Түсініктеме 22-бапқа он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағандардың әрекетке қабілеттілігі Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің
Он төрт жасқа толған кәмелетке толмағандар толық емес қабілетке ие, яғни ішінара қабілеттілікке ие. Олар мәмілелерді өздері жасай алады, бірақ әдетте ата-аналарының, асырап алушыларының немесе қамқоршыларының келісімімен. Мұндай келісімнің нысаны кәмелетке толмаған жасалатын мәміле жататын мәміле түрі үшін заңнамада белгіленген нысанға сәйкес келуге тиіс.
Азаматтық кодекстің 151-бабына сәйкес мәмілелер ауызша немесе жазбаша түрде (қарапайым немесе нотариалды) жасалады. Мәмілелердің көпшілігі ауызша түрде жасалады. Тиісінше, заңды өкілдердің 14 пен 18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандардың ауызша мәмілелерін жасауға келісімі ауызша нысанда берілуі мүмкін. Кәмелетке толмаған жасалатын мәміле жататын мәміле түрі үшін заңнамада қарапайым жазбаша немесе нотариаттық нысан белгіленген және мәмілеге келісім тиісінше қарапайым жазбаша немесе нотариаттық нысанда берілуге тиіс жағдайларда ғана.
Азаматтық кодекс эмансипация институтын білмейді, яғни кәмелетке толмағанды құзыретті мемлекеттік органның шешімі бойынша толық қабілетті деп жариялау. Такай институты, мысалы, Ресей Федерациясының Азаматтық кодексінің 27-бабы. Осы бапқа сәйкес, 16 жасқа толған кәмелетке толмаған адам, егер ол еңбек шарты бойынша жұмыс істесе немесе кәсіпкерлікпен айналысса, толық қабілетті деп жариялануы мүмкін. Қазақстанның заңнамасы бойынша 18 жасқа толмаған кәмелетке толмаған адам әрекет қабілеттілігін толық көлемде алатын жалғыз жағдай АК-нің 17-бабының 2-тармағында көзделген.
Түсініктеме берілген баптың 1-тармағының жалпы ережесінен алып тастағанда, 14 пен 18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандар түсініктеме берілген баптың 2-тармағына сәйкес өзінің жалақысын, стипендиясын, кәсіпкерлік қызметтен немесе кооперативтегі оның мүшесі ретіндегі жұмысынан түсетін кірістерді қамтитын өзге де кірістерді өз бетінше басқаруға құқылы. Көрсетілген жастағы кәмелетке толмағандар өздері жасаған зияткерлік меншік объектілеріне (АК 125-бабы), мысалы, әдеби шығармаларға, өнертапқыштық құқық объектілеріне және т. б. дербес билік етуге құқылы. Сонымен қатар, кәмелетке толмағандар бұл мәмілелер жасалған кезде орындалады ма, жоқ па, кішігірім тұрмыстық мәмілелер жасай алады.
Кәмелетке толмағандардың банкке салым салу және оларға билік ету құқығы туралы АК-нің 25-бабын қараңыз.
Түсініктеме берілген баптың 3-тармағына сәйкес, жеткілікті негіздер болған жағдайда, мысалы, кәмелетке толмағанның есірткіні қолдануы, маскүнемдік, ысырапшылдық, қорғаншылық және қамқоршылық органдары кәмелетке толмағанның өз табыстары мен зияткерлік меншік объектілеріне билік ету құқығын шектей алады немесе кәмелетке толмағанды мұндай құқықтан мүлдем айыра алады. Шектеу (құқығынан айыруды қоса алғанда) заңды қамқоршылардың және өзге де мүдделі тұлғалардың өтініші бойынша, сондай-ақ қорғаншылық және қамқоршылық органдарының өз бастамасы бойынша белгіленуі мүмкін. Көрсетілген шектеулер сот тәртібімен даулануы мүмкін.
14 пен 18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандар түсініктеме берілген баптың ережелеріне сәйкес өздері жасаған мәмілелер бойынша жалпы негіздерде дербес жауап береді, сондай-ақ азаматтық заңнама ережелері бойынша олардың әрекеттерінен келтірілген зиян үшін жауап береді. Көрсетілген жастағы кәмелетке толмаған баланың зиянды өтеу үшін жеткілікті мүлкі немесе табысы болмаған жағдайларда, егер зиян олардың кінәсінен туындамағанын дәлелдемесе, тиісті бөлігінде оны ата-анасы (асырап алушылары) немесе қамқоршысы өтеуге тиіс.
Commentsарии Азаматтық кодекс қылмыстық іс жүргізу кодексі Қылмыстық кодекс Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысы қылмыстық заңнама Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
