Адамдар тобымен атыс қаруын қолданып, бұзақылық жасаған
Түркістан облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының 2019 жылғы 4 ақпандағы үкімімен: Д. бұрын 2014 жылғы 12 ақпанда Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 103-бабы үшінші бөлігімен 6 жыл 8 айға бас бостандығынан айыруға сотталған, 2 жыл 7 ай 19 күнге мерзімінен бұрын босатылған, - ҚК-нің 293-бабы үшінші бөлігінің 2) тармағымен 4 жылға бас бостандығынан айырылған, 287-бабының төртінші бөлігімен 5 жылға бас бостандығынан айырылған, ҚК-нің 58-бабының үшінші бөлігінің талабына сәйкес жазаларды ішінара қосу арқылы түпкілікті 6 жылға бас бостандығынан айырылған. ҚК-нің 60-бабы бірінші бөлігінің талабына сәйкес 2014 жылғы 12 ақпандағы сот үкімімен тағайындалған жазаның өтелмеген бөлігін ішінара қосып, түпкілікті 6 жыл 6 айға бас бостандығынан айырылған. Жазасын қылмыстық-атқару жүйесінің қауіпсіздігі барынша жоғары мекемесінде өтеу тағайындалған. ҚК-нің 14-бабының бірінші бөлігіне сәйкес Д.-ның әрекетінде қылмыстың қайталануы танылған. Д.-дан мемлекет пайдасына 169 871,4 теңге процестік шығындар және Қазақстан Республикасының Жәбірленушілердің өтемақы қорына 48 100 теңге мәжбүрлі төлем өндірілген. Сот үкімімен Д. адамдар тобымен алдын ала сөз байласып, атыс қаруын қолданып, бұзақылық жасағаны және адамдар тобымен алдын ала сөз байласып, атыс қаруын заңсыз сақтап, тасымалдап және алып жүргені үшін кінәлі деп танылған. Түркістан облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2019 жылғы 29 наурыздағы қаулысымен үкімнің күші жойылып, жаңа үкім қабылданған. Апелляциялық сот алқасының 2019 жылғы 29 наурыздағы үкімімен Д. ҚК-нің 24-бабының үшінші бөлігі, 99-бабы екінші бөлігінің 7) тармағымен кінәлі деп танылып, 15 жылға бас бостандығынан айыруға сотталған. ҚК-нің 58-бабының төртінші бөлігі, 60-бабының бірінші бөлігіне сәйкес Д. түпкілікті 16 жылға бас бостандығынан айырылған. Жазасын қылмыстық-атқару жүйесінің төтенше қауіпсіз мекемесінде өтеу тағайындалған. ҚК-нің 14-бабы екінші бөлігінің 2) тармағына сәйкес Д.-ның әрекетінде қылмыстың қауіпті қайталануы танылған. Апелляциялық сот алқасының үкімімен Д. алдын ала сөз байласқан адамдар тобының болғаны, жәбірленуші С.-ны қасақана өлтіруге оқталғаны үшін кінәлі деп танылған. Сотталған Д. өзінің өтінішхатында апелляциялық сот алқасы қабылдаған сот актілерімен келіспей, қылмыстық әрекетін ҚК-нің 293-бабы үшінші бөлігінің 2) тармағымен, 287-бабы төртінші бөлігімен қайта саралап, отбасының жалғыз асыраушысы екенін, яғни әйелінің қайтыс болғанын, кәмелетке толмаған қызы мен егде жасқа келген ата-аналарын ескеріп, жазасын жеңілдетуді сұраған.
Адамдар тобымен атыс қаруын қолданып, бұзақылық жасаған
Сотталған Д.-ның жәбірленуші С.-ны өлтірмекші болғаны туралы сот тұжырымы іс материалдарымен бекімейді деген уәжін сот алқасы негізді деп есептейді. «Адамның өмірі мен денсаулығына қарсы кейбір қылмыстық құқық бұзушылықтарды саралау туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007 жылғы 11 мамырдағы № 1 нормативтік қаулысының 4) тармағына сәйкес қылмыстық құқық бұзушылық жасау сатысын айқындаумен қатар, кінә нысанын да ескеру, кінәлінің ниеті неге бағытталғанын, қылмыстық құқық бұзушылық нәтижесінде қандай зардап туындағанын және нақ осындай нәтиженің туындауына кінәлінің субъективті қатысы барын анықтау және белгілеу керек. Іс материалдарынан анықталғандай, сотталған Д. 2018 жылғы 22 тамызда сағат 10:00 шамасында өзінің танысы А.- жаңа меншігіндегі Ваз-21099 маркалы мемлекеттік нөмірі 814azb13 автокөліктік сұрапыл алған. Оданның соңғы 2018 жылғы 23 тамызға дейін сотқа дейінгі тергеп-тексеруде жеке басты анықтаған, өзіне қатысты іс материалдары бөлектенген адаммен бірге Ваз-21099 маркалы ақтокөліктің 814AZB13 мемлекеттік нөмірін алып тастау, сотқа беру тергеп-тексеруде нақтыланған күні тауыпалғанөзінің 082ehn13 мемлекеттік нөмірін салық алған. Сонымен қатар сотқа дейінгі тергеп-тексеруде анықталмаған 16 калибрлі «Б» модельді ұңғысы мен қорапшасының нөмірі «108087», қос тегіс ұңғылы құлағы бар аңшы мылтығының дүбімен, ұңғылары қолдан кесіп қысқартылған шолақ мылтықпен және 4 дана 16 калибрлі оқ-дәрісімен қаруланып, сотқа дейінгі тергеп-тексеруде анықталмаған, өзіне қатысты іс материалдары бөлектенген адаммен бірге алдын ала сөз байласып, оларды заңсыз иемденіп, өздерімен сақтап, тасымалдаған. Сосыншымкент қаласы, Сәуле ақшамауданына сағат 16:00-де-шамасында барыпп, Ваз-21099 маркалы автокөлігін жөндеп, түнгі сағат 23-те-шамасында қайтыпп, Шымкент қаласы арқалы өткелі болып келе жатқан жолда, Шымкент қаласына апаратын жол астыкөпіріне Жеткенкезде, оныкі сұр түсті "фольксваген поло" маркалы мемлекеттік нөмірі 741zta13 автокөлігі "қыс кетер". Оған ашуланып, онымен сөйлесу үшін автокөліктің артына түскен. Алайда соңғы автокөлік жеткізбей кетеді. Әрі қарай Д. сотқа дейінгі тергеп-тексеруде жеке басты анықтаған адаммен мемлекеттік нөмірі 741ZTA13 "Фольксваген Поло" маркалы автокөлігінің иесі С.-ға қатысты атыс қаруын қолданып, бұзақылық жасау мақсатында С.-ның басқаруындағы автокөліктің артынан қуып жетіп, одан автокөлік жарығы арқылы тоқтауды талап еткен. Әрі қарай олар Шымкент-Арыс тас жолымен Ақбұлақ ауылын байланыстыратын тас жолда жәбірленушіні тоқтату үшін автокөліктің оң жақ артқы дөңгелегінен шолақ мылтықпен оқ атқан. Жәбірленуші С. оған қатысты бейтаныс адамдар атыс қаруымен оның өміріне, денсаулығы мен мүлкіне қауіп төндіріп жатқанын сезіп, автокөлігінің артқы оң жақ дөңгелегі зақымданғанына қарамастан, Ақбұлақ ауылын бағытқа алып, жылдамдығын арттырған. Д. өзіне қатысты іс материалдары бөлектенген адаммен бірге жәбірленуші С. отырған автокөліктің артынан тағы да оқ атып, Ақбұлақ ауылына жетпей кері бұрылып, оқиға орынынан қайтып кеткен. Яғни сотталған Д.: «Жәбірленуші С.-ны қасақана өлтіруге оқталғаным жоқ, тас жолда өзімді «қысып», жол жиегіне шығарып жіберіп, жөндеуден алып шыққан автокөлігім зақымдалды, сондықтан С.-ны тоқтатып, шығынын төлеткім келді.
Алайда С. тоқтамай қашқандықтан оның артынан қуып жете алмай, мылтықпен аттым» деген уәжі көңіл аударып, тиісті бағасын беруді қажет етеді. Істі зерделеу барысында апелляциялық сот алқасы заң бұзушылыққа жол бергені анықталды. Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 485-бабы бірінші бөлігінің 3) тармағына сәйкес заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға істі тергеп-тексеру немесе сотта қарау кезінде жол берілген сотталған адамның іс-әрекетін дұрыс сараламауға әкеп соққан қылмыстық заңның дұрыс қолданылмауы негіз болып табылады. Себебі апелляциялық сот алқасының «сотталған Д. өзінің басқаруындағы автокөліктің мемлекеттік белгісін ауыстырып, шолақ мылтықты екі рет оқпен оқтап, белгісіз адаммен жәбірленушінің автокөлігінің артынан Шымкент қаласынан Ордабасы ауданы, Ақбұлақ ауылына дейін жүріп, жәбірленуші отырған автокөлікке екі мәрте атып, жәбірленушіні өлтіруге ой пиғылы болған, алайда Ақбұлақ ауылының тұрғындары көріп қалмасын деп, бұрылып кетіп қалып, өз қылмысын өзіне байланысты емес мән-жайлар бойынша ақырына дейін жеткізе алмаған» деген тұжырымы іс құжаттарына қайшы келеді. Жәбірленуші С. сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында берген жауабында 2019 жылғы 24 тамызда түнгі сағат 00:08-де ұялы телефонмен сөйлесіп келе жатқанында, яғни Ақбұлақ ауылына кіреберіс бұрылыстан бұрылғанында Ваз-21099 маркалы автокөлігі оны қысып, тоқтатпақшы болып, автокөлігінің артынан екі рет оқ атқанын, ауылға жақындап тоқтағанында, аталған автокөлік жарығын сөндіріп, кері бұрылып кеткенін көрсеткен. Сот-баллистикалық сараптамасының қорытындысына сәйкес ұсынылған 1 дана сұр түсті металл түйіршік тегіс ұңғылы аңшы мылтықтарына арналған оқ-дәрі зауыттық тәсілмен жасалған бытыра болып табылады.
Сонысымен қатар сараптамада мемлекеттік белгісі 741ZTA13 "Фольксваген Поло" маркалы автокөлігінің көркемдік жағынан мемлекеттік белгісінде, жүк салғышының қаптамасында және көркемдік бамперінің орта тұсы мен сол жақ төменгі жағының өзінде көрсетілген көрсетілген. Бұл зақымдалған бөлшектер автокөліктің артқы жағынан алдына қарай тегіс ұңғылы атыс қаруынан екі рет ату барысында пайда болғандығы бекітілген. Бірінші сатыдағы соттың «сотталған Д.-ның жәбірленуші С.-ны өлтіру пиғылы болған жағдайда ол мылтықпен оқ атып, С.-ны өзіне тура бағыттап, оның денсаулығына жарақат келтіруге немесе автокөліктің жанармай құятын багына оқ атуы мүмкін еді» деген қорытындысы негізді, қылмыстық істегі дәлелдемелермен толық бекиді. Сараптамада көрсетілгендей, атылған оқ автокөліктің артқы жағындағы мемлекеттік белгісін, жүк салғышының қақпақшасын және артқы бамперінің орта тұсы мен сол жақ төменгі жағын зақымдаған. Бірінші сатыда зерттелген дәлелдемелерге сәйкес сотталған Д. адамдар тобымен алдын ала сөз байласып, атысқ қарауын заңсыз сақтапп, тасымалдап, алып жүргенмен және адамдар тобымен алдын ала сөз байласып, бұлақ ниетімен атысқ қарауын қолдап, азаматқа күш қолдану қатерін төндір, бөтеннің мулкин бұлдырген. Істің мұндай тұрғысында, бірінші сатыдағы соттың үкімімен сотталғанның әрекеттері ҚК-нің 293-бабы үшінші бөлігінің 2) тармағымен, 287-бабының төртінші бөлігімен дұрыс сараланған. Сотталғанға жаза жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтың сипаты мен қоғамға қауіптілік дәрежесі, сотталғанның жеке басына байланысты деректер, оның қылмыстық жауаптылығы мен жазасын ауырлататын және жеңілдететін, оның ішінде өтінішхатта көрсетілген мән-жайлар ескеріліп тағайындалған. Сотталғанға ҚК-нің 52-бабының талаптарына сәйкес әділ жаза тағайындалған, оның түзелуі үшін жеткілікті болып табылады, сондықтан оны өзгертуге негіздер жоқ. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы сотталған Д.-ға қатысты 2019 жылғы 29 наурыздағы апелляциялық сатыдағы сот қаулысы мен үкімнің күшін жойып, 2019 жылғы 4 ақпандағы бірінші сатыдағы соттың үкімін өзгеріссіз қалдырды. Сотталған Д.-ның өтінішхаты ішінара қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
