654-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысушылардың жауаптылығы  

     Іс бойынша іс қарауды кейінге қалдыруға себеп болған дәлелсіз себеппен әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органға (лауазымды адамға) іс жүргізуге қатысушының бас тартуы немесе келмеуі, –

     он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

      Құқық бұзушылықтың жалпы объектісі мемлекеттік билік институттарының жұмыс істеуін қамтамасыз етудің белгіленген тәртібі болып табылады.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізу ережелерін сақтау кезінде туындайтын қоғамдық - құқықтық қатынастар құқық бұзушылықтың жалпы объектісі болып табылады.

     Кез келген Әкімшілік құқық бұзушылық ӘҚБтК-де көзделген әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі толық және жан-жақты қарау үшін әкімшілік іс қозғалады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалған сәттен бастап оған тартылған адамдар өндіріске қатысушы мәртебесіне ие болады.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді уәкілетті мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары қарайды. Уәкілетті мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарының өкілеттіктері әкімшілік құқық бұзушылық санатына және осындай лауазымды адам атқаратын лауазымға байланысты Кодексте императивті және толық көлемде белгіленген.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істердің барлық санаттарын тиісінше уәкілетті мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары қарайды және жеке-дара шешеді.

     Түсініктеме берілген бап іс жүргізуге қатысушылардың әкімшілік істі қарайтын лауазымды адамға бас тартқаны не келмегені үшін жауапкершілігін белгілейді. ӘҚБтК-де өндірістің барлық қатысушыларын іс жүргізіп жатқан органға (лауазымды тұлғаға) келуге міндеттейтін жалпы норма жоқ.

     Кодексте органға (лауазымды адамға) келу міндеті келесі қатысушылар үшін көрсетілген:

     - Куә әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан судьяның, органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуге, іс бойынша өзіне белгілі барлық нәрсені шынайы хабарлауға және қойылған сұрақтарға жауап беруге, тиісті хаттамада оның айғақтарының дұрыс енгізілгенін өз қолымен куәландыруға міндетті (ӘҚБтК 754-бабының 3-бөлігі);

     - Куәгер әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан лауазымды адамның шақыруы бойынша келуге, осы іс бойынша іс жүргізуге қатысуға және тиісті хаттамада оның қатысуымен жүргізілетін іс-қимылдарды жүзеге асыру фактісін, олардың мазмұны мен нәтижелерін өз қолымен куәландыруға міндетті (ӘҚБтК 755-бабының 3-бөлігі);

     - Маман: ЕО әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын судьяның, органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуге міндетті (ӘҚБтК 756-бабының 3-бөлігі);

     - Сарапшы: іс жүргізуінде ҰБТ әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жатқан судьяның, органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуге міндетті (ӘҚБтК 757-бабының 4-бөлігі);

     - Аудармашы: әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан судьяның, органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуге және оған тапсырылған ҰБТ аудармасын толық және дәл орындауға міндетті (ӘҚБтК 758-бабының 4-бөлігі). Яғни, іс жүргізу функцияларын орындайтын және өндірісті жүзеге асыруға, объективті шындықты анықтауға ықпал ететін адамдар.

     Сондай-ақ, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау кезінде міндетті түрде қатысу қажет:

     1) өзіне қатысты әкімшілік сот ісін жүргізу жүргізіліп жатқан кәмелетке толмаған және оның заңды өкілі;

     2) өзіне қатысты әкімшілік қамаққа алу түріндегі әкімшілік жазаны көздейтін әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалған жеке тұлғаның;

     3) өзіне қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалған, оны жасағаны үшін баптың санкциясы Қазақстаннан тыс жерлерге шығарып жіберу түріндегі әкімшілік жазаны көздейтін шетелдікке немесе азаматтығы жоқ адамға беріледі.

     Аталған адамдар келуден жалтарған кезде олар ішкі істер органдары орындайтын әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органның ұйғарымы негізінде әкелінеді. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасалған адамның қорғаушысына қатысты жетек қолданылмайды.

     Іс-әрекеттің объективті жағы істі қарау тәртібін бұзатын құқыққа қайшы әрекеттерде (әрекетсіздікте) көрінеді:

     1) Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысудан бас тарту;

     2) әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органға (лауазымды адамға) келмеуі.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуге қатысудан бас тарту бұл іс жүргізуге қатысушының ӘҚБтК жүктеген міндеттерінен тікелей жалтаруында көрініс табатын іс-әрекет.  

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органға (лауазымды адамға) келмеу-бұл құқық бұзушылық субъектісі тарапынан әрекетсіздік, ол осы бапта көзделген құқық бұзушылық ретінде адамға (іс жүргізуге қатысушыға) істі қарау уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабарланған жағдайда ғана сараланатын болады. ӘҚБтК-нің 743-бабының 4-бөлігіне сәйкес - хабарлама (хабарлама) мынадай жағдайларда тиісінше жеткізілді деп танылады:

     1) Әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттаманың тиісті бағанында әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адамның қолы болған жағдайда;

     2) тапсырылғаны туралы жөнелтушіге қайтарылуға жататын хабарламаға қолхат беру арқылы жеке өзіне немесе онымен бірге тұратын кәмелетке толған отбасы мүшелерінің біреуіне тапсырылатын тапсырысты хатпен, жеделхатпен адамның хабарламасы.  Заңды тұлғаға жолданған хабарлама заңды тұлғаның басшысына немесе қызметкеріне тапсырылғаны туралы хабарламада өзінің тегі, аты-жөні және лауазымы көрсетіле отырып, хабарламаны алғаны туралы қол қояды;

     3) хабарланатын адам іс бойынша іс жүргізу процесінде көрсеткен және өз қолымен растаған ұялы байланыстың абоненттік нөмірі немесе электрондық мекенжайы бойынша мәтіндік хабарды жіберу;

     4) Қазақстан Республикасының салық заңнамасында белгіленген тәртіппен электрондық салық төлеушілер ретінде тіркелген адамдарға мемлекеттік кіріс органы электрондық тәсілмен хабарлама (хабарлама) жолдаған жағдайларда жүзеге асырылады.

     Яғни, адам әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау үшін органға (лауазымды адамға) келу қажеттілігі туралы білді, бірақ келмеді және қарауды кейінге қалдыру туралы өтініш білдірмеді. Айта кетейік, іс қарауды кейінге қалдыру туралы өтінішхат іс жүргізуге қатысушының дәлелді себебі болған жағдайда қанағаттандырылатын болады, мұндай ереже түсініктеме берілген баптың диспозициясына да сәйкес келеді. Мұндай себептерге денсаулық жағдайы, іссапарда болу және кейінге қалдыруға жол бермейтін басқа жағдайлар жатады.

     Мысалы, жол-патрульдік полиция қызметкері жол - көлік оқиғасының механизмін белгілеу және кінәліні жауапқа тарту үшін автокөлік сараптамасын тағайындайды. Сарапшы зерттеу жүргізе отырып, қорытындыны ЖПП қызметкеріне жібереді. Лауазымды адам ЖКО қатысушыларын әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау уақыты мен орны туралы хабардар етеді, олармен бірге сарапшының келуін қамтамасыз ету қажет деп санайды, өйткені қорытындыдағы тұжырымдар оған түсініксіз және екіұшты сипатта болады. Сондай-ақ сарапшыға тапсырыс хатпен хабарлама жіберіледі. Алайда, сарапшы істі қарау үшін емес, бұл істі мәні бойынша қарауды мүмкін емес етеді. Мұндай әрекеттер іс жүргізуге қатысушының әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органға (лауазымды адамға) келмеуі ретінде сараланатын болады.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау үшін лауазымды адамға келуден жалтарған іс жүргізуге қатысушы жеке немесе заңды тұлғалар құқық бұзушылық субъектілері бола алады.  

     "Өндіріске қатысушы" ұғымы, ең алдымен, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуге уәкілетті органдар мен адамдарды, сондай-ақ ӘҚБтК-нің 38-тарауында аталған қатысушыларды қамтиды.

     Сондықтан "істер бойынша іс жүргізу субъектілері, әкімшілік құқық бұзушылық туралы" термині субъектілердің екі тобы үшін жалпылама болып табылады деген пікірді қолдау қажет:

     - өндірісті жүргізетін билік тарапынан өкілдік ететін лауазымды адамдар (органдар);

     - іс бойынша іс жүргізуге қатысатын адамдар.

     Екінші топты өндіріске қатысатын адамдар (оған қатысатын), яғни өндіріске қатысушылар ҰСЫНАДЫ. Олар зерттелетін мақаланың құқық бұзушылық субъектісі ретінде әрекет етеді.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуге қатысушылардың құқықтық мәртебесі ӘҚБтК-нің 38-тарауындағы баптарда айқындалған. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуге қатысушылар заңда белгіленген тәртіппен және нысанда нақты мазмұны олардың өндірістегі орнына, сондай-ақ олар орындайтын міндеттер мен ондағы функцияларға байланысты белгілі бір процестік функцияларды жүзеге асыратын субъектілер болып табылады.

     Қатысушылардың осы тобын Герман Е. С. шартты түрде келесі санаттарға (кіші топтарға)бөлуді ұсынды:

     а) мүдделерін әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізу қозғайтын адамдар-өзіне қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізу жүргізілетін адам (ӘҚБтК-нің 744-бабы) және жәбірленуші (ӘҚБтК-нің 745-бабы), олар белгілі бір жағдайларда азаматтар да, лауазымды және заңды тұлғалар да әрекет ете алады;

 б) басқа адамдардың мүдделерін қорғайтын немесе білдіретін адамдар - жеке тұлғаның заңды өкілдері (ӘҚБтК 746-бабы), дара кәсіпкердің, заңды тұлғаның өкілдері (ӘҚБтК 747-бабы), қорғаушы (ӘҚБтК 748-бабы) және жәбірленушінің өкілі (ӘҚБтК 753-бабы);

     в) іс жүргізу функцияларын орындайтын және іс жүргізуді жүзеге асыруға, объективті шындықты анықтауға жәрдемдесетін адамдар - куә (ӘҚБтК 754 - бабы), куәгер (ӘҚБтК 755-бабы), маман (ӘҚБтК 756-бабы), сарапшы (ӘҚБтК 757-бабы), аудармашы (ӘҚБтК 758-бабы) - (судьялар командасы). Олардың кейбіреулері (куәгерлер, сарапшылар) деректерді уәкілетті органға немесе лауазымды адамға хабарлайды. Басқалары (аудармашылар, куәгерлер, мамандар) - дәлелдемелерді бекіту немесе әкімшілік іс жүргізудің қажетті жағдайларын қамтамасыз ету үшін қажет.

     А. С. Серов атап өткендей, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы қолданыстағы заңнамада әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізуге қатысушы ұғымы белгіленбеген, бірақ оның анықтамасын қазіргі әкімшілік-құқықтық ғылым әзірлеген, оған сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізуге қатысушылар заңда белгіленген тәртіппен және нысанда нақты мазмұны байланысты болатын белгілі бір іс жүргізу функцияларын жүзеге асыратын субъектілер болып табылады әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша олар орындайтын іс жүргізу міндеттерінен.  

     Басқаша айтқанда, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуге қатысушылардың құқықтық мәртебесі олардың әрқайсысы әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс жүргізуде қандай орын алатынына байланысты.

     Сондықтан, олардың әрқайсысының іс жүргізу құқықтары мен міндеттерінің көлемі бірдей емес екендігіне қарамастан, қатысушылардың әрқайсысының іс жүргізу жағдайы олардың құқықтық мәртебесін сипаттайтын бірқатар жалпы белгілердің болуына байланысты, бұл заң шығарушының оларды ӘҚБтК-нің бір тарауы шеңберінде біріктіру ұстанымын алдын-ала анықтады. Біздің ойымызша, мұндай белгілер-бұл субъектілердің билік өкілеттіктерінің болмауы, олардың іске қандай да бір дәрежеде қызығушылық танытуы, сондай-ақ олардың қызметтік немесе қоғамдық борышына байланысты өндіріске жәрдемдесу міндеті.

     Құқық бұзушылықтың субъективті жағы ниетпен сипатталады.

     Іс жүргізуге қатысушының органға (лауазымды адамға) бас тартқаны немесе келмегені үшін әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасау құқығы:

     1) ішкі істер органдарының лауазымды адамдары (баптарда көзделген құқық бұзушылықтар бөлігінде 590, 591, 592, 594, 595, 596, 597, 598, 599, 600, 601, 602, 603, 604, 605, 606, 607, 608, 610, 611, 612, 613, 662, 663, 665, 667, 669, 674, 675) – ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігі 1-т.;

     2) Мемлекеттік кірістер органдарының лауазымды адамдары - ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 31-тармағы;

     3) Сот приставтары және сот төрағасы немесе сот отырысына төрағалық етуші уәкілеттік берген соттардың басқа да қызметкерлері - ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 57-тармағы. Алайда, сот орындаушылары мен соттардың басқа қатысушыларына не үшін мұндай құқық берілгені белгісіз, өйткені баптың диспозициясы органға (лауазымды адамға) келмегені үшін жауапкершілікті көздейді, бірақ сотқа емес.

     684-бапқа сәйкес осы бап бойынша әкімшілік жазаны қарау және қолдану соттардың ведомстволығына жатады. Осы бапта көзделген құқық бұзушылық үшін 10 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы