Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 33-бабына түсініктеме. Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезінде зиян келтіру
1. Қылмыс жасаған адамды мемлекеттік органдарға жеткізу және оның жаңа қол сұғушылықтар жасау мүмкіндігінің жолын кесу мақсатында ұстау кезінде, егер мұндай адамды өзге құралдармен ұстау мүмкін болмаған болса және бұл ретте ұстау үшін қажетті шаралардан асып кетуге жол берілмесе, оған зиян келтіру қылмыс болып табылмайды.
2. Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау үшін қажетті шаралардан асып кету деп ұсталатын адамның жасаған қылмысының қоғамдық қауіптілік сипаты мен дәрежесіне және ұстау жағдайларына қолданылған шаралардың анық сәйкес келмеуі, сондай-ақ адамға қажеттіліксіз, қалыптасқан жағдайдан туындамайтын анық шамадан тыс зиян келтіру танылады. Мұндай асып кету зиян қасақана келтірілген жағдайларда ғана қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады.
3. Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау құқығына осыған арнайы уәкілеттік берілген адамдармен қатар жәбірленушілер мен басқа да азаматтар ие болады.
ҚР ҚК-нің 33-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықты болдырмайтын екінші мән-жай «Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезінде зиян келтіру» болып табылады. Оның 1-бөлігінде: «Егер қылмыс жасаған адамды мемлекеттік органдарға жеткізу және оның жаңа қол сұғушылықтар жасау мүмкіндігінің жолын кесу мақсатында ұстау кезінде, мұндай адамды өзге құралдармен ұстау мүмкін болмаған болса және бұл ретте қажетті шаралардан асып кетуге жол берілмесе, оған зиян келтіру қылмыс болып табылмайды» деп көрсетілген.
Қылмыс жасаған адамдарды ұстау барлық азаматтардың моральдық борышы және мемлекеттік биліктің арнайы органдарының кәсіби міндеті болып табылады. Мысалы, 1995 жылғы 21 желтоқсандағы ҚР «Қазақстан Республикасының ішкі істер органдары туралы» Заңының 10-бабының 10-тармағында ішкі істер органдары қызметкерлерінің «заңда белгіленген тәртіппен ... қылмыс жасаған адамдарды ұстау жөніндегі операцияларды жүргізуге қатысуға» міндетті екендігі көрсетілген. Осындай міндет ұлттық қауіпсіздік комитетінің, кеден қызметінің және т.б. қызметкерлеріне де жүктеледі.
Қылмыс жасаған адамдарды мемлекеттік органдарға жеткізу және олардың жаңа қол сұғушылықтар жасау мүмкіндігінің жолын кесу мақсатында ұстау кезінде ұстауды жүзеге асыратын адамдар оларға қатысты күш қолдану шараларын қолдануға мәжбүр болады, өйткені ұсталып жатқан адамдар, әдетте, қарсылық көрсетеді. Мұндай шаралардың қатарына дене күшін қолдану арқылы зиян келтіру (мысалы, соққы жасау, денсаулыққа зиян келтіру және т.б.), мүліктік зиян келтіру (қылмыскер жасырынған үй-жайдың есігін бұзу, адамның жасырынуға ниеттенген көлік құралын бүлдіру және т.б.), ал жекелеген жағдайларда өмірінен айыру да жатады.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезінде қолданылатын күштеу шаралары сырттай ғана қылмысқа ұқсайды, өйткені ұстау қылмыстық құқық бұзушылықты болдырмайтын мән-жай болып табылады, сондықтан мұндай шараларда қылмыс құрамы болмайды.
Бұл институт ҚР Қылмыстық кодексіне алғаш рет енгізілді. Алайда қылмыс жасаған адамдарды қару қолдану арқылы ұстау туралы ішкі істер органдарының қызметін реттейтін әртүрлі нормативтік актілерде айтылған болатын. Мысалы, КСРО-ның «КСРО ІІМ ішкі әскерлерінің қоғамдық тәртіпті қорғау кезіндегі міндеттері мен құқықтары туралы» Заңының 6-бабында және т.б. Сонымен бірге бұл нормативтік актілерде ұсталып жатқан адамға зиян келтірудің құқықтық салдары туралы ештеңе айтылмаған, ал мұндай зиянның мазмұны мен шектері тек қылмыстық заңмен ғана реттелуі мүмкін.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстауға қатысты қылмыстық заңнамадағы олқылықты соттардың басшылыққа алынатын сот практикасы толықтырды. Алайда бұл институт қылмыстық құқық бұзушылықты болдырмайтын басқа мән-жайларға жатқызылды. Мәселен, КСРО Жоғарғы Соты Пленумының 1984 жылғы 16 тамыздағы «Қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтардан қажетті қорғану құқығын қамтамасыз ететін заңнаманы қолдану практикасы туралы» қаулысында азаматтардың қылмыскерді ұстау жөніндегі әрекеттері соттармен қажетті қорғану жағдайында жасалған әрекеттер ретінде қарастырылуы тиіс екендігі көрсетілген.
«Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау құқығына осыған арнайы уәкілеттік берілген адамдармен қатар жәбірленушілер мен басқа да азаматтар ие болады» (ҚР ҚК 33-бабының 3-бөлігі). Ұстау қоғамдық пайдалы қызмет ретінде қарастырылады, тіпті ол зиян келтірумен ұштасқан жағдайда да, өйткені мұндай қызмет аталған адамдардың қылмыстық жауаптылықтан жалтаруына кедергі келтіреді, қылмыстарды уақтылы ашуға, олардың жаңа қол сұғушылықтар жасауына жол бермеуге ықпал етеді.
Қылмыскерге, егер бұл оны ұстау үшін қажетті болса, зиян келтіру қызметтің себептері мен мақсаттары, сондай-ақ оның нәтижелері: болашақта қылмыстық қызметті тоқтату, қылмыскерді жазалау, заңдылықты орнықтыру арқылы ақталады.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезіндегі құқыққа сай болу шарттарын екі топқа бөлу қабылданған:
- Ұсталатын адамға қатысты құқыққа сай болу шарттары;
- Ұстауға қатысты құқыққа сай болу шарттары.
Ұсталатын адамға қатысты құқыққа сай болу шарттарының бірінші тобына мыналар жатады:
а) адамның қылмыс жасауы;
б) қылмыс жасаған адамның қылмыскерді билік органдарына жеткізуді көздеген адамдардан жасырынуға әрекеттенуі.
Адамның қылмыс жасауы қылмыстық-құқықтық ұстаудың тек қылмыстық-құқықтық әрекетті жасаған адамдарға қатысты ғана мүмкін екендігін білдіреді. Егер адам қылмыс жасамаған болса, оны күш қолданып мәжбүрлеп жеткізуге болмайды.
ҚР ҚК-нің 33-бабының мәніне сүйене отырып, қылмыстық-құқықтық ұстау әрекеттің қылмыстылығын және жазаланушылығын болдырмайтын мән-жай болып табылады және бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындалуы мүмкін қылмыстар үшін ғана емес, кез келген қылмысты жасаған адамға қатысты қолданылуы мүмкін.
ҚР ҚПК-нің 132-бабының мазмұнына сәйкес қылмыстық-процестік ұстау адамның қылмысқа қатыстылығын анықтау және оған бұлтартпау шарасы ретінде қамауға алуды қолдану туралы мәселені шешу мақсатында қолданылатын процестік мәжбүрлеу шарасы болып табылады. Қылмыстық-процестік ұстау тек бас бостандығынан айыру түріндегі жаза тағайындалуы мүмкін қылмыс жасаған адамға ғана қолданылады.
Осылайша, келтірілген ережелерден қылмыстық-құқықтық ұстау мен қылмыстық-процестік ұстаудың өз мақсаттары, міндеттері мен функциялары бар әртүрлі құқықтық құбылыстар екендігі айқын көрінеді. Сондықтан осы екі ұғымды араластыруға және оларға бірдей мазмұн беруге болмайды.
Қылмыстық-құқықтық ұстау әкімшілік теріс қылық жасаған адамдарға қатысты қолданылмайтынын ерекше атап өткен жөн. Сонымен бірге практикалық қызметте әкімшілік құқық бұзушылық немесе өзге де теріс қылық жасаған адамға қатысты күш қолданып ұстау жүзеге асырылатын жағдайлар жиі кездесетінін атап өту қажет. Алайда мұндай жағдайларда қылмыстық-құқықтық ұстаудың негізі адамның әкімшілік теріс қылық жасауы емес, тиісті белгілер болған кезде билік өкіліне қатысты күш қолдану болып табылады, бұл заңның өзінде қылмыс ретінде бағаланады (ҚР ҚК-нің 321-бабы «Билік өкіліне қатысты күш қолдану»).
Сонымен бірге, егер адам мүлде ешқандай құқық бұзушылық жасамаған болса, оны билік органдарына жеткізу үшін оған күш қолдану осы адамның қажетті қорғану құқығын жүзеге асыруына негіз болады. Ал егер адам ұсталып жатқан адамның жеке басына қатысты қателесіп, оны билік органдарына жеткізу мақсатында ұстау кезінде оған күш қолданса, онда бұл жағдайда қылмыстық-құқықтық ұстау туралы сөз болмайды. Мұндай жағдайда қоғамға қауіпті болып табылатын және кінә болған кезде қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғатын жалған ұстау орын алады.
Қылмыстық-құқықтық ұстау ұстауды жүзеге асыратын адамдарға айқын болған, олардың көз алдында жасалған қылмыстарды жасаған адамдарға да, сондай-ақ адамның мінез-құлқына құқықтық баға берілген, заңды күшіне енген соттың айыптау үкімі бар адамдарға да қатысты жүзеге асырылуы мүмкін.
Қылмыстық-құқықтық ұстау қылмыстық жауаптылық жасына толмаған және есі дұрыс емес адамдарға қатысты қолданылмайтынын атап өту қажет. Белгілі болғандай, бұл белгілер қылмыс субъектісінің белгілеріне жатады. Сонымен бірге қылмыстық заңда көзделген қоғамға қауіпті әрекетті жасаған кез келген адам, оның қылмыс субъектісіне тән барлық қажетті белгілерге ие екендігіне немесе ие еместігіне қарамастан, ұсталуға жатады.
Қылмыстық-құқықтық ұстау қағидалары бойынша адамға келтірілген зиянның құқыққа сайлығын бағалау тек ұсталып жатқан адам қылмыс субъектісінің барлық қажетті белгілеріне ие болған жағдайларда немесе ұстауды жүзеге асырушы адам оның жеке басына қатысты адал ниетпен қателесіп, яғни өзі қылмыскерді ұстап жатырмын деп санаған кезде ғана мүмкін болады. Ал ұстауды жүзеге асырушы адам өзінің қылмыс субъектісінің белгілеріне ие емес адамды ұстап жатқанын алдын ала білген жағдайларда келтірілген зиян аса қажеттілік қағидалары бойынша бағалануы тиіс.
Ұсталатын адамға қатысты құқыққа сай болудың екінші шарты кінәлі адамның қылмыскерді билік органдарына жеткізуді көздеген адамдардан жасырынуға әрекеттенуі болып табылады.
Бұл практикалық қызметте көбінесе қылмыскер қылмыс жасағаннан кейін қылмыс жасалған жерден байқатпай кетуге тырысатынын білдіреді. Егер жәбірленушіге немесе басқа адамдарға кінәлінің жеке басы белгілі болса, онда ол (кінәлі) ұсталудан құтылу үшін барлық шараларды қолданады. Бұл жағдайда қылмыстық-құқықтық ұстау қолданылатын қылмыс жасаған адамның қашуын қылмыстық-процестік ұстау қолданылатын адамның қашуынан ажырата білу қажет, өйткені соңғысы заң бойынша қылмыс ретінде айқындалған (ҚР ҚК-нің 358-бабы «Бас бостандығынан айыру орындарынан, қамаудан немесе күзетпен ұстаудан қашу»).
Ұстауға қатысты құқыққа сай болу шарттарының екінші тобына мыналар жатады:
- қылмыс жасаған адамды ұстау белгілі бір мақсатпен жүзеге асырылады;
- қылмыс жасаған адамды ұстау кезінде зиян келтіру оның қудалаудан жасырынуға әрекеттенуінің жолын кесудің жалғыз құралы болуы тиіс;
- ұстау кезінде келтірілген зиян мен жасалған қылмыстан туындаған зиянның мөлшерлес болуы.
Біріншіден, қылмыс жасаған адамды ұстау белгілі бір мақсатпен жүзеге асырылады.
Бұл жағдайда әрбір адам өзінің әрекеттерін айқындай отырып, қандай да бір нәтижеге ұмтылатынын атап өткен жөн. Мысалы, қылмыскер өз әрекетін жасаған кезде бөтен мүлікті иемдену, денсаулыққа зиян келтіру және т.б. арқылы заңсыз баюға ұмтылады. Қылмыс жасаған адамды ұстау жағдайларында бұл ұстаудың заңды деп танылуы қажет. Бұл жағдайда ұстау мақсатын белгілеу заңнамалық талап болып табылады.
ҚР ҚК-нің 33-бабының талаптарына сүйене отырып, қылмыстық-құқықтық ұстаудың мақсаттары мыналар болып табылады:
- қылмыс жасаған адамды мемлекеттік органдарға жеткізу;
- оның жаңа қол сұғушылықтар жасау мүмкіндігінің жолын кесу.
Осы мақсаттардың жиынтығы ғана қол сұғушылық жасаған адамды қылмыстық-құқықтық ұстаудың заңдылығын құрайды.
Заң шығарушының ұстауды жүзеге асырушы адамға қылмыс жасаған адамды дәл мемлекеттік органдарға жеткізу қажеттілігі туралы талап қоюы негізді екенін атап өту қажет. Ұсталатын адамды кез келген мемлекеттік органға емес, қызметкерлері билік өкілі функцияларына ие мемлекеттік органға жеткізу қажет.
Билік өкілінің белгілерін айқындау ҚР ҚК-нің 320-бабына берілген ескертпенің 1-тармағынан «Билік өкілін қорлау» негізінде ашылуы тиіс. Оған сәйкес билік өкілі деп «заңда белгіленген тәртіппен өзіне қызметтік бағыныстылығында тұрмайтын адамдарға қатысты өкімдік өкілеттіктер берілген мемлекеттік органның лауазымды адамы» танылады.
Осылайша, қылмыс жасаған адамдарды ең алдымен қылмыспен күрес олардың функционалдық міндеттерінің бірі болып табылатын мемлекеттік органдарға жеткізу қажет. Мұндай органдарға, ең алдымен, мыналар жатады: ішкі істер органдары; Ұлттық қауіпсіздік комитеті; Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмыстарына қарсы күрес агенттігі (қаржы полициясы); Кеден комитеті және т.б. Егер қылмыс жасаған адамды осы органдарға жеткізудің объективті мүмкіндігі болмаса, онда ұсталған адамды мемлекеттік биліктің басқа органдарына — облыстық, қалалық және аудандық әкімдіктерге, Төтенше жағдайлар жөніндегі комитеттерге және т.б. жеткізу қажет.
Егер қылмыс жасаған адамды ұстау басқа мақсатпен, мысалы, кек алу, келтірілген залал үшін өтемақы алу және т.б. мақсаттарда жүзеге асырылса, онда мұндай ұстау заңды болып табылмайды. Бұл жағдайда ұсталып жатқан адам заңмен берілген құқықтарынан, оның ішінде қажетті қорғану құқығынан айырылмайды.
Қылмыс жасаған адамды қылмыстық-құқықтық ұстаудың екінші мақсаты оның жаңа қол сұғушылықтар жасау мүмкіндігінің жолын кесу болып табылады. Жоғарыда аталған мақсаттардың жиынтығы ғана қол сұғушылық жасаған адамды қылмыстық-құқықтық ұстауға құқықтық мазмұн береді.
Екіншіден, ұстауға қатысты құқыққа сай болудың келесі шарты қылмыс жасаған адамды ұстау кезінде зиян келтіру оның қудалаудан жасырынуға әрекеттенуінің жолын кесудің жалғыз құралы болуы болып табылады.
Басқаша айтқанда, бұл жағдайда кінәліні ұстау кезінде зиян келтірудің мәжбүрлілігі туралы сөз болып отыр.
Аталған факторлар тек өзара бірлікте ғана зиян келтірудің мәжбүрлілігінің (қажеттілігінің) бар екендігін куәландырады.
Қылмыс жасаған адамды ұстау кезінде оның сыртқы дене бітімі деректері де, ұстау кезіндегі мінез-құлқының реакциясы да міндетті түрде ескеріледі. Егер ұсталып жатқан адамның бойы ұзын, дене бітімі жақсы дамыған және ұстаушыларға қатысты агрессивті көңіл күйде болса, онда ұстау кезінде келтірілетін зиянның дәрежесі басқа жағдайларға қарағанда жоғары болуы мүмкін. Мысалы, керісінше, ұсталып жатқан адамның бойы аласа, дене күші әлсіз, іштей күйзелген әрі шешімсіз болса, оны ұстау кезінде күш қолдану толықтай ақталмайды немесе аз дәрежеде қолданылуы қажет.
Қылмыс жасаған адамды ұстау кезінде зиян келтіруге ұстауды жүзеге асыратын адамның сыртқы және ішкі деректері де бірдей дәрежеде ықпал етеді. Мысалы, егер ұстауды жүзеге асыратын адам жеткілікті дене дайындығына ие болса, арнайы дағдылары болса, онда қылмыскерді ұстау үшін оған денсаулыққа неғұрлым ауыр зиян келтіру қажет болмайды. Ұсталатын адам мүлдем қарама-қарсы белгілерге ие болған жағдайда қылмыскерді ұстау жағдайы басқаша сипат алады.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстауға ұстау жүзеге асырылатын жағдайлар да елеулі ықпал етуі мүмкін. Қалыптасқан мән-жайларға байланысты ұстауды жүзеге асыратын адам ұстау тәсілдерін оңтайлы таңдап, зиян келтіру дәрежесін реттей алады. Ұстау жағдайына мынадай факторлар елеулі ықпал етуі мүмкін:
а) уақыт (түнгі, күндізгі);
б) орын (көше, тұрғын үй-жай, көлік, бос жер, орман алқабы және т.б.);
в) ұстаушылар мен ұсталып жатқандардың саны;
г) бөгде адамдардың болуы немесе болмауы, сондай-ақ басқа да мән-жайлар.
Алайда осы факторлардың барлығына қойылатын басты талап — олардың ұстау кезінде зиян келтірудің жалғыз қажеттілігін куәландыруы тиіс екендігі. Сондықтан ұстап жатқан адамға зиян келтірмей, басқа тәсілдермен ұстау мүмкін болған жағдайларда ұстаудың құқыққа сайлығы болмайды. Мысалы, иттің көмегімен, қашуға әрекеттеніп жатқан адамға атыс қаруын қолданбай ұстау және т.б.
Осылайша, жоғарыда аталған факторлардың үш тобына байланысты қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезінде мұндай адамды өзге құралдармен ұстау мүмкін болмаған жағдайда зиян келтіру қажеттілігі туындауы мүмкін.
Үшіншіден, ұстауға қатысты құқыққа сай болу шарттарының екінші тобына ұстау кезінде келтірілген зиян мен жасалған қылмыстан туындаған зиянның мөлшерлестігі жатады.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезінде қылмыскерге келтірілетін зиянның белгілі бір шектері болуы тиіс екендігі күмән тудырмайды. Бұл шектер қылмыскер жасаған әрекеттің қоғамдық қауіптілік сипаты мен дәрежесіне және ұстау жағдайларына байланысты болады.
Қоғамдық қауіптілік сипаты қылмыстың сапалық сипаттамасы болып табылады. Ол қол сұғушылық объектісінің әлеуметтік маңыздылығымен, құндылығымен; оны жасау нәтижесінде келтірілген зиянның мөлшерімен, сондай-ақ кінәнің нысанымен айқындалады. Қоғамдық қауіптілік сипатына қарай Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлігінің әртүрлі тарауларына немесе бір тараудың ішіндегі әртүрлі топтарға жататын қылмыстар ажыратылады: өмірге қарсы қылмыстар денсаулыққа қарсы қылмыстардан және т.б. ажыратылады.
Қоғамдық қауіптілік дәрежесі бір сипаттағы әрекеттердің сандық жағын білдіреді. Әрбір әрекеттің қоғамдық қауіптілік дәрежесі мыналардан құралады: біріншіден, осы әрекет құрамының құрылымдық белгілерін сипаттайтын мән-жайлардан; екіншіден, заң шығарушы осы құрамның саралаушы белгілері деп таныған мән-жайлардан; үшіншіден, қылмыстық ниетті жүзеге асыру дәрежесінен; төртіншіден, сыбайластардың болуынан; бесіншіден, осы адам жасаған әрекеттердің көптігінен.
Мысалы, кісі өлтірудің түрлері қоғамдық қауіптілік дәрежесі бойынша бір-бірінен ерекшеленеді, ал қоғамдық қауіптілік сипаты бойынша олар бірдей болып табылады.
Ұстау жағдайларына қылмыс жасаған адамды ұстауды жүзеге асыруға қандай да бір ықпал етуі мүмкін әртүрлі жағдайлар мен факторлар жатады. Алайда кез келген жағдайда қылмыс жасаған адамға келтірілген зиян оның жасаған әрекетінің қоғамдық қауіптілік сипаты мен дәрежесіне және ұстау жағдайларына анық сәйкес келмеуге тиіс. Басқаша айтқанда, қылмыскерді ұстау үшін қажетті шаралардан асып кетуге жол берілмеуі тиіс.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау үшін қажетті шаралардан асып кету ұғымында, ҚР ҚК-нің 33-бабының 2-бөлігінде көзделгендей, заң шығарушы оның объективтік және субъективтік белгілерін көрсетеді.
Объективтік белгілерге мыналарды жатқызу қажет:
а) ұстау шараларының ұсталып жатқан адамның жасаған қылмысының қоғамдық қауіптілік сипаты мен дәрежесіне анық сәйкес келмеуі;
б) ұстау шараларының ұстау жағдайларына анық сәйкес келмеуі;
в) қалыптасқан жағдайдан туындамайтын анық шамадан тыс зиян келтіру.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстау үшін қажетті шаралардан асып кетудің субъективтік белгісі ұстаудың осындай жағдайында ұсталып жатқан адамға зиян келтіру қажеттілігінің жоқ екенін сезінетін, өз әрекеттерінің салдарының туындау мүмкіндігін немесе болмай қоймайтындығын алдын ала болжайтын және олардың туындауын қалайтын адамның қасақаналығымен сипатталады. Ұстау кезінде қажетті шаралардан асып кетудің себептері әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олар әрекетті саралауға әсер етпейді.
ҚР ҚК-нің 53-бабы 1-бөлігінің «з» тармақшасына сәйкес, қылмыс жасаған адамды ұстау үшін қажетті шаралардан асып кету кезінде қылмыс жасау жаза тағайындау кезінде қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде ескерілуі тиіс екенін атап өту қажет.
Қол сұғушылық жасаған адамды ұстауды қажетті қорғанудан ажырату қажет. Соңғысы қылмыстық заңмен қорғалатын мүдделерге қарсы жасалып жатқан, басталып кеткен (немесе нақты шабуыл жасау қаупі төнген кезде басталғалы тұрған) және әлі аяқталмаған қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтың жолын кесу болып табылады.
Тәжірибеде көбінесе қылмыс жасап жатқан адамға қатысты зорлық-зомбылық бір мезгілде осы қол сұғушылықтың жолын кесу және кінәліні мемлекеттік органдарға жеткізу, сондай-ақ оның жаңа қылмыстар жасау мүмкіндігінің жолын кесу мақсатында ұстау мақсаттарында қолданылады. Мұндай жағдайларда келтірілген зиянға құқықтық баға қажетті қорғану туралы заңда көзделген қағидалар негізінде берілуі тиіс.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2007 жылғы түсініктеме. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И.Ш. БОРЧАШВИЛИ
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007Актінің қабылданған күні: 02.08.2007Қабылданған орны: ЖОҚАктіні қабылдаған орган: 180000000000Нормашығармашылық орган тағайындаған нормативтік құқықтық актінің тіркеу нөмірі: 167Актінің мәртебесі: newҚұқықтық қатынастар саласы: 028000000000Актінің нысаны: ТҮСІНІКТЕМЕЗаңдық күші: 1900Актінің тілі: rus
Қылмыстық кодекс, Қылмыстық кодекске түсініктемелер, Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысы, Қылмыстық заңнама, Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілері
