448-баптың толық аудармасы. Бастапқы мәтіннің құрылымы, мазмұны, абзацтары, құқықтық терминологиясы және барлық сілтемелері сақталды.

Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 448-бабы. Контролерлік қызмет атқару қағидаларын бұзу туралы түсініктеме

1. Бақылау функцияларын жүзеге асыратын әскери қызметшінің контролерлік қызмет атқару қағидаларын бұзуы, егер бұл әрекет азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтарына немесе заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтірсе, —

екі жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не елу тәулікке дейінгі мерзімге қамаққа алуға жазаланады.

2. Ауыр зардаптарға әкеп соққан не адамдар тобы немесе алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобы жасаған дәл сол әрекет —

бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

Ескертпе. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген әрекетті алғаш рет жасаған әскери қызметші жеңілдететін мән-жайлар болған кезде қылмыстық жауаптылықтан босатылуы мүмкін.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі (1-бөлігі — қылмыстық теріс қылық, 2-бөлігі — қылмыс) түзеу мекемелеріндегі сотталғандарға қадағалау жүргізу, сондай-ақ гауптвахтада сотталған әскери қызметшілерді ұстаудың тәртібі мен шарттарын қамтамасыз ету жөніндегі контролерлік қызметті атқарудың ҚАК-тің 15-тарауымен реттелетін белгіленген тәртібіне елеулі зиян келтіруден көрінеді.

Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының әскери қызметшілері түзеу мекемелерін күзету жөніндегі міндеттерді орындау кезінде Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 10 қаңтардағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы туралы» Заңын басшылыққа алады.

Гауптвахталарда сотталған әскери қызметшілерге қатысты контролерлік функцияларды жүзеге асыратын әскери полиция қызметкерлері 2005 жылғы 21 ақпандағы «Әскери полиция органдары туралы» Қазақстан Республикасы Заңының талаптарын, сондай-ақ осы қызметті атқару қағидаларын регламенттейтін ведомстволық актілерді басшылыққа алады.

Түзеу мекемесіндегі қадағалау түзеу мекемелеріндегі режимді қамтамасыз ету құралдарының бірі ретінде бас бостандығынан айыру түріндегі қылмыстық жазаны орындау процесін қамтамасыз етуге бағытталған, сотталғандардың орналасқан және жұмыс істейтін орындарындағы мінез-құлқын тұрақты бақылауды, олардың құқыққа қайшы әрекеттерінің алдын алуды және жолын кесуді, оқшаулауды қамтамасыз етуді, сондай-ақ сотталғандардың, түзеу мекемелері әкімшілігі қызметкерлерінің және Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланы әскери қызметшілерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуді көздейтін шаралар жүйесін қамтиды. Бұл шаралар жоғарыда аталған Қағидаларда нақтыланған.

Қылмыстық құқық бұзушылықтың объектісі — түзеу мекемелерінде, гауптвахталарда сотталғандарға қадағалау жүргізу жөніндегі контролерлік қызметті атқарудың белгіленген тәртібі. Аталған тәртіп контролерлік қызмет атқаратын адамдардың ерекше құқықтық жағдайымен, оларға арнайы функциялардың жүктелуімен сипатталады. Осы функцияларға байланысты олар белгілі бір құқықтар мен міндеттерге ие болады, сондай-ақ контролерлік қызметті бұйрықтар мен салалық нұсқаулықтарға сәйкес атқару тәртібі нақты регламенттеледі.

Гауптвахтадағы ішкі тәртіп пен сотталғандарды ұстау тәртібі қылмыстық-атқару қызметі, ұлттық қауіпсіздік және Қазақстан Республикасының қорғанысы салаларындағы уәкілетті органдармен айқындалады.

Объективтік жағы бақылау функцияларын жүзеге асыратын әскери қызметшінің контролерлік қызмет атқару қағидаларын бұзуымен, егер бұл әрекет азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтарына немесе заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтірсе, көрініс табады.

Контролерлік қызмет атқару қағидаларын бұзу деп бақылау (контролерлік) функцияларын жүзеге асыратын әскери қызметшінің осы қызмет түрін атқару тәртібін регламенттейтін тиісті нормативтік актілердің талаптарынан ауытқуын түсіну қажет. Ол түзеу мекемесінің, гауптвахтаның аумағына кірген (шыққан) кезде, сондай-ақ тұрғын және өндірістік аймақтар, оқшауланған учаскелер, цехтар мен басқа да объектілер арасындағы белгіленген өткізу режимін бұзудан, сотталғандардың жүріп-тұру тәртібін, белгіленген киім нысанын сақтауына бақылау жасау функцияларын тиісінше орындамаудан, сотталғандарға қатысты олардың ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлайтын әрекеттер жасаудан, дене күшін және арнайы құралдарды заңсыз қолданудан, объектіге тыйым салынған заттарды жеткізуден және т.б. көрініс табуы мүмкін.

Азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтарына немесе заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіру ұғымы ҚК-тің 3-бабының 14) тармағында қамтылған. Қарастырылып отырған бапқа қатысты бұл сотталғандардың құқықтарының, түзеу мекемелерінің, гауптвахтаның қалыпты жұмыс істеуіне байланысты құқықтар мен заңды мүдделердің бұзылуын және т.б. білдіреді.

Осы қылмыстық құқық бұзушылықты саралау үшін кінәлі адамның контролерлік қызмет атқарудың нақты қандай қағидасын бұзғанын және бұл бұзушылықтың неден көрініс тапқанын дәл анықтау қажет.

Құрамы бойынша қылмыстық құқық бұзушылық материалдық болып табылады. Қылмыстық құқық бұзушылық азаматтардың немесе ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтірілген сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.

Субъективтік жағы кінәнің қасақана нысанымен, яғни тікелей немесе жанама қасақаналықпен сипатталады. Кінәлі адам өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіптілігін сезінеді, яғни контролерлік қызмет атқару қағидаларын бұзып отырғанын түсінеді, азаматтардың немесе ұйымдардың заңды мүдделеріне не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіру түріндегі қоғамдық қауіпті зардаптардың туындау мүмкіндігін немесе болмай қоймайтынын алдын ала біледі және олардың туындауын қалайды. Жанама қасақаналық кезінде кінәлі адам аталған зардаптардың туындауын қаламайды, бірақ олардың туындауына саналы түрде жол береді не оларға немқұрайлы қарайды.

Себептері мен мақсаты қылмыстық құқық бұзушылықты саралауға әсер етпейді, бірақ сот оларды жаза тағайындау кезінде ескереді.

Субъектісі — арнайы, яғни түзеу мекемесінде, гауптвахтада контролерлердің әскери нарядының құрамына кіретін әскери қызметші.

«Әскери қылмыстық құқық бұзушылықтар жөніндегі істер бойынша сот практикасы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысының 20-1-тармағында Жоғарғы Сот былай деп атап көрсеткен:

«Соттарға ҚК-тің 448-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы істерді қарау кезінде контролерлік қызмет атқару қағидаларын бұзудың субъектісі әскери наряд құрамында болатын және бақылау функцияларын жүзеге асыратын әскери қызметші болып табылатынын ескеру қажеттігі түсіндірілсін. Бұл ретте бақылау функциялары деп қылмыстық-атқару жүйесі мекемесінде сотталғандардың мекеменің Ішкі тәртіптеме қағидаларының талаптарын орындауын қамтамасыз ету мақсатында өзіне сеніп тапсырылған учаскені (объектіні) тұрақты бақылау жөніндегі лауазымдық нұсқаулықтармен немесе бұйрықтармен жүктелген міндеттер түсініледі».

ҚК-тің 448-бабының 2-бөлігінде ауыр зардаптарға әкеп соққан не адамдар тобы немесе алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобы жасаған контролерлік қызмет атқару қағидаларын бұзғаны үшін қылмыстық жауаптылық көзделген.

Ауыр зардаптар деп сотталғандар арасында жаппай тәртіпсіздіктердің туындауын және олардың құқық тәртібін қорғау күштерімен қақтығысуын және т.б. түсіну қажет.

Әскери қылмыстық құқық бұзушылықты адамдар тобы немесе алдын ала сөз байласу арқылы адамдар тобы жасағаны туралы ұғымның анықтамасы ҚК-тің 437-бабының 2-бөлігіне берілген түсініктемеде келтірілген.

ҚК-тің 448-бабына ескертпеде әскери қызметшілерді қылмыстық жауаптылықтан босатудың шарттары көзделген: осы баптың 1-бөлігінде көзделген әрекетті алғаш рет жасау және ҚК-тің 444-бабына берілген түсініктемедегі ескертпеде көзделген шарттарға ұқсас жеңілдететін мән-жайлардың болуы.

Контролерлік қызмет атқару қағидаларын бұзған әскери қызметшіні жеңілдететін мән-жайлар болған кезде қылмыстық жауаптылықтан босату соттың міндеті емес, құқығы болып табылады.

ҚК-тің 448-бабының 1-бөлігінде көзделген әрекет қылмыстық теріс қылықтарға жатады.

ҚК-тің 448-бабының 2-бөлігінде көзделген әрекет ауырлығы орташа қылмыстарға жатады.

Исидор Шамилович Борчашвилидің 2021 жылғы Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсініктемесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі мен Жоғарғы Соты жанындағы Ғылыми-консультативтік кеңестердің мүшесі, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы құқық қорғау жүйесін реформалау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.

Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес беру Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар