376-бапқа түсініктеме. ҚР ҚК Шекара қызметін атқару қағидаларын Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексін бұзу
1. Шекара нарядының құрамына кіретін адамның немесе шекара қызметінің өзге де міндеттерін атқарушының Шекара қызметін атқару қағидаларын бұзуы, егер бұл әрекет мемлекет қауіпсіздігінің мүдделеріне зиян келтіруге әкеп соқтырса немесе әкеп соғуы мүмкін болса, —
әскери қызмет бойынша екі жылға дейінгі мерзімге шектеуге не алты айға дейінгі мерзімге қамауға алуға не тәртіптік әскери бөлімде екі жылға дейінгі мерзімге ұстауға не үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Ауыр зардаптарға әкеп соққан сол әрекет, —
бес жылға дейін бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Ескерту. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген іс-әрекетті алғаш рет жасаған әскери қызметші жеңілдететін жағдайларда қылмыстық жауаптылықтан босатылуы мүмкін.
Бұл әрекеттің қоғамдық қауіптілігі-бұл мемлекеттік шекараның белгіленген режимін әлсіретеді, мемлекеттің қорғаныс қабілетін төмендетеді және елдің қауіпсіздік мүдделеріне қол сұғады.
Еліміздің сыртқы қауіпсіздігін нығайтудың, оның егемендігін қамтамасыз етудің маңызды шарттарының бірі ҚР Мемлекеттік шекарасын жан-жақты қорғау болып табылады.
1993 жылғы 13 қаңтардағы "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" ҚР Заңына сәйкес (кейін. изм. және қосымша), ҚР Мемлекеттік шекарасын қорғау ҚР қауіпсіздігін қамтамасыз етудің жалпымемлекеттік жүйесінің ажырамас құрамдас бөлігі болып табылады және саяси, әскери, құқықтық, ұйымдастырушылық, экономикалық, экологиялық, техникалық, жедел ақпараттық, ғылыми және өзге де шараларды жүзеге асырудан тұрады:
— Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасынан белгіленген өтуді құқыққа қайшы, күштеп өзгертуге, шектес мемлекеттердің немесе олардың азаматтарының Қазақстан Республикасы аумағының шекара маңындағы учаскелерін заңсыз пайдалануына (игеруіне) жол бермеуге;
- жеке және заңды тұлғалардың Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында халықаралық шарттарда және ҚР заңнамасында белгіленген құқықтық қатынастарды сақтауын қамтамасыз ету, осы құқықтық қатынастарға қол сұғатын қылмыстар мен құқық бұзушылықтарға қарсы күрес;
- Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында жеке тұлғаның, қоғамның және мемлекеттің мүдделерін сыртқы және ішкі қол сұғушылықтардан қорғау. Құрлықта, теңізде, өзендерде және өзге де су айдындарында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын күзету Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметіне, ал әуе кеңістігінде — Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Әуе қорғанысы күштеріне жүктеледі.
1993 жылғы 13 қаңтардағы "Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі туралы" ҚР Заңы изм. және қосымша) "ҚР ҰҚК Шекара қызметі ҚР Мемлекеттік шекарасын күзетуге және қорғауға, ҚР егемендігі мен аумақтық тұтастығына қол сұғушылықтардың алдын алуға және жолын кесуге арналған"деп айқындайды.
Мемлекеттік шекараны күзете отырып, Шекара қызметі: жергілікті жерде ҚР Мемлекеттік шекарасынан өтуді заңсыз өзгертудің кез келген әрекетінің жолын кесуге; әскери топтар мен бандалардың ҚР аумағына қарулы басып кіруіне тойтарыс беруге, ҚР Мемлекеттік шекарасында қарулы және өзге де арандатушылықтардың жолын кесуге, аталған қылмыстық қол сұғушылықтардан халықты, мемлекеттік және жеке меншікті қорғауға міндетті.
Шекара қызметін атқару жауынгерлік тапсырманы орындау болып табылады және жеке құрамнан ҚР Мемлекеттік шекарасын қорғау туралы заңдар мен басқа да нормативтік актілердің талаптарын дәл сақтауды, жоғары қырағылықты, бастамашылықты және табандылықты талап етеді.
Шекара қызметін атқару қағидалары бұзылған кезде қол сұғушылықтың тікелей объектісі осы арнаулы қызметті атқарудың белгіленген тәртібі болып табылады, оның мақсаты ҚР Мемлекеттік шекарасына қол сұғылмаушылықты және мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету болып табылады.
Қылмыстың объективті жағы, егер бұл әрекет мемлекет қауіпсіздігінің мүдделеріне зиян келтіруге әкеп соқтырса немесе әкеп соғуы мүмкін болса, Шекара қызметін атқару ережелерін бұзумен көрінеді.
Мемлекет қауіпсіздігінің мүдделеріне зиян келтіру деп: Мемлекеттік шекара арқылы кедергісіз заңсыз өтуге жол беру; жүктердің орнын ауыстыру; шекара қызметімен немесе шектес елдің өзге де өкілді органдарымен және олардың өкілдерімен заңсыз байланысқа түсу; Шекара қызметін өз бетінше Елеулі уақытқа тоқтату; шекара құрылыстарына, шекараны күзетудің техникалық құралдарына залал келтіретін әрекеттерге кедергі келтірмеу; бандалардың басып кіруі түсініледі лаңкестер мен экстремистер.
Мемлекет қауіпсіздігінің мүдделеріне зиян келтіру мүмкіндігін жасау деп жоғарыда аталған зиянның туындауының қоғамдық қауіпті әрекеті немесе әрекетсіздігі жолымен нақты жағдайлар жасау түсініледі. Мысалы, постты тастап кеткендіктен, шекара учаскесі ашық қалды, мемлекеттік шекараны қылмыскер кесіп өту әрекеті шекара маңындағы азаматтардың жолын кесті.
Шекара қызметін атқару ережелерін бұзу қылмыстардың жиынтығымен сипатталуы мүмкін. Мысалы, шекара нарядынан өз бетінше кету кезінде қызмет орнын өз бетінше қалдыру немесе қашу орын алады; қаруды пайдалану немесе қолдану ережелерін бұзған кезде — және қарумен жұмыс істеу ережелерін бұзу. Шекараны заңсыз кесіп өтуге, контрабанда жасауға жәрдемдесу де жоққа шығарылмайды.
Осы қылмыс құрамының объективті жағының міндетті белгісі Шекара қызметін атқару ережелерін бұзу мен туындаған зиянды салдарлар арасындағы себепті байланыс болып табылады.
Осы баптың диспозициясы — бланкеттік, сондықтан осы іс-әрекеттің белгілерін анықтау үшін 1993 жылғы 13 қаңтардағы "Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі туралы" ҚР Заңына сілтеме жасау қажет. изм.) және ҚР Шекара қызметін реттейтін басқа да нормативтік актілерге.
Қылмыс осы норманың диспозициясында көрсетілген мән-жайлар және мемлекет қауіпсіздігінің мүдделеріне зиян келтіру не ауыр зардаптар (ҚР ҚК 376-бабының 2-бөлігі) түріндегі зардаптардың туындауы не мемлекет қауіпсіздігінің мүдделеріне зиян келтіру қатерін төндірген кезден бастап аяқталған болып есептеледі.
Субъективті жағынан шекара қызметін атқару ережелерін бұзу тікелей және жанама ниетпен жасалуы мүмкін. Ықтимал немесе келтірілген уақытқа қауіпсіздік мүдделеріне және туындаған ауыр зардаптарға деген көзқарас, әдетте, абайсызда болады.
Қылмыс субъектісі — арнайы, яғни шекара күзеті нарядының құрамына кіретін, шекара заставасының әскери қызметшілері қатарынан бөлінетін және жауынгерлік есепте жарияланатын адам ғана бола алады. Жауапкершілік адам шекараның сеніп тапсырылған учаскесін күзету жөніндегі нарядты атқару кезінде тікелей бұзушылыққа жол берген кезде туындайды.
Ауыр зардаптар деп танылуы мүмкін (ҚК 376-бабының 2-бөлігі): шетелдік азаматтардың ел аумағында дұшпандық қызметке енуі, шекара заставасының күзет жабдығының істен шығуы, халықаралық жағдайдың күрделенуі және т. б.
Осы норманың ескертпесіне сәйкес осы баптың 1-бөлігінде көзделген іс-әрекетті алғаш рет жасаған әскери қызметші жеңілдететін жағдайларда қылмыстық жауаптылықтан босатылуы мүмкін. ҚР ҚК 376-бабының 1 және 2-бөлімдерінде көзделген қылмыстар ауырлығы орташа қылмыстарға жатады.
Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі И. Ш. БОРЧАШВИЛИДІҢ Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне 2007 жылғы түсініктемесі
Актінің өзгертілген күні: 02.08.2007 актінің қабылданған күні: 02.08.2007 қабылданған орны: жоқ актіні қабылдаған Орган: 180000000000 әрекет аймағы: 100000000000 норма шығарушы орган берген НҚА тіркеу нөмірі: 167 акт мәртебесі: new құқықтық қатынастар саласы: 028000000000 акт нысаны: COMM Заң күші: 1900 акт тілі: rus
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
