80-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің айғақтары

Басты бет / Кодекстер / 80-бапқа түсініктемелер. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің айғақтары

1. Іс үшін маңызы бар мән-жайлар туралы қандай да бір мәліметтерді білетін кез келген адам куә бола алады. Адамның айғақтары, егер ол өзінің хабардар болу көзін көрсете алмаса, дәлелдеме ретінде танылмайды.2. Куәны шақыру туралы өтініш білдірген адам сотқа оның тегін, атын, әкесінің атын және тұрғылықты жерін немесе жұмыс орнын хабарлауға, осы куәдан жауап алу қажеттілігін негіздеуге міндетті.3. Куә ретінде жауап алуға жатпайды:1) бала тәрбиесі туралы даулар бойынша істерді қоспағанда, өзінің жас жасына, дене немесе психикалық кемістігіне байланысты фактілерді дұрыс қабылдауға және олар туралы дұрыс айғақтар беруге қабілетсіз адамдар; 2) азаматтық іс бойынша өкілдер немесе қылмыстық іс, әкімшілік іс бойынша өкілдер, қорғаушылар құқық бұзушылық - өкілдің немесе қорғаушының міндеттерін орындауға байланысты оларға белгілі болған мән-жайлар туралы;3) судья - шешім немесе үкім шығару кезінде істің мән-жайларын талқылау кезінде кеңесу бөлмесінде туындаған мәселелер туралы;4) төреші, алқаби - өз міндеттерін атқаруына байланысты өздеріне белгілі болған мән-жайлар туралы;

5) медиацияны жүргізген медиатор, судья - заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, медиацияны жүргізуге байланысты өздеріне белгілі болған мән - жайлар туралы;6) діни қызметшілер-өздеріне мойындауларына сенген адамдардан белгілі болған мән-жайлар туралы;7) заңда көрсетілген басқа да адамдар.4. Адам өзіне, жұбайына (зайыбына) және шеңбері заңмен айқындалатын жақын туыстарына қарсы сотта куәгерлік айғақтар беруден бас тартуға құқылы. Осы бапта куәгерлердің айғақтарының көзі, куәгерді шақыру туралы өтінішхатты мәлімдеу тәртібі, куәгерлердің иммунитеті субъектілері көрсетілген.1. Талданатын азаматтық іске қатысы бар шындықтың мән-жайларын дұрыс қабылдай алатын кез келген жеке тұлға куә бола алады.Әдетте, куәгерлердің айғақтарына қажеттілік мынадай жағдайларда туындайды: а) құжатпен бекіту мүмкін емес немесе қиын болатын жекелеген фактілер анықталған (мысалы, асырау фактісі, мұраны қабылдау фактісі);

б) өз уақытында құжатталған, бірақ құжаттар жоғалған және оларды қалпына келтіру мүмкін емес жағдайларды анықтау (ерекше іс жүргізу тәртібімен заңды фактілерді анықтау туралы істердің көпшілігі); в) дәлелдеу құралдарының дұрыстығын зерттеу (тараптардың түсіндірмелері, жазбаша және заттай дәлелдемелер және т.б.).Заң әдебиеттерінде куәгерлердің айғақтары олардың мазмұнына қарай мыналарға бөлінеді: а) мәліметтері бар айғақтар-ақпарат; б) мәліметтер мен пайымдаулардан басқа айғақтар; в) куәгерлердің айғақтары41. Ақпаратты әдетте дауласушы тараптардың қалыптасқан қарым-қатынастары мен құқықтық қатынастарымен таныс емес куәгерлер береді. Олар әдетте азаматтық істі дұрыс шешу үшін маңызды бір немесе бірнеше фактілерді көрсетумен шектеледі. Мұндай айғақтарды белгілі бір жағдайларды кездейсоқ білген куәгерлер береді. Тараптармен немесе олардың біреуімен жақсы таныс, даулы қатынастардың дамуын білетін куәгерлер жиі Пікірлер береді. Көбінесе мұндай куәгерлердің (Тараптардың бірінің туыстары, достары, жаулары) істі шешуге нақты мүдделері болады. Олар, әдетте, белгілі бір факт туралы айтумен шектелмейді, бірақ даулы жағдайды бағалауды қамтитын өз ойларын, пайымдаулары мен болжамдарын ұсынады, жанжалдасатын адамдарға сипаттама береді. Мұндай адамдардың пікірлерін дәлелді ақпараттан ажырату әрдайым оңай бола бермейді. Бұл куәгерлердің айғақтары даулы жағдайды, істің нақты жағын неғұрлым толық сипаттайды, бірақ сонымен бірге соқтығысу жағдайларын бұрмалау, дәлелдемелерді объективті емес ақпаратпен алмастыру қаупі жоғары. Айғақтардың үшінші түрі кәсіби, арнайы білімге байланысты сотқа нақты сипаттағы ақпаратты жеткізіп қана қоймай, нақты жағдайлардың себептері мен салдарын көрсете алатын білімді куәгерлерден алынады. Мысалы: ветеринар сатып алынған малдың жаппай қырылуы туралы айтып қана қоймай, оның мүмкін себептерін де көрсете алады; жүргізуші куә болған жол-көлік оқиғасының мән-жайын егжей-тегжейлі және білікті түрде айта алады. Білімді куәгерлер табиғаты бойынша мамандарға жақын. Мәліметтердің көрсетілген ерекшеліктері мен айырмашылықтарын айғақтарды тексеру және бағалау кезінде ескеру қажет.________________________41 Фокина М.Л. азаматтық сот ісін жүргізудегі айғақтар. Саратов, 1996. 60-бет

Куәгер өзінің хабардарлығының қайнар көзін көрсетуі керек-ол жеке өзі болған немесе іс-шараларға немесе оқиғаларға қатысқан, оларды тікелей көрген немесе естіген. Істің елеулі мән-жайлары туралы басқалардың сөздерінен немесе белгілі бір құжатпен танысу нәтижесінде білетін адамдар да куәгер ретінде жауап алынуы мүмкін. Мұндай куәгерлердің туынды дәлелдер болып табылатын айғақтары бастапқы дәлелдерді анықтауға мүмкіндік береді.

Егер куә өзінің хабардарлығының қайнар көзін көрсете алмаса (қауесет, өсек, "бұл туралы бәрі біледі" және т.б.), онда мұндай адамның айғақтары дәлел ретінде танылмайды.2. Жарыс қағидатына (АІЖК-нің 15-бабы) және дәлелдемелерді ұсыну ережесіне (АІЖК-нің 73-бабы) сәйкес куәгерлер іске қатысушы адамдардың өтінішхаты бойынша ғана сотқа шақырылады. Куәдан жауап алу туралы өтініш ауызша немесе жазбаша түрде берілуі мүмкін.Дәлелдемелерді ұсыну тәртібі туралы жалпы ережеге (АІЖК-нің 73-бабының бесінші бөлігі) сәйкес куәгерді шақыру туралы өтініш білдірген адам куә туралы оның тұрған жерін анықтауға және сотқа шақыруға мүмкіндік беретін мәліметтерді сотқа хабарлауға міндетті. Егер куәгерді шақыру туралы өтініш білдірген адамға куә туралы барлық мәліметтер белгісіз болса (мысалы, әкесінің аты белгісіз болса), сот дәлелдемелерді талап етуге жәрдемдесудің нақты мүмкіндігі болған кезде өтінішхатты қанағаттандыруы керек (АІЖК 73-бабының төртінші бөлігі).Өтініште куәдан жауап алу қажеттілігі де негізделуі керек, ол үшін өтініште іс үшін маңызы бар қандай нақты жағдайларды растау немесе жоққа шығару үшін куәдан жауап алу сұралады.

Өтініште дәлелдемелерді өз бетінше алуға кедергі келтіретін себептерді негіздеудің қажеті жоқ, өйткені куәның айғақтары Нотариат туралы заңнамада көзделген тәртіппен дәлелдемелерді қамтамасыз ету жағдайын қоспағанда, сот отырысында (АІЖК-нің 203, 204-баптары) одан жауап алу арқылы ғана алынуы мүмкін (АІЖК-нің 69-бабының үшінші бөлігі).3. Осы баптың үшінші бөлігінде куә ретінде жауап алуға жатпайтын адамдардың тізбесі қамтылады.Аталған адамдардан куә ретінде жауап алудың мүмкін .стігі олардың азаматтық іс жүргізу құқығы мен әрекет қабілеттілігінің (АІЖК - нің 44, 45-баптары) немесе заңмен берілген куәлік иммунитетінің кәсіби және өзге де функциялардың (абсолютті куәлік иммунитеті немесе қызметтік иммунитет) болмауына байланысты.3.1. Жасына байланысты фактілерді дұрыс қабылдай алмайтын және олар туралы дұрыс айғақтар бере алмайтын адамдар жауап алуға жатпайды.14 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар кәмелетке толмағандар болып табылады (АК 23-бабы). Заң кәмелетке толмағандарды куәгер ретінде тарту үшін жас шектеулерін белгілемейді, тек критерий ретінде кәмелетке толмағандардың фактілерді дұрыс қабылдау және олар туралы куәлік беру қабілетін қарастырады. Бұл қабілетті сот маманды тарта отырып белгілейді (АІЖК-нің 206-бабының бірінші бөлігі).

Кәмелетке толмаған куәдан жауап алудың іс жүргізу ерекшеліктерін ескере отырып, бала тәрбиелеу туралы даулар бойынша адамнан куә ретінде жауап алуға кәмелетке толмаған жас кедергі келтірмейді (АІЖК-нің 206-бабы).3.2. Кез-келген физикалық немесе психикалық кемшілік адамның куәгер ретінде жауап алуына кедергі бола бермейді, тек адам фактілерді дұрыс қабылдай алмайтын және олар туралы дұрыс куәлік бере алмайтын адам. Мысалы, саңырау адам естуге болатын жағдайларға куәлік бере алмайды, бірақ көруге болатын жағдайлар туралы жауап алуға болады. Психикалық және дене кемістігі бар адамдар тиісті медициналық мекеменің қорғаншысының, қамқоршысының және (немесе) дәрігерінің қатысуымен жауап алынуы мүмкін.

3.3. Куәгерлердің иммунитетіне байланысты (үнсіз қалу міндеттері) куә ретінде жауап алуға жатпайды: - азаматтық іс бойынша өкілдер немесе қылмыстық іс, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша өкілдер, қорғаушылар - өкілдің немесе қорғаушының міндеттерін орындауға байланысты өздеріне белгілі болған мән-жайлар туралы ("туралы" Заңның 15-бабы 1-тармағының 4) тармақшасы );- судья - шешім немесе үкім шығару кезіндегі істің мән-жайларын талқылау кезінде кеңесу бөлмесінде туындаған мәселелер туралы ("Қазақстан Республикасы сот жүйесі және судьяларының мәртебесі туралы" Конституциялық заңның 25 - бабының 3-тармағы); - төреші, алқаби - өз міндеттерін атқаруына байланысты өздеріне белгілі болған мән-жайлар туралы (Заңның 5-бабының 6) тармақшасы "Алқабилер туралы "Заңның 13-бабы 3-тармағының 4) тармақшасы); - медиацияны жүргізген медиатор, судья, - заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, медиацияны жүргізуге байланысты оларға белгілі болған мән - жайлар туралы ("Медиация туралы" Заңның 8-бабының 2-тармағы, АІЖК 66-бабының төртінші бөлігі); - діни қызметшілер-өздеріне мойындауға сенген адамдардан белгілі болған мән-жайлар туралы (баптың 3-тармағының 7) тармақшасы Конституцияның 77-сі).

Куә ретінде жауап алуға жатпайтын адамдардың тізбесі ашық болып табылады. Бұған заңда көрсетілген басқа адамдар да кіруі мүмкін.Адамдардың бұл тізбесі заңмен қорғалатын құпия туралы ережелермен не халықаралық міндеттемелермен айқындалуы мүмкін. Халықаралық-құқықтық актілерде дипломатиялық өкілдердің, үкіметтік делегациялар мүшелерінің және азаматтық юрисдикция саласындағы консулдық қызметкерлердің оларды азаматтық істер бойынша куәгердің функцияларынан толық немесе ішінара босататын иммунитеті бекітілген.Мысалы, дипломатиялық қатынастар туралы Вена конвенциясының 31-бабында (Вена, 1961 жылғы 18 сәуір, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің 1993 жылғы 31 наурыздағы № 2057 қаулысымен ратификацияланған) дипломатиялық агент куә ретінде айғақ беруге міндетті емес деп көзделген.4. Осы баптың төртінші бөлігі сотта куәлік беру міндетінен заңмен босатылған адамдар тобын белгілейді (үндемеу құқығы). Заң әдебиеттерінде куәгерлердің иммунитетінің бұл түрі салыстырмалы немесе шектеулі деп аталады, оны өз еркімен шектеуге болады - адам мұндай айғақтарды беруден бас тартуға заңмен берілген мүмкіндікке қарамастан куәлік беруге ниет білдіре алады.__________________42 Волосова Н.Ю. куәгерлердің иммунитетінің жіктелуі мен түрлері / / Омбы мемлекеттік университетінің хабаршысы. 2010. № 3. 18-23 бет.

Куәлік иммунитетінің бұл түрі Конституцияның 77 - бабы 3-тармағының 7) тармақшасына негізделген-ешкім өзіне, жұбайына (зайыбына) және шеңбері заңмен айқындалатын жақын туыстарына қарсы айғақтар беруге міндетті емес. Адам өзіне қарсы сотта куәгерлік айғақтар беруден бас тартуға құқылы. Куәгерлік айғақтар беруден бас тартуға болатын жұбайы (зайыбы) некеде тұрған адам болып табылады (КоБС 1-бабы 1-тармағының 26) тармақшасы). Куәгерлердің иммунитетінің бұл түрі бұрынғы ерлі-зайыптыларға және нақты некелік қатынастардағы адамдарға қолданылмайды. Адам ата-анасы (ата-анасы), балалары, асырап алушылары, асырап алынған балалары, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері, атасы, әжесі, немерелері (ҚОБЖ 1-бабы 1-тармағының 13) тармақшасы, 7-баптың 11) тармақшасы жататын жақын туыстарына қарсы сотта куәлік беруден бас тартуға құқылы ҚІЖК).

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы

78-бап. Куә ҚР ҚПК Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексi

78-бап. Куә ҚР ҚПК Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексi 1. Іс үшiн маңызы бар қандай да бір мән-жай белгiлi болуы мүмкiн кез келген адам айғақтар беру үшiн ку...