Әке болуды тану фактісін анықтау
Жалпылауға ұсынылған істерді зерделеу соттардың АІЖК-нің 32-тарауына сәйкес әке болуды тану фактісін анықтау және әке болу фактісін анықтау туралы арыздарды шектемейтінін көрсетеді. АІЖК-нің 305-бабына сәйкес сот азаматтардың немесе заңды тұлғалардың жеке не мүліктік құқықтарының туындауы, өзгеруі немесе тоқтатылуы тәуелді фактілерді белгілейді.АІЖК-нің 305-бабы 2-бөлігінің 4) тармақшасында заңды маңызы бар фактілерді анықтау туралы істерге әке болуды тану фактілерін анықтау туралы істер жатқызылды, бұл алдыңғы АІЖК редакциясында болмаған. Көрсетілген баптың 3-бөлігінде, егер Қазақстан Республикасының заңнамасында оларды белгілеудің өзге тәртібі көзделмесе, сот заңдық маңызы бар басқа да фактілерді белгілейді деп көзделген.
Яғни, әке болу фактісін анықтау мүмкіндігі АІЖК-нің 305-бабының ережелеріне негізделген, олар ерекше іс жүргізу тәртібімен белгіленуге жататын заңды фактілердің тізбесін ашық қалдырды. Айта кету керек, ұлттық заңнама – Кодекс, № 6 нормативтік қаулы бұл фактіні анықтау мүмкіндігін көрсетпейді және сот тәртібімен әке болу фактісін анықтауға тыйым салуды қамтымайды. Мысалы, Ресей Федерациясының отбасылық кодексінде бұл фактіні анықтау мүмкіндігі де тікелей көрсетілмеген, бірақ Ресей Федерациясының Жоғарғы Соты Пленумының әке болуды белгілеу және алимент өндіріп алу туралы қаулысында бұл жағдайға назар аударылды. Әке болу фактісін заңды факт ретінде анықтау баланың биологиялық әкесі болып табылатын, бірақ тірі кезінде өзін әкесі деп мойындамаған адам қайтыс болған жағдайда мүмкін болып көрінеді. Бұл фактіні басқа тәртіппен анықтау мүмкін емес, сондықтан ол сотта заңды факт ретінде белгіленуге жатады. Әке болу фактісін анықтау және әке болуды тану фактісін анықтау туралы өтініштер құқық туралы дау болмаған жағдайда ерекше іс жүргізу тәртібімен қаралады. Кодекстің 49-бабына сәйкес әке болуды тану фактісі өзін баланың әкесі деп таныған, бірақ баланың анасымен некеде тұрмаған (ерлі-зайыпты болмаған) адам қайтыс болған жағдайда белгіленеді. Бұл фактіні сот бала қайтыс болған кезде адамның асырауында болған жағдайда да, егер ол адам өзін әкесі деп таныған болса, ертерек анықтауы мүмкін. Мұндай фактіні, нақты жағдайларды ескере отырып, сот анасының жүктілігі кезінде өзін туылмаған баланың әкесі деп таныған адам қайтыс болғаннан кейін туылған балаға қатысты да анықтай алады. Егер арыз беру немесе істі ерекше іс жүргізу тәртібімен қарау кезінде сотқа ведомстволық бағынысты құқық туралы даудың болуы анықталса, сот арыз берушіге және басқа да мүдделі тұлғаларға талап қою ісін жүргізу тәртібімен дауды шешу құқығын түсіндіре отырып, әке болуды тану фактісін немесе әке болу фактісін қараусыз қалдыру туралы ұйғарым шығарады (АІЖК-нің 304-бабының 2-бөлігі). Әке болу фактісін анықтау, сондай - ақ әке болуды тану туралы істер: - баланың анасының; - қорғаншының (қамқоршының)өтініші бойынша қозғалуы мүмкін; - бала асырауында болған адам; - қорғаншылық және қамқоршылық органы; - прокурор; - кәмелетке толған бала. Әке болуды тану фактісі сот тәртібімен белгіленуге тиіс, егер: - өзін баланың әкесі деп таныған адам қайтыс болса; - осы адам мен баланың анасы арасында заңда белгіленген тәртіппен неке жасалмаса; - бала қайтыс болған кезде не бұрын осы адамның асырауында болған болса. Дәлелдеу нысанасына мынадай мән-жайлар кіруі тиіс: - өзін әке деп таныған адамның қайтыс болуы; - баланың туған уақыты; - баланың анасы мен болжамды әкесі арасында тіркелген некенің болмауы; - қайтыс болған баланы әкесі деп тану фактісін растайтын дәлелдемелер; - фактіні анықтау мақсаты (мұрагерлік құқығы туралы куәлік алу, жәрдемақы ресімдеу және т.б.).
Әке болуды тану фактісі анықталған кезде кез келген дәлелдемелер, оның ішінде қайтыс болу туралы куәлік, баланың туу туралы куәлігі, сондай - ақ болжамды әкенің балаға деген субъективті қатынасы: - өзінің әке болуы туралы жария мәлімдеме; - бірге тұру, бала туылғанға дейін ортақ шаруашылық жүргізу, баланы бірлесіп тәрбиелеу не күтіп-бағу, сараптама қорытындысы; - айғақтар; - хаттар, бейне-фотоматериалдар, сауалнамалар, тұрғын үй алу үшін есепке қою туралы өтініштер, балабақшаға, мектепке, үй кітабынан үзінді көшірмелер және басқалар. Әке болу фактісі сот тәртібімен анықталуға тиіс, егер: - баланың болжамды әкесі қайтыс болса; - осы адам мен баланың анасы арасында заңда белгіленген тәртіппен неке жасалмаса; - болжамды әкесі баланы мойындамаса. Дәлелдеу нысанасына мынадай мән - жайлар кіруі тиіс: - баланың болжамды әкесінің қайтыс болуы; - баланың туған уақыты; - баланың анасы мен болжамды әкесі арасында тіркелген некенің болмауы; - әке болу фактісін растайтын дәлелдер; - фактіні анықтау мақсаты (мұрагерлік құқығы туралы куәлік алу, жәрдемақы ресімдеу және т.б.). Әке болу фактісі анықталған кезде сенімді дәлелдемелер, оның ішінде қайтыс болу туралы куәлік, бұл туралы растайтын баланың туу туралы куәлігі қабылданады. Болжалды әкесінің (қайтыс болған адамның ата-анасы, балалары, әпкелері, бауырлары) туыстарымен қандас туыстығын белгілейтін сарапшының (молекулалық-генетикалық сараптаманың) қорытындысы сенімді дәлел бола алады. Жоғарыда айтылғандай, кейбір соттар заңды фактіні анықтаған кезде әке болуды тану фактісі мен әке болу фактісі ұғымдарын ажыратпайды. Әке болу фактісін анықтау туралы сотқа өтініштер келіп түскен кезде соттар оның нысанасын нақтыламай, талап қоюды әке болуды тану фактісін белгілеу ретінде қарайды және тиісті шешімдер шығарады. Мысалы, М. (БҚО, Орал қаласының № 2 соты) Кәмелетке толмаған балаға қатысты әке болу фактісін (талап арызда көрсетілген) анықтау туралы өтініші бойынша азаматтық іс. Қайтыс болған адамның балаға қатысты әке болуды мойындағанын растайтын дәлелдер болмаса, өтініш беруші баланың биологиялық әкесі туралы айтты, ол іс материалдарынан көрініп тұрғандай, әке болуды мойындамады. Сонымен қатар, сот заңды фактіні анықтаудың не үшін қажет екенін анықтаған жоқ. Істі сот талқылауына дайындау барысында сот өтініш берушіге фактіні анықтау не үшін қажет екенін, осы істі шешуге қандай адамдар мүдделі болуы мүмкін екенін анықтап, генетикалық сараптама жүргізу мақсатында және істің жан-жақты зерттелген мән-жайларын ескере отырып, болжамды әкесінің туыстарын тартып, әке болу фактісін анықтау туралы істі шешуі керек сияқты.
Ақмола облысы Көкшетау қаласының соты В.к. Т. талап қоюы бойынша, мүдделі тұлға – Көкшетау қаласының нотариусы (Ақмола облысы Көкшетау қалалық соты) әке болуды белгілеу туралы азаматтық істі қарады. Мұра мәселесі сотқа жүгінуге негіз болды. Сот әке болу фактісін анықтау туралы істі мұрагерлік құқығы туралы даудың болуына байланысты талап қою ісін жүргізу тәртібімен қарады. Талапкер-қайтыс болған Т. - ның қызы, жауапкер-марқұмның әкесі, болжамды әке. Іс материалдарынан іске мүдделі тұлғалар ретінде қатысуға тартылған қайтыс болған адамның басқа балалары мен марқұмның бұрынғы әйелі талапкердің әкесінен шыққан тегіне қарсы шығып, өтініш берушінің талаптарын қанағаттандыруға қарсылық білдіргені көрінеді. Сот талапкерге қатысты әке болуды дұрыс анықтау мақсатында сот молекулалық-генетикалық сараптама тағайындады. Сараптама қорытындысы мен қайтыс болған адамның әкесінің айғақтары негізінде өтініш қанағаттандырылды. Сот баланың қайтыс болған адамнан шыққанын сенімді түрде анықтады, талап қанағаттандырылды, құқық туралы дау аяқталды. Осылайша, сот практикасы көрсеткендей, болжамды әкесінің қайтыс болуы қайтыс болған адамның туыстарынан салыстырмалы зерттеу үшін ДНҚ үлгілерін алуға мүмкіндік беретін сот сараптамасын жүргізуге кедергі болмайды. Бұл аталған істі қарау шеңберінде болғандай, оның барысында 99,9999% ықтималдығы бар туыстық туралы куәландыратын және әке болу фактісін анықтауға негіз болған қайтыс болған адамның туған ағасынан, балаларынан қан үлгілері алынды. Әкелікті тану фактісін анықтау туралы істер бойынша сот актілерін зерделеу әке болуды тану фактісін анықтау туралы арызбен, әдетте, ер адамдармен нақты некелік қарым-қатынаста болған, бірлескен балаларды дүниеге әкелген әйелдер, сондай-ақ кәмелетке толған балалар жүгінетінін көрсетті. Осы Талаптармен сотқа жүгіну балаларды асырауға жәрдемақы алу, сондай-ақ мұраны қабылдау қажеттілігімен байланысты. Көп жағдайда әкелікті тану фактісін анықтау туралы істер бойынша соттар осындай талаптарды қанағаттандыру туралы шешім қабылдайды. Бұл ретте тараптардың қарым-қатынасы, фотосуреттері, жазбаша құжаттары және т. б. туралы тиісті мәліметтері бар туыстарының, жақындарының және өзге де адамдардың айғақтары негізгі дәлелдер болып табылады.
Мәселен, Ақтөбе қаласы сотының 2017 жылғы 11 мамырдағы шешімімен Ж.және М. әке болуды тану фактісін анықтау туралы өтініш қанағаттандырылды. Н. әке болуды тану фактісі анықталды, 1939 жылы 15 Сәуірде, 2003 жылы 20 тамызда қайтыс болған, Ж.ұлдарына қатысты, 1968 жылы 12 сәуірде, М., 1966 жылы 12 қазанда туған. Сот отырысында әке болуды өз балаларының қайтыс болды деп тану фактісін қайтыс болған Н. - ның жақын туыстары болып табылатын куәгерлер растады. өтініш берушілердің анасы 1965 жылдан 2003 жылға дейін бірге тұрды, неке тіркелмеді, өтініш берушілер некесіз дүниеге келді, қайтыс болған адамның басқа отбасы болмады. Өмір бойы Н. балаларға қатысты өзінің әкелігін мойындады. Ол қайтыс болғаннан кейін жер учаскесі түріндегі мұра ашылды. Өтініш берушілер мен қайтыс болған адамның басқа мұрагерлері арасында дау жоқ. Бұл жағдайда сот куәгерлердің айғақтары, балалардың анасы мен болжамды әкесінің ұзақ уақыт бірге тұруы, мұраны қабылдау және оны өтініш берушілер мен басқа да мүдделі тұлғалар арасында бөлу туралы даудың болмауы негізінде қайтыс болған адамнан балалардың шығу тегін растайтын дәлелдердің бар екенін анықтады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
