784-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің дәлелдемелерін бағалау  

     1. Дәлелдемелерді бағалау-бұл дәлелдемелерді талдау мен синтездеуден тұратын және жеке дәлелдемелердің салыстырмалылығы, жарамдылығы, сенімділігі мен маңыздылығы және қабылданған шешімді негіздеу үшін олардың жиынтығының жеткіліктілігі туралы қорытындымен аяқталатын логикалық ойлау әрекеті.

     2. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын Судья, орган (лауазымды адам) дәлелдемелерді заң мен ар-ожданды басшылыққа ала отырып, олардың жиынтығында дәлелдемелерді жан-жақты, толық және объективті қарауға негізделген өзінің ішкі сенімі бойынша бағалайды. Ешқандай дәлел алдын-ала белгіленген күшке ие емес.

     3. Әрбір дәлелдеме салыстырмалылық, рұқсат ету, сенімділік тұрғысынан бағаланады, ал жиналған барлық дәлелдемелер жиынтықта істі шешу үшін жеткіліктілік тұрғысынан бағаланады.

     4. Дәлелдеме, егер ол іс үшін маңызы бар мән-жайлардың бар екендігі туралы қорытындыларды растайтын, жоққа шығаратын немесе күмән келтіретін нақты деректерді білдірсе, іске қатысты деп танылады.

     5. Егер дәлелдеме осы Кодексте көзделген тәртіппен алынған болса, ол жол берілетін деп танылады.

     6. Егер тексеру нәтижесінде оның шындыққа сәйкес келетіні анықталса, дәлелдеме дұрыс деп танылады.

     7. Дәлелдемелердің жиынтығы, егер дәлелдеуге жататын барлық және әрбір мән-жайлар туралы ақиқатты даусыз белгілейтін, іске қатысты барлық жол берілетін және шынайы дәлелдемелер жиналса, істі шешу үшін жеткілікті деп танылады.

     1 бөлім. Дәлелдемелерді бағалау-дәлелдеудің соңғы кезеңі. ӘҚБтК-нің 784-бабына сәйкес, бұл дәлелдемелерді талдау мен синтездеуден тұратын және қабылданған шешімді негіздеу үшін жеке дәлелдемелердің салыстырмалылығы, рұқсат етілуі, сенімділігі мен маңыздылығы және олардың жиынтығының жеткіліктілігі туралы қорытындымен аяқталатын логикалық ойлау әрекеті.  

     2 бөлім. Дәлелдемелерді бағалау субъектілері тек іс бойынша іс жүргізуге жауапты және ол бойынша шешім қабылдауға құқылы процеске қатысушылар болып табылады. Бұлар судья, орган (лауазымды адамдар) болып табылады, олардың қызметі ӘҚБтК-нің 36-тарауында көзделген.  

     3 бөлім. Дәлелдемелерді бағалау әкімшілік іс жүргізудің барлық кезеңдерінде, ӘҚБтК-нің 784-бабында көзделген заңда белгіленген жалпы талаптарға сәйкес және барлық кезеңдер үшін бірыңғай болып табылады.  

     Дәлелді талдау оның жан-жақты зерттеуі болып табылады және дәлелдеме олардың дәйектілігі үшін тексерілетін құрамдас бөліктерге бөлінеді. Мысалы, куәгердің айғақтары аспектіде қарастырылады: куә бақыланатын фактіні дұрыс қабылдады ма, бақыланатын нәрсені дұрыс түсінуге кедергі келтіретін немесе кедергі келтіретін объективті немесе субъективті факторлар болды ма; көргендердің дұрыс шығарылғаны, хабарланған Ақпарат арасында қайшылықтар бар ма және т. б.  

     Дәлелдеу синтезі-бұл қарама-қарсы әдіс, ол бұрын жиналған бірнеше дәлелдемелер үлкейтіліп, бір-бірімен байланысады, нәтижесінде іс-әрекеттің жалпы көрінісі пайда болады. Мысалы, жәбірленушінің айғақтары, куәгердің айғақтары және сараптама қорытындысы бірдей фактіні растайды.

     4 бөлім. Әрбір дәлелдеме салыстырмалылық, рұқсат ету, сенімділік критерийлері бойынша бағалауға жатады, ал жиналған барлық дәлелдемелер жиынтықта істі шешу үшін жеткіліктілік болып табылады.  

     Дәлелдеме, егер ол іс үшін маңызы бар мән-жайлар туралы қорытындыларды растайтын, жоққа шығаратын немесе күмән келтіретін нақты деректер болса, іске қатысты деп танылады. Дәлелдеменің салыстырмалылығын анықтау оның дәлелдеу нысанасына кіретін және осы іс үшін маңызы бар мән-жайлармен объективті өзара байланысын белгілеуді білдіреді.  

     5 бөлім. ӘҚБтК-де белгіленген тәртіппен және заңда көзделген көздерден алынған дәлелдемелер жол берілетін деп танылады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізу жүргізіліп жатқан адам, жәбірленуші, куә, маман, сарапшы "нақты деректерді" алу көздері болып табылады. "Нақты деректерді" алудың әрбір көзіне қатысты заң оларды жинау тәртібін белгілейді (сауалнама, тексеру, сараптама және т.б.).

     Егер ол азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын немесе әкімшілік процеске қатысушылардың құқықтарынан айыруға немесе шектеуге немесе әкімшілік процестің өзге де қағидаларын бұзуға байланысты ӘҚБтК талаптарын бұза отырып алынған болса, дәлелдеме жол берілмейді деп танылады. Заң шығарушы ӘҚБтК-нің 765-бабының нормаларында бекітілген дәлелдемелерді жол берілмейтін деп тану негіздерін бөліп көрсетеді.

     6 бөлім. Дәлелдемелер, егер олар шындыққа сәйкес келсе, сенімді деп танылады. Егер салыстыру барысында іс бойынша жиналған басқа да дәлелдемелер расталса, нақты деректер сенімді деп есептеледі. Іс жүргізуінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жатқан сот, орган (лауазымды адам) қабылдайтын іс жүргізу шешімдерінің негізіне тек сенімді дәлелдер ғана негізделуі мүмкін.

     7 бөлім. Олардың жиынтығы әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша дәлелдеуге жататын мән-жайларды анықтауға және істі шешуге мүмкіндік беретін дәлелдемелер жеткілікті деп танылады.

     Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын Судья, орган (лауазымды адам) дәлелдемелерді заң мен ар-ожданды басшылыққа ала отырып, олардың жиынтығында дәлелдемелерді жан-жақты, толық және объективті қарауға негізделген өзінің ішкі сенімі бойынша бағалайды. Ешқандай дәлел алдын-ала белгіленген күшке ие емес.

     Когнитивті нәтиже ретінде ішкі сенім-бұл қандай да бір нақты жағдайларды анықтауға (белгілемеуге) деген сенім. Бұл сенім объективті түрде зерттелген іс бойынша жиналған дәлелдердің жиынтығына негізделуі керек. Психологиялық тұрғыдан алғанда, ішкі сенім — бұл істің мән-жайы туралы өз тұжырымдарының дұрыстығына деген сенімділік сезімі.  

     Дәлелдемелерді объективті қарау-бұл соттың, органның (лауазымды адамның) шешілетін іске мүдделілігінің болмауы, дәлелдемелерді бағалау кезінде біржақтылық пен алалаушылық. Қаралып отырған істің нәтижесіне қызығушылықтың болмауы дәлелдемелерді жан-жақты қарауға мүмкіндік береді: айыптау тарапынан да, қорғау тарапынан да. Жан-жақтылық дегеніміз-іске қатысатын барлық адамдардың дәлелдерін ескеру, процеске қатысатын адамдардың әртүрлі позицияларынан дәлелдемелерді зерттеу және бағалау. Дәлелдемелерді толық қарау-іс бойынша қорытынды жасауға жеткілікті дәлелдемелердің болуы және істе бар дәлелдемелердің барлық жиынтығын бағалау.  

     Дәлелдемелерді бағалауда кейбір жағдайларда заң белгілі бір ережелер бұзылған жағдайда дәлелдемені жарамсыз деп тануды талап етеді, ал басқаларында дәлелдемелерді бағалау үшін тек жалпы нұсқаулар береді (мысалы, оның салыстырмалылығын бағалау немесе дәлелдемелердің кінәсін дәлелдеу үшін жеткіліктілігін бағалау). Сендіру кезінде ар-ұждан өз қызметін бейтарап, әділ деп бағалаудың ішкі критерийі ретінде әрекет етеді.

     Дәлелдемелерді бағалауды жүргізетін адам процестің алдыңғы кезеңдерінде немесе осы кезең ішінде басқа адамдар немесе органдар берген дәлелдемелерді бағалаумен байланысты емес. Адам дәлелдемелерді бөгде ықпалға қарамастан, қолда бар дәлелдемелер жиынтығына сүйене отырып бағалайды, олардың әрқайсысы істе бар дәлелдемелерді жан-жақты, толық және объективті зерттеуге негізделген алдын ала белгіленген күшке ие емес.  

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы