымен, сотталған Б. сотқа дейінгі тергеу және сот тергеуі барысында ол Түркияда жоғалған жүктің салдарынан бизнестегі қиындықтарға байланысты өзінің танысы П.-ға пайызбен қарыз беру туралы өтініш білдіргені туралы тұрақты және дәйекті айғақтар берді, ол одан 4% сыйақымен 3 000 000 теңге алуды ұсынды. 2012 жылдың мамырында П. өзінің азаматтық жұбайы арқылы Д. көрсетілген соманы бірінші талап бойынша ақшаны қайтару шартымен бір айға ескертумен берді. 2012 жылдың мамырынан 2013 жылдың маусымына дейін ол П. осы борыш бойынша сыйақы айына 120 000 теңгеден, барлығы шамамен 1 560 000 теңге төледі.
2013 жылдың маусым айында п. талабы бойынша оған Абылайхан – Қабанбай батыр көшелерінің қиылысындағы "Швабский ложасы" мейрамханасының жанында 2 000 000 теңге қайтарып берді. 2013 жылдың шілде-тамыз айларында ол қайтадан П. - дан дәл осындай шарттармен алды, бірақ 5% сыйақымен 5000 доллардан екі рет, барлығы 10000 доллар. 2013 жылдың тамызынан 2014 жылдың маусым-шілдесіне дейін ол жәбірленуші П. - ға сыйақы (пайыз) төледі. 2014 жылдың ақпанында П.доллар бағамының өсуіне байланысты оған 1 000 000 теңгеден 40 000 теңгеге емес, 256 АҚШ долларына пайыз төлеуге тиіс екенін және ол көрсетілген сомаларды төлегенін айтты. 2012 жылғы мамырдан 2014 жылғы маусым-шілдеге дейінгі кезеңде ол 4 070 000 теңге және 5 000 АҚШ долларын қайтарып берді. Алайда, девальвациядан кейін, яғни 2014 жылдың ақпанынан кейін ол бизнесте қиындықтарға тап болды, 2014 жылдың маусымында ол жүйке ауруына шалдықты, депрессияға ұшырады, осыған байланысты ол екі апта бойы ауруханада "депрессиялық синдром" диагнозымен емделді және одан әрі сыйақы төлей алмады. Сол сияқты, ол 2014 жылдың қаңтарында П. - дан пайызбен тауарларды сатып алу үшін қарыз алды. 5000 доллар және 2014 жылдың қаңтарынан 2014 жылдың қазанына дейін оған 300 доллар төледі, барлығы шамамен 2700 доллар төледі. Ол бұл сомаларды ағайынды П. және Ф. - дан қарызға алды, Тайландта пәтер сатып алуға уәде бермеді. 2011 жылдың қаңтарынан бастап Тайланд Корольдігінің Паттайя қаласында пәтер салуда үлескер болды. Оның азаматтық жұбайы Д.ағайынды П. мен Ф. - ға Таиландтағы пәтерінің құрылысы аяқталғаннан кейін және оны сатқаннан кейін қалған қарызын төлеуге уәде берді. П. жәбірленушілерге пәтер сатып алуға уәде бермеді, ол да, Д. бауырларына да сайттар көрсетілмеді. Тайландтық "Амазонка" құрылыс салушы компаниясының сайты 2010 жылдан бастап орыс және ағылшын тілдерінде болды және барлығына қол жетімді болды, сондықтан ағайындылар, егер қаласаңыз, оның делдалдық қызметтерінсіз пәтер құрылысына үлестік қатысуды дербес рәсімдей алады. Сотталған адамның бұл айғақтары д. - ның 2014 жылғы 6 қарашадағы қолхатымен расталады, оның соңғысы П. және Ф. ағайындылардан пайызбен қарызға ақша алғаны көрінеді. Сотталушының айғақтарынан ақшалай қаражатты Д.іс жүзінде алғаны шығады, бірақ ол оның тапсырмасы бойынша әрекет етіп, оған ақшалай қаражат берді, ағайынды П. және Ф. - мен барлық келіссөздерді өзі жүргізді. Сот Д. - ның азаматтық жұбайы Б. - дан қарыз алғаннан кейін 2 жыл өткен соң қолхат жазғанын анықтады, соңғысы П. және Ф. ағаларынан ақша алуды жоққа шығармады. сонымен қатар, ол психикалық денсаулық орталығында, содан кейін тергеу изоляторында болған кезде Д. П. және Ф. ағаларымен үнемі байланыста болды. және негізгі қарызды төлеуден бас тартқан жоқ, бұл оның айғақтарында жәбірленуші П. - ны растайды. іс материалдарында Б. - ның ағайынды П. және Ф. - ға берешегін есептеу бар, ол Б. - ның сыйақы төлеу шартымен Қарыз шартының болуын растайды. Негізгі сот талқылауы барысында аталған есеп жәбірленуші П. - ға қарауға ұсынылды, ол бұл есептің оның қолымен жазылғанын растады. Б. пайыздарды Жәбірленушілерге сыйақы түрінде төлеу фактісі К. және Г. куәгерлерінің бас сот талқылауы барысында берген айғақтарымен расталады. Осылайша, жәбірленушілер П.және Ф. б. - ны өзінің азаматтық жұбайы Д. арқылы Таиландта пәтер сатып алу үшін сәйкесінше 22000 доллар және 25000 АҚШ доллары көлемінде ақша беру туралы сотта ешқандай дәлел таппады. Сот жәбірленушілердің П.және т. б. айғақтарын және басқа да зерттелген дәлелдемелерді құқықтық бағалау кезінде Б. жәбірленушілерден ақшалай сомаларды сыйақы төлей отырып, өз бизнесін дамытуға қарызға алу фактілерін танып, үкімде анықтады. Ақшаны беру себептері Б. жоғарыда аталған жәбірленушілер, соңғы келтірілген және сотталған адамды алаяқтық әрекеттері үшін айып тағуға негіз болған, өз растауын таппады, сот істің барлық мән-жайларымен және олардың б. - дан жәбірленушілердің қаражатын пайдаланғаны үшін сыйақы алмау бөлігіндегі айғақтарымен бірге сыни тұрғыдан бағалануы керек еді.
Сотталғанның және сыйақы төлеу туралы куәлардың айғақтарының өзі, зерттелген жазбаша құжаттар (қолхат, есеп айырысулар) жәбірленушіге қарыздар бойынша сыйақы төлеу ретінде берілген ақшалай қаражаттың нақты сомалары туралы құжаттық растау болмаған кезде де дәлелдемелер болып табылады. Объективті түрде анықталды, іс материалдарымен расталды және Б. - ның іс жүзінде бизнеспен айналысқаны, сауда нүктелері болғандығы, кейіннен сату үшін шетелден тауар сатып алғаны туралы ешкім дауласпайды. Б. - ның ағайынды П. және Ф. - ның қарыздары бойынша пайыздарды ұзақ және тұрақты төлеу туралы дәйекті айғақтарын ескере отырып., зерттелген дәлелдемелермен расталған, сотталған адамның жәбірленушілер алдындағы өз міндеттемелерін кейіннен орындай алмауының объективті себептерін ескере отырып, олардың б. - ны толық көлемде орындамау фактісі, белгіленген жағдайларда жәбірленушілердің талабы бойынша мүліктік залалды алдау немесе сенімге қиянат жасау нәтижесінде оны бұл туралы деп санауға болмайды үкімде көрсетілген. Бұл жағдайда сот мұндай қылмыстық жағдайларды анықтаған жоқ. П.және Ф. жәбірленушілерге мүліктік залал келтіру туралы үкімде алдау және сенімді теріс пайдалану арқылы сот ешқашан алдаудың мазмұнын немесе сотталған тарапынан сенімді теріс пайдаланудың нақты белгілерін анықтаған жоқ, осылайша қылмыс құрамының объективті жағын анықтаған жоқ. Істің нақты мән-жайлары бойынша Б. - ның іс-әрекеттерінде мүліктік залал келтірудің субъективті жағы да жоқ, оның жасаған әрекеттері, керісінше, өзіне қабылданған міндеттемелерді орындау ниетін куәландырады. Олардың орындалуына, атап айтқанда, 2014 жылғы 24 желтоқсан мен 2015 жылғы 05 қазан аралығында Б.қамауда ұсталғаны да кедергі болды. Көрсетілген фактілер сотталған адамның мүліктік залал келтіру мақсатында жәбірленушілердің П.және Ф. -ман алдау және сенімін теріс пайдалану ниетінің жоқтығын куәландырады. Осылайша, Қылмыстық Кодекстің 182-бабы бойынша сотталған Б. - ның іс-әрекеттерінің біліктілігі заңға негізделмеген, өйткені осы баптың диспозициясына сәйкес кінәлінің іс-әрекеттерінде мүлік иесінің сенімін алдау немесе теріс пайдалану болуы керек.
Сонымен қатар, ҚК-нің 182-бабы бойынша жауапкершілік, егер басқа біреудің мүлкі есебінен заңсыз байыту оның қолма-қол ақшасының азаюына әкеп соқпаса, ал кінәлі тек өзіне сеніп тапсырылған мүлікті заңсыз пайдаланып, одан алынған кірісті заңсыз иеленсе, меншік иесінің қорларына түсуге жатады. Қылмыстық Кодекстің 182-бабында көзделген қылмыстың субъективті жағы біреудің есебінен материалдық пайда табудың тікелей ниетімен сипатталады, ол кінәлінің санасымен қамтылуы және оның іс-әрекетінің сипатын анықтауы керек. Мұндай ниеттің болуы, сондай-ақ Қылмыстық Кодекстің 182-бабы бойынша Б.қылмыс жасағанын куәландыратын әрекеттердің болуы сот үкімде анықталмаған және іс материалдарымен расталмаған. "Сот үкімі туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 15 тамыздағы № 19 нормативтік қаулысының 17-тармағына сәйкес айыптау үкімі жорамалдарға негізделмеуі және жеткілікті дәлелдер жиынтығымен расталуға тиіс. Дәлелдемелер арасындағы қайшылықтар нақтылауға және бағалауға жатады. Сотталушының кінәсіне деген күмән, сондай-ақ қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңдарын қолдану кезінде туындайтын күмән оның пайдасына түсіндіріледі. Заңның бұл талаптарын сот орындаған жоқ. П. және Ф. жәбірленушілерге қатысты эпизодтар бойынша сот сотталған мен жәбірленушілер арасындағы азаматтық-құқықтық қатынастарды Б. - ны жасағаны туралы жеткілікті және сенімді дәлелдер болмаған кезде қылмыстық жазаланатын әрекет ретінде негізсіз қарастырды, бұл кінәсіздік презумпциясы принципін бұзды. Сот істі қарау кезінде қылмыстық заңның дұрыс қолданылмауына жол берді, соттың қорытындылары істің белгіленген нақты мән-жайларына сәйкес келмейді, бұл кінәсіз адамның сотталуына әкеп соқтырды. Мұндай жағдайларда сот алқасы Б. - ның әрекеттерінде ҚК-нің 182-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтың құрамы жоқ деп есептеді (1997 жылғы 16 шілдедегі редакцияда). Оған қатысты сот актілері заңсыз және негізсіз болып табылады және осыған байланысты оның әрекеттерінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты қылмыстық іс тоқтатыла отырып, күшін жоюға жатады. Мұндай шешім қабылдау ҚІЖК-нің 39-бабына сәйкес сотталған Б.үшін ҚІЖК-нің 4-тарауының тәртібімен оңалту құқығын тануға әкеп соғады. Б. өтініш білдірген Бас прокуратураның атына жеке қаулы шығару үшін алқа негіздерді қарастырмады, өйткені соттар қабылдаған сот талқылауларының жиынтығы бойынша шешімдер, соның негізінде б. тағылған барлық айыптар бойынша ақталды, қылмыстық қудалау органдары тарапынан алдын ала тергеу жүргізу бөлігінде де, қадағалаушылар тарапынан бақылау жүргізу бөлігінде де бұзушылықтар туралы объективті куәландырады прокурорлар. Баяндалғанның негізінде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы Б. - ға қатысты жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойды және оның әрекеттерінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты ҚІЖК-нің 35-бабы 1-бөлігінің 2-тармағы негізінде іс бойынша іс жүргізуді тоқтатты. ҚІЖК-нің 37-42-баптарының тәртібімен Б.қылмыстық процесті жүргізетін органдардың заңсыз әрекеттерінен келтірілген зиянды оңалту және өтеу құқығы үшін танылды. Сотталған Б. - ның өтініші қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
