292-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК ормандарын жою немесе зақымдау
1. Отпен немесе қауіптілігі жоғары өзге де көздермен абайсызда жұмыс істеу нәтижесінде ормандарды, сол сияқты орман қорына кірмейтін екпелерді жою немесе бүлдіру —
екі жүзден бес жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде екі айдан бес айға дейінгі мерзімге айыппұл салуға не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не алты айға дейінгі мерзімге қамауға алумен не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Ормандарды, сол сияқты орман қорына кірмейтін екпелерді өртеу жолымен, өзге де жалпы қауіпті тәсілмен не зиянды заттармен, қалдықтармен, шығарындылармен немесе қоқыстармен ластану нәтижесінде қасақана жою немесе бүлдіру —
үш жылдан сегіз жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Ормандарды жоюдың (бүлдірудің) қоғамдық қауіптілігі ҚР экологиялық қауіпсіздігіне нұқсан келтіру, ормандарды және өзге де өсімдіктерді, жануарлар дүниесін жою немесе бүлдіру, ормандарды жағу жолымен атмосфераны ластау, сондай-ақ өндіріс саласы ретінде орман шаруашылығына орасан зор зиян келтіру болып табылады. Бұл әрекеттер, сонымен қатар, орманның сауықтыру функцияларын бұзады.
Орман қорына кірмейтін ормандарды, өзге де екпелерді күзету, ұтымды пайдалану және молықтыру қамтамасыз етілетін экологиялық қауіпсіздік қылмыс объектісі болып табылады.
Объективті жағынан ҚР ҚК 292-бабының 1-бөлігінде көзделген іс-әрекеттер отпен немесе аса қауіпті өзге де көздермен абайсызда жұмыс істеу арқылы ормандардың жойылуынан немесе бүлінуінен көрінеді.
Жоюды орманның толық жойылуы (өмір сүруін тоқтату), яғни орманның толық жануы, оның экономикалық-экономикалық құндылығын жоғалтқан және оны мақсатына сай пайдалану мүмкін болмаған кезде оны осындай күйге келтіру деп түсіну керек.
Зақымдану дегеніміз-орманның едәуір бөлігінде жануы немесе орманның өз функцияларын едәуір жоғалтуы, сондай-ақ ойықтар, қабықтың үзілуі және т.б. салдарынан ағаштар мен бұталардың өсуін тоқтату, яғни орманға оның экономикалық-экономикалық құндылығын едәуір төмендететін зиян келтіру, ал соңғысы қалпына келтірусіз мақсатына сай пайдалануға жарамсыз болуы мүмкін.
Кінәлі адам орманда болған кезде немесе онда немесе оның жанында жұмыс жүргізген кезде өртке қарсы қауіпсіздік шараларын қолданбау отпен абайсызда жұмыс істеу ретінде бағаланады. Өрт сөндірілмеген оттан, тасталған темекі тұқылынан пайда болуы мүмкін, көбінесе шөпті жағу кезінде пайда болады және т.б.
Көлік құралдары, механизмдер, электр жабдықтары, жарылғыш заттар, жанғыш сұйықтықтар және т.б. қауіптілігі жоғары өзге де көздер деп танылуы мүмкін. Өртке қарсы қауіпсіздік қағидаларында жанармаймен қоректендіру жүйесі ақаулы немесе шығатын құбырдағы ұшқын сөндіргіші жоқ машиналарды пайдалануға тыйым салынады.
Қылмыс ормандар жойылған немесе бүлінген сәттен бастап аяқталды деп саналады.
Субъективті жағынан бұл қылмыс тек кінәнің абайсыз түрімен сипатталады.
Қылмыстың субъектісі-16 жасқа толған адам.
ҚР ҚК 292-бабының 2-бөлігі ормандарды өртеу жолымен, өзге де жалпы қауіпті тәсілмен не зиянды заттармен, қалдықтармен, шығарындылармен немесе қоқыстармен ластану нәтижесінде қасақана жойғаны немесе бүлдіргені үшін жауаптылықты көздейді.
Орманды қасақана өртеу ауыр қылмыс болып табылады, сондықтан заң шығарушы бұл әрекет үшін қатаң жаза қарастырды, өйткені ормандағы өрт ағаштар мен бұталарға ғана емес, жануарларға, құстарға, елді мекендерге және сайып келгенде адамдарға үлкен шығын әкеледі.
Басқа жалпы қауіпті тәсілмен жарылыс, су басу және т.б. арқылы орманның жойылуына немесе бүлінуіне әкелетін әрекеттерді түсіну керек.
Орман шаруашылығына орманның зақымдануынан, зиянды немесе химиялық заттармен, өнеркәсіптік және коммуналдық-тұрмыстық қалдықтармен, шығарындылармен немесе қоқыстармен ластанудан келтірілген залал ҚР Министрлер Кабинетінің 1993 жылғы 23 ақпандағы "орман заңнамасын бұзғаны және Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктерді заңсыз өндіргені немесе бүлдіргені үшін материалдық жауапкершілік туралы" Қаулысына сәйкес өтеледі (№қосымша № 2, 5), сондай-ақ 1996 жылғы 13 шілдеде бекітілген негізінде ҚР Орман шаруашылығы комитеті "орман заңнамасын бұзғаны үшін жауапкершілікке тарту тәртібі туралы нұсқаулықтар".
Субъективті жағынан қарастырылып отырған қылмыс тек кінәнің қасақана түрімен сипатталады. Қылмыстың саралану себептері маңызды емес, бірақ сот жазаны тағайындау кезінде ескереді.
Қылмыстың субъектісі 16 жасқа толған кез келген есі дұрыс адам болып табылады.
292-баптың 1-бөлігінде көзделген қылмыс ауырлығы төмен қылмыстарға жатады.
292-баптың 2-бөлігінде көзделген қылмыс ауыр қылмыстарға жатады.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
