754-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің куәгері  

     1. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша куәгер ретінде, егер заңда өзгеше көзделмесе, осы іс үшін маңызы бар мән-жайлар белгілі болуы мүмкін кез келген адам шақырылуы мүмкін.

     2. Куә: өзіне, жұбайына (зайыбына) немесе жақын туыстарына қарсы айғақтар беруден бас тартуға; өз айғақтарын тиісті хаттамаға енгізудің дұрыстығы жөнінде мәлімдемелер мен ескертулер жасауға; істі қарау кезінде ана тілінде сөйлеуге; аудармашының тегін көмегін пайдалануға құқылы.

     3. Куә әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан судьяның, органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуге, іс бойынша өзіне белгілі барлық нәрсені шынайы хабарлауға және қойылған сұрақтарға жауап беруге, тиісті хаттамада оның айғақтарын енгізудің дұрыстығын өз қолымен куәландыруға міндетті.

     4. Куәға айғақтар беруден жалтарғаны немесе бас тартқаны, әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті органға (лауазымды адамға) көрінеу жалған айғақтар бергені үшін әкімшілік жауаптылық туралы және осы әрекеттерді сотта жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық туралы ескертіледі.

     5. Куә судьяның, әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуден жалтарған жағдайда, оны судьяның, органның (лауазымды адамның) ұйғарымы негізінде ішкі істер органы (полиция) күштеп әкелуге ұшыратуы мүмкін.

     6. Он төрт жасқа толмаған кәмелетке толмаған куәдан сұхбат алу кезінде мұғалімнің немесе психологтың қатысуы міндетті. Қажет болған жағдайда сауалнама осындай куәгердің заңды өкілінің қатысуымен жүргізіледі.

     1 бөлім. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша анықталуы әкімшілік жауаптылыққа тартуға негіз бола алатын заңды фактілердің болуы немесе болмауы туралы ақпараты, білімі бар кез келген адам куә болып табылады. Көрсетілген анықтамадағы кілт сөз "кез келген" болып табылады, яғни заңмен белгіленген белгілі бір жағдайларда кез келген адам куә бола алады.  

     Сонымен бірге, заң әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс үшін маңызды ақпаратқа ие болғанымен, осы әкімшілік іс бойынша куә бола алмайтын адамдардың тізімін қарастырады. Мұндай адамдардың қатарына мыналар жатады:

     1) өзіне қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізу жүргізіліп жатқан адам;

     2) әкімшілік жауаптылыққа тартылатын адамның жұбайы (зайыбы) және жақын туыстары;

     2) жасына, физикалық не психикалық кемістігіне байланысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша белгіленуге жататын мән-жайларды дұрыс қабылдауға және олар туралы түсініктеме беруге қабілетсіз адам;

     3) өзіне қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізіліп жатқан адамның қорғаушысы-заң көмегін көрсетуге байланысты өзіне белгілі болған мән-жайларға қатысты;

     4) діни қызметкер-өзіне мойындаудан белгілі мән-жайларға қатысты;

     5) жәбірленушінің өкілі – өзінің іс жүргізу міндеттерін орындауға байланысты өзіне белгілі болған мән-жайларға қатысты.

     Азаматтың (азаматтың) өзіне, сондай-ақ өзінің жұбайына (зайыбына) және жақын туыстарына қарсы куәлік бермеу құқығы ҚР Конституциясының 77-бабының 3-тармағында бекітілген және біздің мемлекетіміздегі сот төрелігінің негізгі қағидаттарының бірі болып табылады.  

     Жақын туыстары деп танылған адамдардың тізбесі "Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы"2011 жылғы 26 желтоқсандағы ҚР Кодексінің 1-бабында баяндалған.  

     2 бөлім. Куә ӘҚБтК нормаларында белгіленген іс жүргізу құқықтары мен міндеттерінің көлеміне ие және заңда белгіленген тәртіппен айғақтар береді. Куәгердің заң талаптарын бұза отырып алған айғақтары әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша дәлел ретінде пайдаланыла алмайды. Әкімшілік іс жүргізу барысында куәнің құқығы бар:

     - тиісті хаттамаға өз айғақтарын енгізудің дұрыстығы жөнінде мәлімдемелер мен ескертулер жасау;  

     - істі қарау кезінде ана тілінде сөйлеуге;  

     - аудармашының тегін көмегін пайдалану.

     Аталған баптың 2-бөлігі заң техникасы тұрғысынан өзге де құқықтар мен міндеттердің болуын көздемейтініне қарамастан, іс жүзінде олар ӘҚБтК-нің басқа нормаларында оның қатысуымен немесе оның құқықтары мен заңды мүдделерін қозғайтын іс-әрекеттерді жүзеге асыруына немесе шешімдер қабылдауға байланысты бар және көзделген. Мысалы, өтініштерді жариялау.  

     3 бөлім. Куә әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан судьяның, органның (лауазымды адамның) шақыруы бойынша келуге, шынайы айғақтар беруге және тиісті хаттамада не оның сөздерінен енгізілген айғақтардың дұрыстығын түсіндіруде өз қолымен куәландыруға міндетті.  

     Өкінішке орай, қылмыстық процестегі сияқты, заң шығарушы да куәгердің куәлік беру міндеті бар іске қатысы бар мәліметтердің шегі қайда аяқталатыны туралы нақты анықтама бермейді. Аталған жағдайлар тиісті органдар мен лауазымды тұлғалар тарапынан теріс пайдаланудың нысанасы болып табылатын жағдайлар жиі кездеседі.  

     4 бөлім. Куәға судья не істі қарайтын лауазымды адам көрінеу жалған айғақтар бергені үшін, сондай-ақ айғақтар беруден бас тартқаны үшін жауапкершілік туралы міндетті түрде ескертеді.  

     Куәның айғақтар беруден бас тартуы не әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарауға уәкілетті органның (лауазымды адамның) Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарау барысында оларға көрінеу жалған айғақтар беруі ӘҚБтК-нің 658, 659-баптарына сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады. ӘҚБтК-ден айырмашылығы, куәның айғақтар беруден бас тартуы не оларға қылмыстық процесс саласындағы органға немесе лауазымды адамға (сотқа емес) көрінеу жалған айғақтар беруі қылмыстық тәртіппен жазаланады.  

     Сонымен бірге, егер куәгер көрінеу жалған айғақтар берсе немесе әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі сот қарауы барысында айғақтар беруден бас тартса, онда ол ҚК-нің 420, 421-баптарына сәйкес қылмыстық жауаптылыққа жатады.  

     5 бөлім. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органға (лауазымды адамға) келуден бас тартқан не жалтарған жағдайда, куә ӘҚБтК-нің 654-бабы бойынша әкімшілік жауаптылыққа жатады және ӘҚБтК-нің 790-бабы тәртібімен әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарайтын органның ұйғарымы негізінде күштеп әкелуге болады.  

     6 бөлім. Заң шығарушы адам қол жеткізгеннен кейін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерде куәгер бола алатын жасты белгілемейді.  

     Оқиғаны дұрыс қабылдау және ол туралы куәлік беру қабілеті білім беру жағдайына, даму дәрежесіне, қабылданған фактілердің сипатына байланысты. Сондықтан, қажет болған жағдайларда кәмелетке толмағандар, ал ерекше жағдайларда кәмелетке толмағандар (14 жастан кіші) куә бола алады.  

     Алайда, бұл жағдайда олардың даму дәрежесі, сезім мүшелерінің жағдайы және олардың көрсеткіштерін дұрыс бағалау үшін қажетті басқа мәліметтер анықталуы керек. Ол үшін ата-аналар мен тәрбиешілерден сұхбат алуға болады, қажет болған жағдайда психологиялық сараптама тағайындалады.  

     Жас куәгерлерден жиі үзіліс жасай отырып, таныс жағдайда сұхбат алу ұсынылады. 14 жасқа толмаған куәгерден сұхбат алу кезінде мұғалімнің немесе психологтың болуы міндетті. Әдетте, олар мектеп мұғалімдері, тәрбиешілер және тиісті білімі бар психологтар болуы мүмкін.  

     Қажет болған жағдайда сұрау кәмелетке толмаған куәның заңды өкілінің қатысуымен жүргізіледі.  

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы