320-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің ҚР ҚК Билік өкілін қорлау

     1. Билік өкілін өзінің қызметтік міндеттерін атқару кезінде немесе олардың орындалуына байланысты көпшілік алдында қорлау —      

бір айдан төрт айға дейінгі кезең үшін жүзден төрт жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не жүз сексен сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына не сол мерзімге бас бостандығын шектеуге не сол мерзімге қамауға алуға жазаланады мерзімі үш айға дейін.    

2. Бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану арқылы жасалған дәл осындай әрекет, —    

үш жүзден жеті жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның үш айдан жеті айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не екі жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарымен не екі жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге не алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не бас бостандығынан айыруға дейінгі мерзімге жазаланады бір жыл.

     Ескертпелер    

1. Осы бапта және осы Кодекстің басқа да баптарында өзіне қызметтік тәуелді емес адамдарға қатысты заңда белгіленген тәртіппен өкімдік өкілеттіктер берілген мемлекеттік органның лауазымды адамы билік өкілі болып танылады.    

2. Билік өкілінің қызметтік қызметі туралы сыни мәлімдемелері бар көпшілік алдында сөйлеу осы бап бойынша қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпайды.

     Қазақстан Республикасы Конституциясының 3-бабында мемлекеттік биліктің жалғыз қайнар көзі-өз билігін жүзеге асыруды мемлекет атынан өз өкілеттіктері шегінде әрекет ететін мемлекеттік органдарға "билік өкілі"деп аталатын олардың тікелей орындаушылары атынан беретін халық екендігі айтылған.    

ҚР ҚК 320 – бабында көзделген қылмыс объектісі билік өкілдерінің қалыпты басқару қызметі-басқару тәртібі болып табылады. Қосымша объект ретінде билік өкілдерінің ар-намысы мен қадір-қасиеті әрекет етеді.    

 Заңда жәбірленуші деп билік өкілі аталады, оның астында ҚР ҚК 320-бабының ескертпесіне сәйкес өзіне қызметтік тәуелділігі жоқ адамдарға қатысты заңда белгіленген тәртіппен өкімдік өкілеттіктер берілген мемлекеттік органның лауазымды адамы танылады.    

 Объективті жағынан 320-бапта көрсетілген қылмыстық әрекеттер өзінің қызметтік міндеттерін орындайтын немесе олардың орындалуына байланысты билік өкілін көпшілік алдында қорлау түрінде көрінеді.     

Билік өкілін қорлау-оның беделіне нұқсан келтіретін онымен қорлау. Қылмыстық кодекстің 130-бабының мағынасынан (оған түсініктемені қараңыз), Сондай-ақ, қорлау жәбірленуші туралы жағымсыз пікірді қамтуы керек, ол әдепсіз түрде көрсетіледі. Билік өкілінің өмірінен тіпті шынайы ұят фактілерді хабарлау, бірақ әдепсіз түрде, менің ойымша, адамның іс-әрекетінде қылмыстық кодекстің 320-бабында көзделген қылмыс белгісін тануға жеткілікті негіз болады.     

 Қорлаудың негізгі белгісі-бұл жағдайда адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін төмендететін емдеу формасының өзі. Билік өкілінің ар-намысы мен қадір-қасиеті жазбаша немесе ауызша (ауызша) қорланғаны маңызды емес.      Қылмыстың міндетті белгісі – Билік өкілін қорлаудың жариялылығы.    

 Судьяны және сот талқылауына басқа да қатысушыларды қорлауды ҚК-нің 342-бабы (сотты құрметтемеу) бойынша қарау керек.    

 Қылмыс Билік өкілін өзінің қызметтік міндеттерін атқару кезінде немесе олардың орындалуына байланысты жария түрде қорлаған кезден бастап аяқталған болып есептеледі. Жәбірленуші болмаған кезде қорлау жасалған жағдайларда – оған басқа адамдар оның атына айтылған қорлауды хабарлаған сәттен бастап. Кез-келген салдар осы қылмыстың шеңберінен тыс.  

   Субъективті жағынан қылмыс тікелей ниетпен жасалады, ол өзінің қызметтік міндеттерін орындау кезінде немесе оның қызметтік қызметіне байланысты билік өкілін қорлау фактісін қамтуы керек.      Қылмыстың субъектісі-16 жасқа толған есі дұрыс адам.    

 "Орындау кезінде" термині объективті жақтың белгісі емес, субъективті. Бұл қорлау фактісі уақыт пен кеңістікте билік өкілінің өзінің қызметтік міндеттерін орындауымен байланысты екенін білдіреді. Субъективті жағынан, қорлаудың себебі заңды қызмет болғандығын дәлелдеу керек. Жеке жағымсыз қатынастар негізінде билік өкілін қорлау қарастырылып отырған қылмыстың құрамын құрмайды. "Міндеттерді орындауға байланысты" деген сөз қорлау мотиві билік өкілінің бұрынғы қызметімен немесе оның болашақ қызметімен, жалпы билік өкілдеріне деген кекшілдікпен байланысты екенін білдіреді.     

ҚР ҚК 320-бабының 2-бөлігі бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып жасалған сол әрекеттер үшін қылмыстық жауаптылықты белгілейді. Мұны теледидар, радио, газет және т.б. арқылы билік өкілін көпшілік алдында қорлау деп түсіну керек.      Осы бапқа ескертпенің 2-тармағында билік өкілінің қызметтік қызметі туралы сыни мәлімдемелері бар көпшілік алдында сөйлеу осы бап бойынша қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпайтыны көрсетіледі.   

  Сот практикасын зерттеу көрсеткендей, билік өкілдерін қорлау көбінесе бұзақылық әрекеттерден бұрын болады. Әдетте, билік өкілдерінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғу соңғысының бұзақылықтың жолын кесуге араласуының салдары болып табылады. Мұндай фактілер жасалған әрекеттерді саралауда қиындықтар туғызады.

Билік өкілдеріне қарсы іс – қимыл нысандарының бірін білдіретін қорлауды, менің ойымша, ҚК – нің 257-бабы 2-бөлігінің "б" тармағы бойынша-аса ауыр қылмыс-бұзақылық ретінде саралау керек. Егер бұзақылық пен қорлау арасында уақыт алшақтығы болса, онда адамға қылмыстардың нақты жиынтығы: ҚК 320 және 257-баптары.   

  ҚК-нің 320-бабында көзделген қылмысты ҚК-нің 130-бабынан ажырату керек. Бұл қылмыстар көп жағынан ұқсас, ал қылмыстық кодекстің 130 және 320-баптары жалпы және арнайы нормалар ретінде өзара байланысты. Бұл қылмыстар негізгі объект бойынша ерекшеленеді: егер қорлау (130 – бап) адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғатын болса, онда билік өкілін қорлау (320) - басқару органдарының қалыпты қызметіне және қосымша объект адамның ар-намысы мен қадір-қасиеті болып табылады.   

  Объективті жағынан бұл қылмыстар Билік өкілін қорлау қоғамдық сипатта болуы керек, ал қорлау (ҚК 130-бабы) мұндай міндетті белгіге ие емес.

Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі                  

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы