Бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнаманы бұзу белгілерінің әрекеттерде (әрекетсіздікте) болуы туралы
ПК-нің 199-бабының 1-тармағына сәйкес жосықсыз бәсекелестік, осы Кодекстің 174-бабының 1) тармақшасында көрсетілген белгілерді қоспағанда, үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдалану, нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісілген әрекеттері, осы Кодекстің 169-бабының 2-тармағында көрсетілген нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы тік келісімдері, сондай-ақ мемлекеттік, жергілікті атқарушы органдардың, нарық субъектілері қызметін реттеу функцияларын мемлекет берген ұйымдардың бәсекелестікке қарсы әрекеттерінің (әрекетсіздігінің), келісімдерінің белгілері болған кезде, монополияға қарсы орган тергеп-тексеру жүргізбестен, нарық субъектісіне, мемлекеттік, жергілікті атқарушы органдарға, нарық субъектілері қызметін реттеу функцияларын мемлекет берген ұйымға Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасын бұзу белгілерінің әрекеттерде (әрекетсіздікте) болуы туралы хабарлама жібереді.
Бұл ретте, ПК-нің 199-бабының 2-тармағында нарық субъектілері қызметін реттеу функциясын мемлекет берген ұйым, мемлекеттік, жергілікті атқарушы органдар, нарық субъектісі хабарламада көрсетілген әрекеттерді (әрекетсіздікті) осы баптың 2-1-тармағында белгіленген мерзімдерде тоқтатпаған жағдайда, монополияға қарсы орган тергеп-тексеру жүргізу туралы шешім шығаратыны регламенттелген.
Соттардың осы санаттағы істерді талдауы әкімшілік әділеттің қалыптасуының бастапқы кезеңінде жергілікті соттардың сот практикасы әртүрлі болғанын көрсетті: кейбір өңірлерде хабарламалар жойылып, заңсыз деп танылса, басқа өңірлерде ұқсас талаптар қанағаттандырусыз қалдырылған.
Мәселен, АО-ның (№ 6001-23-00-6ап/227), ТОО-ның (№ 6001-22-00-6ап/2342(2)), АО-ның (№ 6001-23-00-6ап/227) талаптары бойынша монополияға қарсы органмен болған үш сот дауларында соттар хабарламаны жою және оны заңсыз деп тану бөлігінде талаптарды қанағаттандырған. Өз кезегінде, СКАД ВС жоғарыда көрсетілген сот актілерінің күшін жойған.
АО-ның талап-арызы бойынша іс ерекше назар аударады. Бұл іс бойынша бірінші және апелляциялық сатылардағы соттар талапты қанағаттандыра отырып, хабарлама Қоғамға жолданбауға тиіс деген қорытындыға келген, себебі ол мұндай бұзушылықтардың субъектісі болып табылмайды.
СКАД ВС төмен тұрған соттардың шешімдерінің күшін жоя отырып, төмендегі негіздер бойынша талап-арызды қайтару қажет деген қорытындыға негізді түрде келген, өйткені ол әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен қаралуға жатпайды.
АППК-нің 102-бабының екінші бөлігіне сәйкес әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен соттарға осы Кодексте көзделген жария-құқықтық қатынастардан туындайтын даулар ведомстволық бағынысты.
АППК-де «әкімшілік акт» және «әкімшілік талап-арыз» ұғымдарына нақты анықтама берілген (4-баптың 1-бөлігі).
Әкімшілік акт әкімшілік органдар мен лауазымды адамдардың басқару қызметінің негізгі сыртқы нысаны болып табылады. Ол әкімшілік органның жария-құқықтық қатынастарда қабылдайтын, биліктік сипатқа ие, биліктік өкілеттіктерге ие әкімшілік органның біржақты шешімін білдіретін, міндетті сипаттағы және мемлекеттік мәжбүрлеумен қамтамасыз етілетін, ең алдымен субъективті жария құқықтар мен міндеттерді іске асыруға бағытталған, белгілі бір тұлғаға немесе жеке-дара айқындалған тұлғалар тобына арналған шешімі болып табылады.
Осы анықтамадан әкімшілік актінің бірқатар белгілерге сәйкес келуге тиіс екені туындайды:
- биліктік шара болуы, яғни әкімшілік органның жария өкілеттігін іске асыру арқылы шешім, әрекет (әрекетсіздік) нысанындағы саналы ерік білдіру болуы;
- әкімшілік органнан (АППК-нің 4-бабы 1-бөлігінің 7) тармақшасының мағынасында) шығуы;
- реттеуші ықпал етуі, яғни қандай да бір құқықтық қатынасты белгілеуге, жоюға немесе өзгертуге бағытталған шара болуы;
- жеке-дара айқындалуы, яғни әкімшілік акт бағытталған нақты адресаты болуы;
- жария құқық саласында қабылдануы. Бұл органның, ұйымның тек әкімшілік орган ретінде ғана емес, шаруашылық жүргізуші субъект ретінде де әрекет ете алатындығына байланысты. Жария құқық саласында қабылданған және жария-құқықтық сипатқа ие актілер ғана әкімшілік актілер болып табылады;
- сыртқы бағытталуы, яғни актінің құқықтық ықпалы тікелей сыртқа бағытталуы, бұл ретте оның адресаты әкімшілік органның шегінен тыс орналасқан тұлға болуы.
Істің мән-жайларын талдай келе, СКАД ВС хабарлама (дауланып отырған құжат) өзінің құқықтық табиғаты бойынша орындау үшін міндетті акт болып табылмайды, сыртқы ықпал ету сипатына ие емес, талап қоюшының мүдделерін қозғамайды, құқықтық салдарға әкеп соқпайды және міндетті сипатқа ие емес, осыған байланысты сотта дербес даулаудың нысанасы бола алмайды деген қорытындыға келген.
Соттар құқықтық нормаларға қарамастан, ПК-нің 199-бабына сәйкес хабарламаның орындалмауы фактісі болған жағдайда монополияға қарсы орган тергеп-тексеру жүргізуі мүмкін екеніне сілтеме жасай отырып, ПК-нің 216-бабында реттелетін институттың диспозитивтілігі мен құқықтық табиғатын, сондай-ақ онда көзделген себептер мен негіздерді назарға алмаған.
Яғни, орындалмаған хабарлама болғанның өзінде, ПК-нің 216-бабының мағынасы бойынша монополияға қарсы тергеп-тексеру басталмауы да мүмкін. Бұл әкімшілік органның тергеп-тексеруді бастау туралы мәселені шешу кезінде субъектілердің әрекеттерінде заңнаманы бұзу белгілерінің бар екендігіне белгілі бір дәрежеде сенімді болуы қажеттігімен байланысты, бұл осы мәселе бойынша органда әкімшілік қалау өкілеттігінің бар екенін көрсетеді.
Талап қоюшы даулаған актіні әкімшілік актілер санатына жатқызу үшін ол биліктік, реттеуші ықпал ету сипатына ие, орындау үшін міндетті және оны орындамаған жағдайда жауаптылықтың туындау қаупімен қамтамасыз етілген болуы тиіс.
Алайда дауланып отырған хабарлама биліктік сипатқа ие емес, мемлекеттік мәжбүрлеумен қамтамасыз етілмеген және талап қоюшының жария құқықтары мен міндеттерін іске асыруға тікелей бағытталмаған. Осыған сәйкес, бұл жағдайда бұзылған немесе дауланатын құқықтарды, бостандықтарды не заңды мүдделерді қорғау және қалпына келтіру қажеттілігі туындамайды. Оған сот аяқталған әкімшілік рәсім шеңберіндегі әкімшілік әрекет ретінде немесе іс бойынша әкімшілік дәлелдеме ретінде баға бере алады.
НОРМАТИВТІК ДЕРЕККӨЗДЕР ЖӘНЕ ҚЫСҚАРТУЛАР
Монополияға қарсы заңнаманы қолдануға байланысты істерді қарау кезінде соттар басшылыққа алуға тиіс негізгі нормативтік құқықтық актілер:
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 тамыздағы Конституциясы;Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 29 қазандағы Кәсіпкерлік кодексі (ПК);Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 29 маусымдағы № 350-VI Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексі (АППК);Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V ҚРЗ «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» кодексі (КоАП);Қазақстан Республикасының 2018 жылғы 27 желтоқсандағы № 204-VІ ҚРЗ «Табиғи монополиялар туралы» Заңы (Заң);Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы (СКАД ВС);Қазақстан Республикасының Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі және оның аумақтық органдары (монополияға қарсы орган);Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Табиғи монополияларды реттеу комитеті және оның аумақтық органдары (табиғи монополияларды реттеу жөніндегі уәкілетті орган).
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
