Түсініктеме 130-бабына Қорлау туралы  Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 

1. Қорлау, яғни басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз нысанда кемсіту –

жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе сотталған адамның бір айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не жүз жиырма сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не алты айға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына жазаланады.

2. Жария сөз сөйлеуде, көпшілік алдында көрсетілетін шығармада не бұқаралық ақпарат құралдарында қамтылған қорлау –

жүзден төрт жүзге дейінгі айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде немесе сотталған адамның бір айдан төрт айға дейінгі кезеңдегі жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не жүз сексен сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға не бір жылға дейінгі мерзімге түзеу жұмыстарына не сол мерзімге бас бостандығын шектеуге жазаланады.

ҚК-нің 130-бабында көзделген әрекеттің қоғамдық қауіптілігі қорлаудан, яғни басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз нысанда кемсітуден көрінеді. Қылмыстың объектісі адамның ар-намысы мен қадір-қасиеті болып табылады.

Қылмыстың объективтік жағы жәбірленушінің жеке басына теріс баға беру арқылы, басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз нысанда кемсітуге бағытталған әрекеттерден тұрады. Әдепсіз нысан жәбірленушіде реніш пен қорлану сезімін тудыруға бағытталған және қоғамдағы адамдардың жалпыға бірдей танылған мінез-құлық қағидаларына қайшы келеді. Теріс бағаның әдепсіз нысанда білдірілген-білдірілмегені туралы мәселені шешу кезінде сот тек жәбірленушінің оны қалай қабылдағанына ғана емес, қоғамымыздың адамгершілік нормаларына сүйенуі тиіс, өйткені жәбірленушінің өзін-өзі бағалауы жоғары болуы және өзіне қатысты кез келген сыни пікірді қорлау деп қабылдауы мүмкін. Жәбірленушіге берілген теріс бағаның шындыққа сәйкес келетін-келмейтіні маңызды емес.

Ар-намыс пен қадір-қасиетті кемсіту жәбірленушімен қарым-қатынаста әдепсіз нысанда жүзеге асырылады (объективтік жақтың міндетті белгісі). Қорлау жария түрде де, оңаша да, тікелей жәбірленушінің өзіне немесе ол болмаған кезде үшінші тұлғалар арқылы да айтылуы мүмкін (кінәлі адам қорлау фактісі жәбірленушіге белгілі болады деп болжайды). Қорлау нақты бір адамға немесе нақты адамдарға қатысты білдірілуі тиіс. Мысалы, қоғамдық орында ешкімнің жеке басына бағытталмаған балағат сөздер бұзақылық ретінде сараланады.

Жала жабудан айырмашылығы, қорлау кезінде жәбірленушіге берілген теріс баға шынайы болуы мүмкін, яғни адамның жеке басына берілген баға дұрыс болғанымен, ол әдепсіз нысанда жеткізіледі. Бұдан басқа, қорлау ауызша немесе жазбаша нысанда ғана емес, адамның қадір-қасиетін кемсітетін физикалық әрекеттер арқылы да көрініс табуы мүмкін (шапалақпен ұру, түкіру, мұрнынан немесе құлағынан шерту, әдепсіз ишаралар жасау, киімін шешіп тастау, денесіне арсыздықпен қол тигізу және т.б.). Адамды физикалық әрекеттер арқылы қорлау мүмкіндігі туралы мәселе даулы болып табылады. Мұндай жағдайларда кінәлінің қасақаналығы неғұрлым егжей-тегжейлі анықталуы қажет, өйткені оның ниеті дәл жәбірленушінің ар-намысы мен қадір-қасиетін кемсітуге бағытталуы тиіс.

Дөрекі нысанда айтылған сын-ескертпелер, нақты бір адам туралы теріс пікірлер, оның жағымсыз қасиеттерін атап өту, мінез-құлқындағы кемшіліктеріне назар аудару, егер олар дұрыс әрі әдепті нысанда айтылса, қорлау құрамын құрамайды.

Қылмыс жәбірленушінің жеке немесе әлеуметтік қасиеттеріне қатысты әдепсіз нысанда қорлайтын сөз немесе ишара жасалған сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.

Қылмыстың субъективтік жағы тікелей қасақаналықпен сипатталады. Кінәлі адам басқа тұлғаның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз нысанда кемсітетін әрекеттер жасап жатқанын түсінеді және соны қалайды.

Субъективтік жағы бойынша қорлау бұзақылықтан ерекшеленеді. Қорлайтын сөздер мен әрекеттердің себептері жеке бас араздығымен байланысты болады, ал бұзақылықтың себептері қоғамға көрінеу құрметтемеушілікпен сипатталады.

Қылмыстың субъектісі – он алты жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға.

ҚК-нің 130-бабының 2-бөлігінде қылмыстың сараланған құрамы, яғни жария сөз сөйлеуде, көпшілік алдында көрсетілетін шығармада немесе бұқаралық ақпарат құралдарында қамтылған қорлау көзделген. Осыған ұқсас белгілер ҚК-нің 129-бабының 2-бөлігін қарастырған кезде талданған.

Жоғарыда атап өтілгендей, қорлау жала жабудан мынадай ерекшелігімен ажыратылады: жала жабу кезінде көрінеу жалған мәліметтер таратылады, ал қорлау кезінде адам туралы ақпарат шындыққа сәйкес келуі мүмкін, алайда ол әдепсіз нысанда білдіріледі.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне 2007 жылғы түсініктеме. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И.Ш. БОРЧАШВИЛИ

Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007

Актінің қабылданған күні: 02.08.2007

Қабылданған орны: ЖОҚ

Актіні қабылдаған орган: 180000000000

Қолданыс аймағы: 100000000000

Нормативтік құқықтық актіні шығарушы орган берген тіркеу нөмірі: 167

Актінің мәртебесі: new

Құқықтық қатынастар саласы: 028000000000

Актінің нысаны: ТҮСІНДІРМЕ

Заңдық күші: 1900

Актінің тілі: орыс тілі

Қылмыстық кодекс, Қылмыстық кодекске түсініктемелер, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы, Қылмыстық заңнама, Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері.

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау