99-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде жасалған кісі өлтіру
Қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде жасалған кісі өлтіру, -
екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қылмыстың нысаны-қол сұғушының өмірі.
Объективті жағы қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде жасалған кісі өлтірумен сипатталады. ҚК-нің 32-бабына сәйкес жеке басын, қорғаушының немесе басқа адамдардың құқықтарын, қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау кезінде шабуылдаушының өмірінен қоғамға қауіпті қол сұғушылықтан айыру, яғни қажетті қорғаныс жағдайында жасалған қылмыс болып табылмайды, егер бұл ретте қажетті қорғаныс шегінен асып кетуге жол берілмесе.
ҚК-нің 32-бабының 3-бөліміне сәйкес қорғаныстың қол сұғушылықтың сипаты мен қоғамдық қауіптілік дәрежесіне айқын сәйкес келмеуі қажетті қорғаныс шегінен асып кету деп танылады, нәтижесінде қол сұғушыға жағдай туғызбайтын айқын шектен тыс зиян келтіріледі. Мұндай асып кету қасақана зиян келтірілген жағдайларда ғана қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғады.
Қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде кісі өлтіру қылмыстық жауаптылықты жоққа шығармайды, бірақ осы қылмысты жасай отырып, адам өзін немесе басқа адамдарды не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделерін қылмыстық қол сұғушылықтан қорғауға тырысады деген негізде оны жеңілдетеді. Көбінесе кінәлі экстремалды жүйке кернеуі, күшті психикалық толқу жағдайында әрекет етеді, кейде қорқыныш жағдайында болады және қорқыныш сезімін сезінеді және осыған байланысты қазіргі жағдайды барабар қабылдау, сондай-ақ өз әрекеттерін толық бақылау мүмкіндігінен айырылады.
Егер адам қорғаныс процесінде аффект жағдайында болды, бұл ретте қажетті қорғаныс шегінен асып кетті, нәтижесінде шабуылшы қайтыс болды деп танылса, онда жалпы ереже бойынша артықшылықты мән-жайлары бар құрамдар бәсекелестігі кезінде белгілері санкцияны көбірек төмендететін құрамға артықшылық беріледі және жасалған іс ҚК-нің 99-бабы бойынша білікті болуға тиіс Ал жаза тағайындау кезінде сот кінәлі адамның аффективті жағдайын жеңілдететін жағдай ретінде ескеруі керек. Бұл ереже кісі өлтіру адамды ұстау үшін қажетті шаралардан асып кеткен жағдайда да қолданылуы керек.
Сот-тергеу тәжірибесін талдау, өкінішке орай, қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде жасалған кісі өлтірулерді құқықтық бағалау кезінде бұл жағдайлар әрдайым тиісті баға таба бермейді, бұл адамдарды кісі өлтіргені үшін соттауға әкеледі деген қорытындыға әкеледі (ҚК 96-бабы). Менің дәлелімді растайтын көптеген мысалдар келтіруге болады, бірақ жұмыс көлемі бұған жол бермейді.
Шабуылдаушыға келтірілген зиянның заңдылығы туралы мәселені шешкен кезде қорғаныс тәсілдері мен құралдары мен шабуыл жасау тәсілдері мен құралдары арасындағы пропорционалдылықтан, қорғаныс құралдары мен шабуылдың қарқындылығынан зиян келтірілген қорғалатын мүдденің немесе игіліктің құндылығына сүйену керек. Алайда, қажетті қорғаныс шегінен асып кету белгілерінің болуы немесе болмауы туралы мәселені шешкен кезде шабуылдан қорғану құралдары мен әдістерінің сәйкестігі туралы талапты механикалық негізге алуға болмайды. Мұндай сәйкестік мүмкін емес, өйткені шабуылды сәтті тойтару үшін оны неғұрлым қарқынды әдістерді қолдану арқылы жеңу керек. Қауіп төндіретін қауіптің сипатын, қорғанушының шабуылдан қорғану күші мен мүмкіндігін (шабуылшылар мен қорғаушылардың саны, олардың жасы, физикалық жағдайы, қарулануы, шабуылдың орны мен уақыты және т. б.) ескеру қажет.. Барлығы бірге бағалануы керек. Атап айтқанда, шабуыл жасаушының өмірін тек шабуыл қорғаушының немесе басқа адамның өміріне қауіп төндіретін зорлық-зомбылықпен байланысты болған жағдайлармен шектеуге негіз жоқ. Егер әйел зорлаушылар тобынан қорғанып, қару қолданса және шабуылдаушылардың біреуіне өлім әкелсе, қажетті қорғаныс шегінен аспайды. Қорғаушының іс-әрекетін қажетті қорғаныс шегінен аса отырып және келтірілген зиян алдын алынғаннан үлкен болған және шабуылдың алдын алу үшін жеткілікті болған жағдайда, егер бұл ретте қорғаныстың қол сұғушылықтың сипаты мен қауіптілігіне айқын сәйкес келмеуіне жол берілмеген жағдайда жасалған деп қарауға болмайды.
Қол сұғушыға өлім-жітім кісі өлтіру деп танылған кезде, қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде, асып кетудің не болғанын көрсетпестен, дұрыс тәжірибені мойындауға болмайды.
ҚК-нің 96-бабының 2-тармағында көрсетілген белгілер болған кезде қажетті қорғаныс шегінен асып жасалған кісі өлтіру ауырлататын мән-жайлардағы кісі өлтіру ретінде емес, ҚК-нің 99-бабы бойынша саралануы тиіс.
ҚР Жоғарғы Соты соттар кісі өлтіруді қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде кенеттен пайда болған қатты психикалық толқу жағдайында жасалған осындай әрекеттерден шектеуі тиіс екендігіне назар аударады, бұл қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде сотталушы шабуылдаушыға зиян келтіре отырып, қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтан қорғауды қамтамасыз етуге ұмтылысты басшылыққа алатынын, ал сотталушы кісі өлтіруді шектеуі тиіс екендігіне назар аударады. кенеттен пайда болған қатты психикалық толқу жағдайында жасалған қылмыстар үшін, жәбірленушіге қорғаныс мақсатында емес, осындай толқудың (физиологиялық әсердің) әсерінен зиян келтіру тән. Егер қорғаушы қажетті қорғаныс шегінен асып кетсе және сонымен бірге кенеттен пайда болған қатты психикалық толқу жағдайында болса, онда оның әрекеттері қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде кісі өлтіру ретінде жіктелуі керек. Бұл қылмыстарды бір-бірінен ерекшелендіретін тағы бір белгі-қажетті қорғаныс шегінен асатын кісі өлтіру кезінде күшті психикалық толқудың күйі болмауы мүмкін. Бұл қылмыс шабуылдаушы қайтыс болған сәттен бастап аяқталды деп саналады, яғни.құрылымы бойынша қылмыстық кодекстің 99 – бабының құрамы материалдық болып табылады.
Бұл артықшылықты түрдің субъективті жағы кінә арқылы ниет түрінде көрінеді (тікелей немесе жанама). Қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде абайсызда өлім жасау қылмыстық жауаптылықты болдырмайды. Бұл ретте қоғамдық қауіпті қол сұғушылықтан туындаған қорқыныш, үрей немесе шатасу салдарынан қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде өлімге немесе денсаулыққа ауыр зиян келтіргені үшін қылмыстық жауаптылықтан босату мүмкіндігін көздейтін ҚК-нің 66-бабының ережелерін есте ұстаған жөн.
Субъект-16 жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға. Қажетті қорғаныс шегінен асып кісі өлтірген лауазымды адам ҚК-нің 99-бабы бойынша жауапты болады. Бұл жағдайда ҚР ҚК 308-бабы бойынша қосымша біліктілік талап етілмейді, дегенмен бұл адамға өзінің қызметтік міндеттерін атқаруына байланысты шабуыл жасалған. Осы бап бойынша әскери міндеттерін атқару кезінде қол сұғушылықтан қорғау кезінде қажетті қорғаныс шегінен асқан кезде кісі өлтірген әскери қызметшілер жауапты болады.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
