36-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне қол сұғушылық жасаған адамды ұстау  

     1. Құқыққа қарсы қолсұғушылық жасаған адамды ұстау кезінде осы адамды мемлекеттік органдарға жеткізу және оның жаңа қолсұғушылықтар жасау мүмкіндігінің жолын кесу үшін осы Кодексте көзделген іс-әрекетті жасау, егер мұндай адамды өзге құралдармен ұстап алу мүмкін болмаса және бұл ретте ол үшін қажетті шаралардан асып кетуге жол берілмесе, әкімшілік құқық бұзушылық болып табылмайды.

     2. Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау үшін қажетті шаралардың асып кетуі деп олардың ұсталған адам жасаған қол сұғушылықтың сипаты мен қауіптілік дәрежесіне және адамға қажетсіз шамадан тыс, жағдай туғызбайтын зиян келтірілетін ұстау мән-жайларына айқын сәйкес келмеуі танылады. Мұндай асып кету қасақана зиян келтірілген жағдайларда ғана әкімшілік жауапкершілікке әкеп соғады.

     3. Жәбірленушілер мен басқа да жеке тұлғалар қол сұғушылық жасаған адамды, оған арнайы уәкілеттік берілген адамдармен бірге ұстауға құқылы.

     1 бөлім. Осы нормада регламенттелетін ұстауды әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қамтамасыз ету шарасы ретінде әкімшілік ұстаудан ажырату керек, бұл құқық бұзушылықтың жолын кесу немесе өндірісті қамтамасыз ету мақсатында жеке тұлғаның, заңды тұлға өкілінің, лауазымды адамның жеке бас бостандығына қысқа мерзімді шектеу болып табылады (ӘҚБтК 787-бабы). ӘҚБтК-нің 36-бабы бойынша ұстауды кез келген адам, ал бабы бойынша жүзеге асыра алады. 787 ӘҚБтК тек уәкілетті тұлға ғана әкімшілік іс жүргізу талаптарына сәйкес тиісті хаттама жасайды.

     Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау осы нормада әрекеттің заңсыздығын болдырмайтын мән-жай ретінде регламенттеледі.

     Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезіндегі заңдылық шарттарын екі топқа бөлуге болады:

     - ұсталушыға қатысты;

     - ұстаудың өзіне қатысты.

     Сіз тек заңсыз шабуыл жасаған адамды ұстай аласыз. Осы қол сұғушылыққа толық және түпкілікті заңды бағалауды уәкілетті орган немесе лауазымды адам беретін болады. Айта кету керек, ҚК-нің де іс-әрекеттің заңсыздығын болдырмайтын мән-жайлар қатарында адамды ұстау кезінде зиян келтіруді бекітеді (ҚК-нің 33-бабы).

     Шарттардың екінші тобына ұстау мақсаты, келтірілген зиян және оның мөлшері жатады.

     Ұстау белгілі бір мақсаттармен жүзеге асырылуы керек:

     - адамды мемлекеттік органдарға жеткізу;

     - оларға жаңа қол сұғушылық жасау мүмкіндігінің жолын кесу.

     Мақсаттарды негізге ала отырып, адамның тиісті мемлекеттік органға келуге құлықсыздығы немесе қарсылығы, сондай-ақ өзінің құқыққа қайшы әрекеттерін жалғастыруға немесе жаңаларын жасауға мүмкіндігінің болуы заңды шарттар болуға тиіс.

     Ұстау кезінде зиян келтіру адамның заңсыз әрекеттерін жеткізудің немесе жолын кесудің жалғыз жолы болуы керек.  

     Зиян келтіру Әкімшілік құқық бұзушылық белгілеріне жатқызылуы тиіс.  

     Заң шығарушы келтірілген зиян көлеміне ерекше талаптар белгілейді. Егер қолданылған шаралардың көлемі қажет болғаннан асып кетсе, онда ұстаудың заңдылық шарттары бұзылады.

     Осы норманың 2-бөлігіне сәйкес адамды ұстау үшін қажетті шаралардың асып кету белгілері:

     - ұсталған адам жасаған қол сұғушылықтың сипаты мен қауіптілік дәрежесіне және ұстау мән-жайларына шаралардың айқын сәйкес келмеуі;

     - қажетсіз зиян шамадан тыс, жағдайдан туындамайды.

     Сәйкессіздіктің айқын сипаты мінсіз қол сұғушылық пен қолданылатын шаралар арасындағы айқын айырмашылықты, елеулі және маңызды айырмашылықты болжайды.

     Заңнама айырмашылықты нақты өлшей алмайды және оны өз нормаларында бекіте алмайды. Сондықтан бағалау мағынасы бар терминдер қолданылады. Әрбір нақты жағдайда жағдайлар егжей-тегжейлі анықталуы керек. Заңдылықтың негізгі шарты-ұстау мақсаттарына жету үшін қолданылатын шаралардың жеткіліктілігі. Мысалы, адамның жол ережесін бұзуын тоқтату үшін көлік кілттерін алу жеткілікті. Басқа жағдайда, физикалық күшті бұзақы ұсталғанда, оның қарсылығын жеңу үшін оның қолдары мен аяқтарын иммобилизациялау қажет. Әрбір нақты жағдайда ұстау тараптарының әрқайсысының мүмкіндіктері де өлшенуі керек.  

     Жеке тұлға абайсызда ұстау шараларын асыра пайдаланғаны үшін жауапкершілікке тартылмайды, яғни.ол зиянды салдардың туындау мүмкіндігін алдын ала болжаған кезде, бірақ оған жеткілікті негіздер болмаса, олардың алдын алуға жеңіл сенді немесе мұндай салдарлардың туындау мүмкіндігін алдын ала білмеді, дегенмен тиісті ұқыптылық пен алдын ала ойластырылған жағдайда оларды болжау керек және болуы мүмкін.

     Ұстау кезіндегі шаралар асып кеткен жағдайда әкімшілік жауапкершілік қасақана зиян келтірген кезде ғана пайда болады, яғни.адам өзінің әрекетінің (әрекетсіздігінің) заңсыз сипатын білгенде, оның зиянды салдарын алдын-ала білгенде және осы салдардың басталуын қаласа немесе саналы түрде мойындаса немесе оларға немқұрайлы қараса.

     3-бөлім ӘҚБтК-нің 36-бабында бекітілген шарттар бойынша жәбірленушілер мен басқа да адамдардың қол сұғушылық жасаған адамды ұстауды жүзеге асыру құқығын бекітеді.  

     Азаматтардың уәкілетті органдармен бір қатарда осындай құқыққа ие екендігін көрсете отырып, осы іс-шараның мақсаттары бойынша субъектілердің бірнеше түрі біріктіріледі: жеткізу және жолын кесу.

     Ұстауға құқығы бар субъектілерді заң шығарушы келесідей бөлді:

     - уәкілетті тұлға;

     - жәбірленуші;

     - басқа жеке тұлғалар.

     Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау уәкілетті адамдар мен органдар үшін құқық емес, міндет болып табылады, өйткені ұстау шаралары қабылданбаған жағдайда олар жазаға тартылуы мүмкін.

     Ұстауға уәкілетті субъектілердің қатарына Ішкі істер органдарының, ұлттық қауіпсіздік органдарының, шекара қызметінің, мемлекеттік кірістер органдарының қызметкерлері, Сот приставтары және ӘҚБтК-нің 787-бабында көрсетілген басқа да уәкілетті адамдар жатады.  

     Әкімшілік құқық бұзушылықпен жеке, мүліктік немесе моральдық зиян келтірілген жеке немесе заңды тұлға жәбірленуші болып табылады (ӘҚБтК 785-бабы).

     Әкімшілік тәжірибеде көбінесе заңсыз қол сұғушылық жасаған адамдарды ұстауды жәбірленушілер жүзеге асырады.

     Басқа жеке тұлғалардың қатарына адамдардың өте кең ауқымы кіруі мүмкін, бірақ, әдетте, оларға жасалған құқық бұзушылықтың куәгерлері жатады. ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексінде (128-бап) ұстаудың негізін бекіту неғұрлым жүйеленген болып көрінеді, оған сәйкес мұндай мән-жайларды осындай деп түсінуге болады:

     - бұл адам қол сұғушылық жасаған кезде немесе оны жасағаннан кейін тікелей ұсталған кезде;  

     - куәгерлер (куәгерлер), оның ішінде жәбірленушілер бұл адамды құқыққа қарсы қол сұғушылық жасаған деп тікелей көрсеткен кезде;  

     - осы адамда немесе оның киімінде оның немесе оның үйінде жасалған құқыққа қарсы қол сұғушылықтың айқын іздері табылған кезде.

     Бұл тізбе толық емес, әкімшілік заңнама нормаларында бекітілмеген. Сондықтан жүргізілген ұстаудың заңдылығы туралы шешім болған оқиғаның барлық мән-жайлары негізінде белгіленеді.  

     Қол сұғушылық жасаған адамды ұстауды қажетті қорғаныстан ажырату қажет (ӘҚБтК-нің 35-бабы). Әрекеттің заңсыздығын болдырмайтын жағдайлардың жалпы ұқсастығы кезінде олар келесі негізгі белгілермен ерекшеленеді:

     - ұстаудың мақсаты адамды мемлекеттік органдарға жеткізу және оларға жаңа қол сұғушылықтар жасау мүмкіндігінің жолын кесу, ал қажетті қорғаныс-қол сұғушылықтан қорғау болып табылады;

     - ұстауды адамдардың кең ауқымы жүзеге асыра алады, ал қажетті қорғанысты өзіне қатысты қол сұғушылық жасалып жатқан адам ғана жүзеге асыра алады;

     - ұстау құқық бұзушылық жасалғаннан кейін кез келген сәтте жүзеге асырылуы мүмкін, ал қажетті қорғаныс қол сұғу кезінде не ол аяқталғаннан кейін тікелей жүзеге асырылады.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы