Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 116-бабына түсініктеме. Сарапшының қорытындысы мен айғақтары
1. Сарапшының қорытындысы — осы Кодекстің талаптарына сәйкес ресімделген, сот-сараптамалық зерттеудің барысы мен нәтижелерін көрсететін құжат.
2. Сарапшының ауызша түсіндірмелері бұрын берген қорытындысын түсіндіру бөлігінде ғана дәлелдемелер болып табылады.
3. Сарапшының қорытындысы қылмыстық процесті жүргізетін орган үшін міндетті болып табылмайды, алайда оның қорытындымен келіспеуі уәжді болуға тиіс.
4. Сарапшының айғақтары — оның қорытындысын түсіндіру немесе нақтылау мақсатында қорытынды алынғаннан кейін жүргізілген жауап алу кезінде хабарлаған мәліметтері.
Қажетті зерттеулер жүргізілгеннен кейін, олардың нәтижелерін ескере отырып, сарапшы өз атынан жазбаша қорытынды жасайды, оны өзінің қолтаңбасымен және жеке мөрімен куәландырады және сараптаманы тағайындаған органға жолдайды. Сараптама сот сараптамасы органымен жүргізілген жағдайда сарапшының (сарапшылардың) қолтаңбасы аталған органның мөрімен куәландырылады (ҚПК-нің 116-бабының 1-бөлігі, 283-бабының 1-бөлігі).
Сарапшы қорытындысының нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптар ҚПК-нің 283-бабының 2-бөлігінде келтірілген. Сарапшының қорытындысын иллюстрациялайтын материалдар (фотокестелер, схемалар, графиктер, кестелер және басқа да материалдар) ҚПК-нің 283-бабының 8-бөлігінде көзделген тәртіппен куәландырылып, қорытындыға қоса тіркеледі және оның құрамдас бөлігі болып табылады. Қорытындыға зерттеуден кейін қалған объектілер, оның ішінде үлгілер де қоса тіркелуге тиіс.
3. Сарапшының қорытындысы — іс бойынша басқа дәлелдемелер алдында артықшылығы жоқ, алдын ала белгіленген күші болмайтын, зерттелетін, бағаланатын және іс бойынша басқа дәлелдемелер жиынтығында пайдаланылатын кәдімгі дәлелдеме. Соттың сарапшы қорытындысымен келіспеуі үкімде немесе қаулыда уәжделуге тиіс (ҚР Жоғарғы Сотының 2004 жылғы 26 қарашадағы № 16 «Қылмыстық істер бойынша сот сараптамасы туралы» нормативтік қаулысының 11-тармағы).
ҚПК-нің 116-бабының нормалары сарапшының түсіндірмелері мен айғақтарын ажыратады (2, 4-бөліктер). Олардың айырмашылығы сарапшының түсіндірмелері ол қорытынды бергеннен кейін едәуір уақыт өткен соң берілуінен көрінеді. Мысалы, сараптама сотқа дейін жүргізілген, ал сотта сарапшы сараптама, оның негіздері, тағайындалуы және жүргізілуі туралы жалпы түсініктеме беру үшін шақырылған.
Ал сарапшыдан жауап алу, өз кезегінде, іс бойынша іс жүргізу барысында ол қорытынды бергеннен кейін бірден немесе сотта қорытындысы жария етілгеннен кейін жүргізіледі және қорытындыны түсіндіруге, нақтылауға немесе толықтыруға қатысты болады (іс үшін маңызды, бірақ қосымша зерттеулерді талап етпейтін мәселелерді анықтау; әдістеме мен терминдерді нақтылау; қорытындының құрамдас бөлігі болып табылмайтын өзге де фактілер мен мән-жайлар туралы ақпарат алу; сарапшының біліктілігін анықтау) (ҚПК-нің 285-бабы, 374-бабының 1-бөлігі).
Қылмыстық процесті жүргізетін органның сарапшы қорытындысымен келіспеуі қаулыда немесе үкімде уәжделуге тиіс (ҚПК-нің 116-бабының 3-бөлігі). Сотқа дейінгі немесе сот тергеуі барысында қосымша немесе қайталама сараптама тағайындалуы мүмкін (ҚПК-нің 287-бабы).
Уәкілетті емес тұлға тағайындаған немесе қаулысыз не заңның өзге де талаптарын бұза отырып (сараптама түрлерін жүргізу кезектілігі сақталмаған және т.б.) жүргізілген сараптама нәтижесінде алынған сарапшының қорытындысы жол берілетін дәлелдеме деп танылмайды. Сарапшының қорытындысын бағалау және оның тұжырымдарының басқа дәлелдемелермен алшақтығы анықталған кезде сот осы қайшылықтарды шешуге тиіс. Қылмыс жасағанын мойындаған адамның сараптама жүргізу кезінде берген және сарапшының қорытындысында көрсетілген түсініктемелері дәлелдемелер ретінде танылмауға тиіс. Сарапшының қорытындысы сараптаманы тағайындаған органнан тұтастығы бұзылған қаптамада, пломбалары немесе мөрі бүлінген күйде келіп түскен объектілерге сараптамалық зерттеу жүргізу негізінде алынған болса, сарапшы тұжырымдарының анықтығына әсер ететін бұзушылықтардың елеулілігі мен сипатына қарай жол берілмейтін дәлелдеме деп танылуы мүмкін (ҚР Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 20 сәуірдегі № 4 «Қылмыстық істер бойынша дәлелдемелерді бағалаудың кейбір мәселелері туралы» нормативтік қаулысының 16-тармағы).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне Марат Чекішұлы Қоғамовтың, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкерінің 2020 жылғы түсіндірмесі.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік консультация Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
