Жазаларды қосу кезінде мерзімдерді айқындау тәртібі

🔷 1. Баптың мақсаты

ҚР ҚК-нің 61-бабы әртүрлі жаза түрлерін бір-біріне қайта есептеу эквиваленттерін белгілейді, олар:

· қылмыстық құқық бұзушылықтардың жиынтығы кезінде (ҚР ҚК 58-бабы),· үкімдердің жиынтығы кезінде (ҚР ҚК 60-бабы) қолданылады.

🟩 Бұл норма сотталған адам әртүрлі эпизодтар бойынша әртүрлі жаза түрлерін (мысалы, айыппұл және бас бостандығынан айыру) алған жағдайда, соттың оларды бір ортақ өлшемге келтіріп, түпкілікті жазаны белгілеуі үшін қажет.

🔷 2. 1-бөлікке түсіндірме: Жазалардың эквиваленттік кестесі

🔹 ҚР ҚК-нің 61-бабының 1-бөлігі жазалардың ауырлық дәрежесінің сәйкестігіне негізделген аудару коэффициенттер жүйесін белгілейді.

📌 2.1. Негізгі эквиваленттер

🔹 АЕК (айлық есептік көрсеткіш) — жыл сайын бюджет туралы заңмен белгіленетін қаржылық есептік база.Мысалы, 2025 жылы 1 АЕК = 3 680 теңге.

📌 2.2. Тәжірибелік қолдану

Мысал 1:Сот бір қылмыс бойынша 200 АЕК айыппұл, ал екіншісі бойынша 30 тәулік қамау тағайындайды.Қайта есептеу:

· 30 тәулік қамау = 30 × 4 АЕК = 120 АЕК· Қорытынды: жазаларды 320 АЕК айыппұл (200 + 120) түрінде біріктіруге болады.

Мысал 2:

· Бір эпизод үшін — 120 сағат қоғамдық жұмыс,· Екінші эпизод үшін — 30 тәулік бостандығын шектеу.

Қайта есептеу:

· 120 сағ. қоғамдық жұмыс = 30 күн бостандығын шектеу (күніне 4 сағаттан),· Барлығы: 30 + 30 = 60 тәулік бостандығын шектеу.

🔷 3. 2-бөлікке түсіндірме: Жазалардың жекелеген түрлерін орындау

🔹 Кейбір қосымша немесе ерекше жаза түрлері қайта есептелмейді және басқа жазалармен біріктірілмейді — олар дербес орындалады.

📌 Мұндай жазалардың тізбесі:

· Арнаулы, әскери атақтардан, наградалардан, сыныптық шендерден айыру;· Белгілі бір қызметпен айналысуға немесе лауазым атқаруға тыйым салу;· Қазақстан Республикасынан тысқары жерге шығарып жіберу;· Мүлікті тәркілеу;· Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары.

🔸 Бұл шаралар АЕК-ке, сағатқа немесе тәулікке қайта есептелмейді,олар негізгі жазамен қатар, бірақ жеке орындалады.

📌 Тәжірибеден мысал:

Тұлғаға мынадай жазалар тағайындалған:

· 5 жыл бостандығын шектеу,· автокөлікті тәркілеу,· 3 жыл адвокаттық қызметпен айналысуға тыйым салу.

Бұл жағдайда түпкілікті негізгі жаза — бостандығын шектеу болып есептеледі,ал қалған шаралар дербес тәртіпте орындалады.

🔷 4. Басқа нормалармен өзара байланысы

🔷 5. Халықаралық стандарттар мен тәжірибе

🔹 Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенция (5, 6, 7-баптар)→ жазаның заңдылығы мен болжамдылығы қағидаты.

🔹 Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт (7, 14-баптар)→ әділдік пен пропорционалдық қағидаты.

🔹 Harkins v. UK (2012), ЕСПЧ→ шамадан тыс немесе сәйкессіз кумулятивті жазалауға тыйым салу.

🔷 6. Қорытынды

🔹 ҚР ҚК-нің 61-бабы — техникалық сипаттағы, бірақ аса маңызды норма, ол:

· жазаларды қосу кезінде қайта есептеудің бірізділігін қамтамасыз етеді;· әділдік қағидатын сақтауға мүмкіндік береді;· сотталған адамның құқықтарын жазаның негізсіз ауырлатылуынан қорғайды.

🔸 Бұл бапты қолдану, әсіресе әртүрлі жаза түрлері тағайындалған кезде, нақты арифметикалық есептеулерді талап етеді және ҚР ҚК-нің 58 және 60-баптарымен тығыз байланысты.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы