Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 61-бабы. Жазаларды қосу кезінде жазалау мерзімдерін айқындау тәртібіне түсініктеме
1. Қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығы және үкімдер жиынтығы бойынша жазаларды ішінара немесе толық қосу кезінде:
1) бас бостандығынан айырудың бір күніне айыппұлдың немесе түзеу жұмыстарының төрт айлық есептік көрсеткіші, қоғамдық жұмыстардың төрт сағаты, қамауға алудың бір тәулігі, бас бостандығын шектеудің бір күні сәйкес келеді;
2) бас бостандығын шектеудің бір күніне айыппұлдың немесе түзеу жұмыстарының төрт айлық есептік көрсеткіші, қоғамдық жұмыстардың төрт сағаты, қамауға алудың бір тәулігі сәйкес келеді;
3) қамауға алудың бір тәулігіне айыппұлдың немесе түзеу жұмыстарының төрт айлық есептік көрсеткіші, қоғамдық жұмыстардың төрт сағаты сәйкес келеді;
4) қоғамдық жұмыстардың бір сағатына айыппұлдың немесе түзеу жұмыстарының бір айлық есептік көрсеткіші сәйкес келеді;
5) түзеу жұмыстарының бір айлық есептік көрсеткішіне айыппұлдың бір айлық есептік көрсеткіші сәйкес келеді.
2. Арнайы, әскери немесе құрметті атақтан, сыныптық шеннен, дипломатиялық дәрежеден, біліктілік сыныбынан және мемлекеттік наградалардан айыру, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру, шетелдікті немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан Республикасының шегінен тысқары жерге шығарып жіберу, мүлікті тәркілеу, сондай-ақ медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары айыппұлмен, түзеу жұмыстарымен, қоғамдық жұмыстарға тартумен, бас бостандығын шектеумен, қамауға алумен, бас бостандығынан айырумен қосылған кезде дербес орындалады.
2018 жылғы 12 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңымен Қылмыстық кодекстің 61-бабының редакциясына елеулі өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Өзгерістер мен толықтырулар енгізілгенге дейін бұрын түсіндіріліп отырған бапта бас бостандығынан айыру түріндегі түпкілікті жаза тағайындау кезінде тиісті түрде есептелуге жататын жазалардың тек бірнеше түрі (қамауға алу, бас бостандығын шектеу және қоғамдық жұмыстарға тарту) ғана көзделген болатын. Бұл бас бостандығынан айырудың жазаның ең қатаң түрі болып табылуымен және жазаның басқа түрлерінің осы жаза түрін бас бостандығынан айырудың бір күніне тең бірлікке ауыстыру кезінде өз коэффициенті болуға тиіс екендігімен байланысты болды. Енгізілген өзгерістер мен толықтырулардан кейін заң шығарушының ұстанымы түбегейлі өзгерді.
Осылайша, түсіндіріліп отырған бапта жазаның әртүрлі түрлерінің бір-біріне қатысты арақатынасы айқындалады. Бұл ретте жазаның барлық түрлері ескеріледі.
Атап айтқанда, ҚК-нің 61-бабының 1-бөлігіне сәйкес, қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығы немесе үкімдер жиынтығы бойынша жазаларды ішінара немесе толық қосу кезінде:
бас бостандығынан айырудың бір күніне айыппұлдың немесе түзеу жұмыстарының төрт айлық есептік көрсеткіші, қоғамдық жұмыстардың төрт сағаты, қамауға алудың бір тәулігі, бас бостандығын шектеудің бір күні сәйкес келеді;
бас бостандығын шектеудің бір күніне айыппұлдың немесе түзеу жұмыстарының төрт айлық есептік көрсеткіші, қоғамдық жұмыстардың төрт сағаты, қамауға алудың бір тәулігі сәйкес келеді;
қамауға алудың бір тәулігіне айыппұлдың немесе түзеу жұмыстарының төрт айлық есептік көрсеткіші, қоғамдық жұмыстардың төрт сағаты сәйкес келеді;
қоғамдық жұмыстардың бір сағатына айыппұлдың немесе түзеу жұмыстарының бір айлық есептік көрсеткіші сәйкес келеді;
түзеу жұмыстарының бір айлық есептік көрсеткішіне айыппұлдың бір айлық есептік көрсеткіші сәйкес келеді.
ҚК-де белгілі бір үйлесім кезінде бір-біріне қосылмайтын немесе ҚК-нің 61-бабының 1-бөлігінде көзделгендей, бірін-бірі алмастыра алмайтын жаза түрлері көзделген.
Осындай үйлесім кезінде қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығы немесе үкімдер жиынтығы бойынша тағайындалған жазаларды орындау дербес жүзеге асырылады. Толық немесе ішінара қосуға ҚК-нің 61-бабының 1-бөлігінде жазаларды қосу кезінде олардың мерзімдері мен мөлшерлерін айқындау тәртібі көзделген негізгі жазалардың түрлері ғана жатады.
Түсіндіріліп отырған баптың 2-бөлігіне сәйкес, арнайы, әскери немесе құрметті атақтан, сыныптық шеннен, дипломатиялық дәрежеден, біліктілік сыныбынан және мемлекеттік наградалардан айыру, белгілі бір лауазымдарды атқару немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру, шетелдікті немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан Республикасының шегінен тысқары жерге шығарып жіберу, мүлікті тәркілеу, сондай-ақ медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары айыппұлмен, түзеу жұмыстарымен, қоғамдық жұмыстарға тартумен, бас бостандығын шектеумен, қамауға алумен, бас бостандығынан айырумен қосылған кезде дербес орындалады.
Жазалардың жоғарыда аталған үйлесімі кезінде қылмыстық құқық бұзушылықтар немесе үкімдер жиынтығы бойынша аталған жазаларды орындау дербес жүзеге асырылады. Мысалы, алдыңғы үкім бойынша тағайындалған белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру және кейінгі үкім бойынша белгіленген бас бостандығынан айыру дербес орындалады және т.б.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2015 жылғы 25 маусымдағы «Қылмыстық жаза тағайындаудың кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының 17-тармағына сәйкес:
«Қылмыстық құқық бұзушылықтар жиынтығы немесе үкімдер жиынтығы бойынша жазаларды толық немесе ішінара қосу кезінде соттар жазаларды қосу кезінде олардың мерзімдерін айқындаудың ҚК-нің 61-бабында белгіленген тәртібін сақтауға тиіс. Аталған баптың мәні бойынша алдыңғы үкім бойынша өтелмеген қосымша жаза түпкілікті негізгі жазаға толық немесе ішінара қосылады не жаңа үкім бойынша тағайындалған сол түрдегі қосымша жазамен осы қосымша жазаның тиісті түрі үшін белгіленген мерзім шегінде толық немесе ішінара қосылады. ҚК-нің 61-бабының екінші бөлігінде көрсетілген жазалар дербес орындалады.
Егер бірінші үкім бойынша адам бас бостандығынан айыруға, түзеу жұмыстарына немесе орындалуға жататын басқа да жазаға сотталса, ал екінші үкім бойынша ҚК-нің 63-бабын қолдана отырып шартты жаза тағайындалса, онда мұндай жағдайларда жазаларды қосу кезінде сот үкімде олардың дербес орындалуға жататынын көрсетуге тиіс».
Үкімдер жиынтығы бойынша жаза тағайындау кезінде соттар ҚК-нің 61-бабында көзделген жазаларды қосу қағидаларын ескеруге тиіс.
Адамның шартты түрде сотталған алғашқы үкімі шығарылғанға дейін жасалған қылмысқа кінәлі екені анықталған және шартты соттаудың күшін жоюға негіздер болмаған жағдайларда не бірнеше үкім бойынша тағайындалған жазалар ҚК-нің 61-бабына сәйкес қосылуға жатпайтын кезде үкімде әрбір үкім бойынша тағайындалған жазаның дербес орындалатыны көрсетілуге тиіс.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2021 жылғы түсініктеме, авторы – Исидор Шамилович Борчашвили, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, ҚР Конституциялық Кеңесі және ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес беру Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстандағы заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар
