Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 120-бабына түсініктеме. Құжаттар
- 1. Құжаттар, егер оларда жеке тұлғалар, заңды тұлғалар және лауазымды адамдар баяндаған немесе куәландырған мәліметтер қылмыстық іс үшін маңызы бар болса, дәлелдемелер деп танылады.
- Қазақстан Республикасының «Жедел-іздестіру қызметі туралы», «Қарсы барлау қызметі туралы» заңдарының талаптарын сақтай отырып алынған, құқыққа қайшы әрекеттер туралы нақты деректер тіркелген материалдар құжаттар болып табылады және қылмыстық процесте дәлелдемелер ретінде пайдаланылуы мүмкін.
- 2. Құжаттар жазбаша түрде де, өзге де нысанда тіркелген мәліметтерді қамтуы мүмкін. Құжаттарға, оның ішінде, түсініктемелер, түгендеу актілері, тексерулер актілері, анықтамалар, салықтық тексерулер актілері, салық қызметі органдарының қорытындылары, сондай-ақ осы Кодекстің 122-бабында көзделген тәртіппен алынған, талап етіп алдырылған немесе ұсынылған компьютерлік ақпарат, фото- және кинотүсірілімдер, дыбыс және бейнежазбалар қамтылған материалдар жатады.
- 3. Құжаттар іске қоса тіркеледі және оны сақтау мерзімі бойы істе сақталады. Алып қойылған және іске қоса тіркелген құжаттар ағымдағы есепке алу, есептілік және өзге де заңды мақсаттар үшін қажет болған жағдайда, заңды иеленушінің өтінішхаты бойынша, егер бұл іске зиян келтірмей мүмкін болса, олар оған қайтарылуы немесе уақытша пайдалануға, оның ішінде электрондық жеткізгіштерден берілуі не қажет болған жағдайда нотариус куәландырған көшірмелері тапсырылуы мүмкін.
- 4. Берілетін құжаттарды көшірмелеуге, көшірмелердің дұрыстығын нотариустың куәландыруына байланысты шығыстар өтінішхат бастамашысының есебінен жүзеге асырылады.
- Қылмыстық іс үшін маңызы жоқ құжаттар заңды иеленушісіне қайтарылады.
- 5. Құжаттар осы Кодекстің 118-бабында көрсетілген белгілерге ие болған жағдайларда, олар заттай дәлелдемелер деп танылады.
- Ескерту. 120-бапқа Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 28 желтоқсандағы № 36-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін екі ай өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2019 жылғы 21 қаңтардағы № 217-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) өзгерістер енгізілді.
Қылмыстық іс материалдарында әртүрлі процестік, оның ішінде тергеу және сот құжаттары, сондай-ақ процестік емес сипаттағы өзге де құжаттар болады. ҚПК-нің 111-бабының 2-бөлігі өзге құжаттарды іс бойынша дәлелдемелердің қайнар көздеріне жатқызады. Бұл құжаттар кез келген тұлғадан шығуы мүмкін. Алайда олардың барлығы бірдей іс бойынша дәлелдемелік маңызға ие бола бермейді. Осылайша, тек қылмыстық іс үшін маңызы бар мәліметтерді қамтитын құжаттар ғана ҚПК-нің 111-бабының 2-бөлігінде аталған дәлелдемелер қайнар көздерінің түрі ретінде қарастырылады (ҚПК-нің 120-бабының 1-бөлігі).
ҚПК-нің 120-бабының 2-бөлігінде жедел-іздестіру және қарсы барлау қызметінің материалдарын (жасырын тергеу әрекеттерінің материалдарымен шатастырмау керек) құжаттарға жатқызудың маңызы өте зор. Олар «Жедел-іздестіру қызметі туралы» Заңның (14-бап) және «Қарсы барлау қызметі туралы» Заңның (12-бап) талаптарына сәйкес алынған болуы тиіс. Мысалы, бұл адамды ұстауға негіз болған, оның жасаған немесе жасауға дайындалып жатқан қылмысы туралы анық деректерді қамтитын жедел-іздестіру немесе қарсы барлау материалдары болуы мүмкін (ҚПК-нің 128-бабы 2-бөлігінің 4-тармағы).
Қылмыстық процесте пайдаланылатын құжаттардың едәуір үлкен тобы ҚПК-нің 120-бабының 3-бөлігінде бекітілген: жазбаша нысандағы, техникалық жеткізгіштердегі, процестік әрекеттерді, оның ішінде тергеу және сот әрекеттерін жүргізу барысында алынған, сондай-ақ процестің тараптары, кез келген азаматтар мен ұйымдар ұсынған құжаттар.
Жоғарыда назар аударғанымыздай, құжаттар міндетті түрде жазбаша нысанда ресімделуге тиіс емес. Заманауи технологиялардың дамуы оларды ҚПК-нің 120-бабының 3-бөлігінде айтылған әртүрлі ақпарат жеткізгіштерінде тіркеуге мүмкіндік берді. Алайда дәлелдемелік ақпаратты мұндай нысанда ұсыну, мысалы, бұқаралық ақпарат құралының ілеспе хатымен, жедел-іздестіру қызметін жүзеге асырған органның қаулысымен және т.б. сүйемелденуге тиіс. Егер мұндай құжаттар азаматтан келіп түссе, олар оның жазбаша өтінішінің бөлігі болуы мүмкін, олар туралы заттарды немесе құжаттарды ұсыну хаттамасында, қылмыстық құқық бұзушылық туралы ауызша арыз хаттамасында көрсетілуі мүмкін. Қысқасы, өзге құжаттардың іске келіп түсу және іске қоса тіркелу нұсқалары әртүрлі.
ҚПК-нің 120-бабының 4-бөлігінде көзделген құжаттармен жұмыс істеу тәртібі қылмыстық процестің және оған қатысушылардың қажеттіліктеріне жауап береді: құжаттар оларды сақтау мерзімі бойы іспен бірге сақталады, белгілі бір мән-жайларда іске зиян келтірмей заңды мақсаттарда пайдаланылуы мүмкін (түпнұсқалары немесе көшірмелері, оның ішінде нотариус куәландырған көшірмелері тұрақты негізде немесе уақытша пайдалану үшін заңды иеленушісіне қайтарылады, бұл ретте шығыстарды (көшірмелеу, нотариаттық куәландыру) өтеу өтінішхат бастамашысына (заңды иеленушіге) жүктеледі).
Сондай-ақ ҚПК-нің 120-бабының 5-бөлігінің нормаларына қатысты тағы бір ескерту бар. Қылмыстық құқық бұзушылық жасау құралы немесе өзге де құралы болған, өзінде қылмыстық құқық бұзушылықтың іздері сақталған, қылмыстық әрекеттердің объектісі болған құжаттар оларды алып қоюдан немесе өзге тергеу не сот әрекеттерін жүргізу кезінде алудан кейін (қарап-тексеру кезінде және т.б. анықталған жағдайда) қылмыстық процесті жүргізетін органның қаулысымен заттай дәлелдемелер ретінде іске қоса тіркеледі (ҚПК-нің 118, 221-баптарының нормаларына түсініктемені қараңыз).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы: Марат Чекишевич Когамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес беру Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстанның заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
