220-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі ҚР ҚК Банкінің ақшалай қаражатын заңсыз пайдалану

     1. Банк қызметкерлерінің Банктің меншікті қаражатын және (немесе) банктің тартылған қаражатын көрінеу қайтарымсыз кредиттер беру немесе банк үшін көрінеу қолайсыз мәмілелер жасау үшін пайдалануы, сол сияқты егер осы әрекеттермен азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке ірі залал келтірілсе, Банктің клиенттеріне не басқа тұлғаларға Банктің негізсіз кепілдіктерін немесе негізсіз жеңілдікті шарттарды беруі, —      

екі жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде екі айдан бес айға дейінгі кезеңде айыппұл салуға не төрт айдан алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен жазаланады, үш жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салумен немесе үш айға дейінгі кезеңде немесе онсыз сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салумен және үш жылға дейінгі мерзімге белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып, үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен бас бостандығынан айыруға құқылы.      

2. Банк қызметкерлерінің ақша сомаларын, оның ішінде клиенттердің банк шоттары бойынша валюта қаражатын көрінеу дұрыс емес немесе көрінеу уақтылы аудармауы, егер бұл әрекет азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке үлкен зиян келтірсе, -      

бес жүзден сегіз жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде бес айдан сегіз айға дейінгі кезеңде айыппұл салуға не бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не төрт айға дейінгі мерзімге қамауға алуға жазаланады, бір жылдан екі жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салумен немесе бір айдан екі айға дейінгі кезеңде немесе онсыз немесе белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан үш жылға дейінгі мерзімге айыра отырып, сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салумен бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен.

     Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі банк қатынастарының қалыпты жұмыс істеуіне нұқсан келтіруден және мемлекетіміздің экономикасына айтарлықтай зиян келтіруден көрінеді.      

Банктің ақша қаражатын пайдалану процесін жүзеге асыруға байланысты туындайтын қоғамдық қатынастар қылмыс объектісі болып табылады. Қылмыстың қосымша объектісі-несие берушілер мен банк клиенттерінің мүдделері.      

Қылмыстың мәні банктің меншікті қаражаты да, тартылған қаражаты да болуы мүмкін. Банктің меншікті қаражаты оның жарғылық және меншікті капиталы болып табылады. Банктің жарғылық капиталы құрылтайшылардың акцияларын не жарналарын сату есебінен қалыптастырылады. Меншікті капитал-банк активтерінің құны. Тартылған қаражат-бұл Банктің несиеге, кепілге, депозитке, сондай-ақ басқа да банктік қызметтерді көрсеткені үшін алған қаражаты. Банк кредиттерді (кредиттік операцияларды) бақылау кеңесі бекітетін ішкі саясат туралы Ережеге сәйкес қайтарымдылық және ақылылық шарттарымен басқа тұлғаларға береді. Несиелердің қайтарымы тұрақсыздық айыбы, кепіл, кепілдік, кепілдік және басқа тәсілдермен қамтамасыз етілуі мүмкін. Басқа мәмілелер тиімділік шарттарында да жасалуы керек, мысалы, факторингтік операциялар (тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді сатып алушыдан төлем талап ету құқығын алу), төлем жасамау тәуекелін қабылдау немесе форфетингтік операциялар (тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді сатып алушының борыштық міндеттемелерін төлеу) сатушыға айналымсыз вексель сатып алу арқылы. Банктің өз қаражатын және (немесе) тартылған қаражатын пайдалана отырып, қайтарымсыз несиелер беру немесе банк үшін тиімсіз мәмілелер жасау көрінеу заңсыз жүзеге асырылады.      

Бұл қылмыстың объективті жағы мыналармен сипатталады:      

1-банк қызметкерлерінің Банктің меншікті қаражатын және (немесе) банктің тартылған қаражатын көрінеу қайтарымсыз кредиттер беру үшін пайдалануы;      

2-банк үшін көрінеу тиімсіз мәмілелер жасау;      

3-банктің негізсіз кепілдіктерін беру;      

4-банк клиенттеріне немесе басқа тұлғаларға негізсіз жеңілдікті шарттар беру;      

- азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке үлкен зиян келтіру;      

- жоғарыда көрсетілген әрекеттер мен туындаған салдарлар арасындағы себептік байланыс.      

Осы қылмысты жасаудың алғашқы екі тәсілі көрінеу қайтарымсыз кредиттер беру және банк үшін тиімсіз мәмілелер жасау үшін Банктің меншікті және тартылған қаражатын пайдаланумен байланысты және кредиттеуді жүзеге асыру және мәмілелер жасасу шарттарын сақтамаудан тұрады.      

Ақшалай түрде несие беру түрінде несиелік операцияларды жүргізу банктік операциялардың бір түрі болып табылады. Кредит берудің бұл түрі кезінде кепілмен, кепілдікпен, кепілгерлікпен немесе басқа тәсілмен (шарт талаптарына сәйкес) қамтамасыз етілуі мүмкін кредиттің қайтарылуы қажетті шарт болып табылады.

Кепілсіз несие берудің айрықша жағдайы-бланкілік несие, яғни міндеттемелерді орындаумен қамтамасыз етілмеген несие беру. Бланкілік кредит беру туралы шешімді банктің кредиттік комитеті банк клиентінің сенімділігі және қызмет көрсетілетін клиенттің кредиттік деректері оң болған жағдайда қабылдайды. Мұндай жағдайда несиені қайтару тәуекелі банктің өзінде немесе Қазақстанның Даму Банкінде жатыр.      

Қылмыс жасаудың үшінші тәсілі-кепілдік операцияларын жүзеге асыру шарттарын бұзу. 1995 жылғы 31 тамыздағы "банктер және банк қызметі туралы" ҚР Заңының 30-бабы 3-бөлігі " г " тармағына сәйкес (елшісінен бастап). изм. және қосымша) банктер кепілдік операцияларын: үшінші тұлғалар үшін олардың ақшалай нысанда орындалуын көздейтін кепілгерліктер, кепілдіктер және өзге де міндеттемелер беруді жүзеге асыра алады. Бұл операциялар, сондай-ақ несиелік операциялар, қайтарымдылық және ақылы шарттармен жүзеге асырылуы керек. Қайтару шарттары несиелік операциялардағыдай қамтамасыз етіледі.      

Негізсіз жеңілдікті шарттар беру мынаны білдіреді: табиғат, мақсат, ерекшеліктер және тәуекел бойынша банк онымен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалар болып табылмайтын клиенттермен кірмейтін мәмілеге кіру; банктік операцияны орындағаны үшін сыйақы мен ақы алу немесе басқа клиенттерден талап етілгеннен төмен қамтамасыз етуді қабылдау. Банктің клиенттеріне не Банкпен ерекше қатынастармен байланысты басқа да тұлғаларға берілген жеңілдікті шарттар негізсіз деп танылады. Мұндай тұлғаларға: осы банктің кез келген лауазымды адамы немесе басшы қызметкері, сондай-ақ олардың жақын туыстары; осы банктің ірі акционері болып табылатын жеке немесе заңды тұлға не банктің ірі қатысушысының лауазымды адамы, сондай-ақ олардың жақын туыстары; осы банк ірі қатысушы болып табылатын заңды тұлға, лауазымды адамдар жатады осы заңды тұлғаның, олардың жақын туыстарының. Осы заңды тұлғаның дауыс беру құқығы бар акциялардың (қатысушылардың салымдарының) он пайызынан астамының тікелей немесе жанама иесі заңды тұлғаның ірі қатысушысы болып танылады.      

Заң шығарушы ҚР ҚК 189-бабына ескертпеде сипаттаған ірі залал келтірілген сәттен бастап қылмыс аяқталды деп есептеледі.      

Қылмыс субъектісі-банк операцияларын жүзеге асыратын арнайы банк қызметкері.      

Субъективті жағынан қылмыс тікелей және жанама ниетпен сипатталады. Адам банктің ақшасын заңсыз пайдаланатынын не негізсіз кепілдіктер немесе негізсіз жеңілдікті шарттар беретінін, ірі залал келтіру мүмкіндігін болжайтынын және осы салдардың туындауына саналы түрде жол беретінін не олардың басталуына немқұрайлы қарайтынын түсінеді.      

Заң шығарушы ҚР ҚК 220-бабы 2-бөлігінің біліктілік белгілеріне: банк қызметкерлерінің ақша сомаларын, оның ішінде клиенттердің банктік шоттары бойынша валюталық қаражатты, егер бұл әрекет азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке үлкен залал келтірсе, көрінеу дұрыс емес немесе көрінеу уақтылы аудармауын жатқызады.      

ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 2000 жылғы 2 маусымдағы қаулысымен бекітілген "ҚР банктерінде клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу қағидаларын бекіту туралы" нұсқаулыққа сәйкес банктік шоттар ұлттық және шетел валютасында ашылып, жүргізілуі мүмкін. Банк шотын ашу банк пен шот иесі арасында банктік шот шартын жасасу кезінде жүргізіледі. Шарт бойынша банк шот иесінің пайдасына түсетін ақшаны қабылдауға, оған немесе үшінші тұлғаларға тиісті ақша сомаларын аудару (беру) туралы оның өкімдерін орындауға және осы Шартта көзделген басқа да қызметтерді көрсетуге міндеттенеді. Ақшаны есептеу тәртібі мен мерзімі шартта белгіленеді. Қылмыстық жауаптылықтың басталуы үшін дұрыс емес және уақтылы аудару азаматқа, ұйымға немесе мемлекетке қасақана жасалуы және үлкен зиян келтіруі керек.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы