139-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығын бұзу  

     1. Жер асты суларын қоспағанда, жер қойнауын заңсыз пайдалану, жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығын бұзатын тікелей немесе жасырын нысанда мәмілелер жасау, –  

     Жеке тұлғаларға – елу, лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне – жүз, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – жүз елу, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-бес жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер, –  

     Жеке тұлғаларға – бір жүз, лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне – бір жүз елу, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – екі жүз, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-жеті жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады, әкімшілік құқық бұзушылық жасау салдарынан алынған мүлік, әкімшілік құқық бұзушылық жасау құралдары мен заттары тәркіленеді.

     ӘҚБтК-нің 139-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі кінәлі адамның жер қойнауын заңсыз пайдалану, сондай-ақ мәмілелер жасау арқылы тікелей немесе жасырын нысанда жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығын бұзуы және мүлік иесіне материалдық залал келтіруі болып табылады.

     ҚР Конституциясының 6-бабында: "жер және оның жер қойнауы, су, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде.  

     ҚР Конституциясына сәйкес жер қойнауы айрықша мемлекеттік меншікте болады. Соның арқасында халық шаруашылығының барлық салаларын ел аумағында неғұрлым орынды орналастыру, жер қойнауын кешенді геологиялық зерттеу және олардың қорларын есепке алу жүргізіледі. Ол табиғатты қорғау қатынастарын дамыту үшін қолайлы жағдайлар жасайды.

     Эксклюзивтілік Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекаралары шегінде меншіктің осы түріне жатқызылған табиғи байлықтар тек мемлекетке ғана тиесілі болуы мүмкін дегенді білдіреді. Олар азаматтық айналымнан алынады және сатып алу-сату заттары бола алмайды. Кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер мен азаматтар оларды пайдалану құқығымен алады. Табиғи ресурстарға мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын нысанда бұзатын әрекеттерге тыйым салынады.

     Барлық жер қойнауы жер қойнауының пайдаланылатын және пайдаланылмайтын бөліктерін қамтитын бірыңғай мемлекеттік қорды құрайды. Қордың бірлігі Қазақстан Республикасына кімнің пайдалануында болғанына қарамастан барлық жер қойнауын иеленуге, пайдалануға және оған билік етуге мүмкіндік береді.

     Меншік-жер қойнауын нақты иеленуді жүзеге асырудың заңды түрде қамтамасыз етілген мүмкіндігі.

     Пайдалану – топырақ қабатынан төмен орналасқан жер қыртысының бір бөлігін, ал ол болмаған кезде-жер бетінен, су айдындары мен су ағындарының түбінен төмен пайдалану құқығы. ҚР Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы кодекс пайдалы қазбаларға; техногендік минералдық түзілімдерге; жер қойнауы кеңістіктеріне қатысты жер қойнауын пайдалануды реттейді.

     Өкім-мемлекеттің Қазақстан Республикасының аумағындағы жер қойнауының заңды тағдырын айқындауға заңмен қамтамасыз етілген құқығы.

     Алайда, ҚР Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Кодексінде белгіленген тәртіппен, шарттармен және шектерде жеке және заңды тұлғалар жер қойнауын белгілі бір мерзім ішінде кәсіпкерлік мақсатта бөлінген учаске шегінде өтеулі негізде пайдалана алады, бұл жер қойнауын пайдалану құқығы болып табылады.

     Қолданыстағы заңнамамен реттелген және жер қойнауы түріндегі табиғи ресурстарға мемлекеттік меншік құқығын қамтамасыз етуге бағытталған қоғамдық қатынастар құқық бұзушылық объектісі болып табылады.  

     Әкімшілік құқық бұзушылықтың қарастырылып отырған құрамының мәні ҚР заңнамасына сәйкес пайдалануға берілетін, белгілі бір кеңістіктік шекаралары бар жер қойнауының геометрияланған бөлігі танылатын жер қойнауы учаскесі болып табылады.

     Құқық бұзушылықтың объективті жағы жер қойнауын пайдалану құқығын алу, жүзеге асыру және тоқтату және мәмілелер жасау процесінде туындайтын құқықтық қатынастарды реттейтін заңнаманы бұзатын, жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығын бұзатын тікелей және жасырын нысандағы жер қойнауын пайдалану субъектілерінің іс-әрекеттерінен тұрады.  

     ҚР Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Кодексінің 20-бабына сәйкес жер қойнауын пайдалану құқығы жер қойнауын пайдалануға арналған лицензия және  

     жер қойнауын пайдалануға арналған келісім-шарт.  

     Жер қойнауын пайдалануға арналған Лицензия Мемлекеттік орган беретін және иесіне онда көрсетілген жер қойнауы учаскесінің шегінде жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу мақсатында жер қойнауы учаскесін пайдалану құқығын беретін құжат болып табылады.

     Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт мазмұны, жасасу, орындау және тоқтату тәртібі ҚР Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Кодексімен айқындалатын шарт болып табылады.  

     Жер қойнауын пайдалану құқығы мынадай жағдайларда:

     - жер қойнауын пайдалану құқығын беру;

     -азаматтық-құқықтық мәмілелер негізінде жер қойнауын пайдалану құқығының (жер қойнауын пайдалану құқығындағы үлестің) ауысуы;

     - қайта құруды не мұрагерлікті қоспағанда, заңды тұлғаны қайта ұйымдастыру кезінде құқықтық мирасқорлық тәртібімен жер қойнауын пайдалану құқығының ауысуы.

     ҚР Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Кодексінің 21-бабына сәйкес тоқтатылады  

     жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияның немесе келісімшарттың қолданылуы тоқтатыла отырып.

     Жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияның қолданылуы мынадай жағдайларда тоқтатылады:

     1) ОЛ берілген мерзім өткеннен кейін;

     2) егер лицензия негізінде туындаған жер қойнауын пайдалану құқығы Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес иесіз қалған мүлік деп танылса, оның жалғыз иесінің қайтыс болуы (оның ішінде оны қайтыс болды деп жариялау);

     3) лицензияны кері қайтарып алу немесе оны жарамсыз деп тану;

     4) жер қойнауын пайдаланушының лицензия берілген жер қойнауы учаскесінен бас тартуы (жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Кодекстің 33-бабы).

     Сондай-ақ, заңнамада лицензия жарамсыз деп танылуы мүмкін жағдайлар қарастырылған:

     1) лицензия берген мемлекеттік органға оның лицензия беру шешіміне әсер еткен көрінеу анық емес ақпарат беру фактісі анықталған кезде;

     2) осы Кодексте белгіленген лицензия беру тәртібін бұзған, бұл мемлекеттік органның лауазымды адамы мен өтініш беруші арасындағы сот белгілеген зиянды келісім фактісінің салдарынан лицензия беру туралы Мемлекеттік органның негізсіз шешіміне әкеп соққан;

     3) әрекетке қабілетсіз деп танылған және берілген күні осындай болып табылған тұлғаға лицензия беру;

     4) егер лицензия беру осы Кодексте көзделмесе немесе тыйым салынса (жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Кодекстің 34-бабы).

     Лицензияның жарамсыздығы заңды күшіне енген күннен бастап сот шешімімен танылады.  

     Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың қолданылуы мынадай жағдайларда тоқтатылады:

     1) ОЛ жасалған мерзім өткеннен кейін, оның ішінде егер:

     - барлау кезеңі аяқталғанға дейін дайындық кезеңін немесе өндіру кезеңін бекітуді көздейтін келісімшартқа толықтыру жасалмады;

     - дайындық кезеңі аяқталғанға дейін өндіру кезеңін бекітуді көздейтін келісімшартқа толықтыру жасалмады;

     2) Егер жер қойнауын пайдалану құқығы Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес иесіз қалған мүлік деп танылса, келісімшарт бойынша жер қойнауын пайдалану құқығының жалғыз иесі болып табылатын адам қайтыс болған (оның ішінде оны қайтыс болды деп жариялаған);

     3) жер қойнауын пайдаланушы болып табылатын заңды тұлға таратылған;

     4) келісімшарттың қолданысы мерзімінен бұрын тоқтатылған немесе ол жарамсыз деп танылған;

     5) тараптардың келісімі бойынша келісімшартты бұзу;

     6) Қазақстан Республикасының Үкіметі жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Кодекске сәйкес жер қойнауы учаскесін пайдалануға тыйым салу туралы шешім қабылдаған;

     7) жер қойнауын пайдаланушының (жер қойнауын пайдаланушының) келісімшарт жасалған жер қойнауының барлық учаскесінен (барлық учаскелерінен) бас тартуы (қайтаруы) (жер қойнауы және жер пайдалану туралы кодекстің 38-бабы).

     Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартты жарамсыз деп тану үшін негіздер:

     1) жер қойнауын пайдалану құқығын беруге арналған аукционды жарамсыз деп тану;

     2) жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартта қолданыстағы заңнамада белгіленген міндетті шарттардың болмауы;

     3) құзыретті органға осы тұлғамен жер қойнауын пайдалануға келісімшарт жасасу туралы шешіміне әсер еткен көрінеу анық емес ақпарат беру фактісін анықтау;

     4) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де негіздер.

     Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт сот тәртібімен жарамсыз деп танылады (жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Кодекстің 39-бабы).

     Жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын түрде бұзатын басқа мәмілелер деп сатып алу-сатумен, сыйға тартумен, кепілмен, мұрагерлікпен және т.б. байланысты кез келген мәмілелерді білдіреді.

     Құқық бұзушылық жер учаскесіне мемлекеттік меншік құқығын бұзатын кез келген іс-әрекет жасалған кезден бастап аяқталды деп есептеледі.

     Құқық бұзушылық субъектілері 16 жасқа толған жеке тұлғалар, сондай-ақ заңды тұлғалар болуы мүмкін.

     Бұл құқық бұзушылықтың субъективті жағы кінәнің қасақана түрімен сипатталады.  

     ӘҚБтК-нің 697-бабына сәйкес ӘҚБтК-нің 139-бабының 1-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган қарайды.  

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға және әкімшілік жаза қолдануға құқылы:

     1) облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың мемлекеттік экологиялық инспекторлары және аға мемлекеттік экологиялық инспекторлары;

     2) Қазақстан Республикасының мемлекеттік экологиялық инспекторлары;

     3) Қазақстан Республикасының аға мемлекеттік экологиялық инспекторлары;

     4) облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың бас мемлекеттік экологиялық инспекторлары;

     5) Қазақстан Республикасының Бас мемлекеттік экологиялық инспекторы және оның орынбасары.

     Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігі, ӘҚБтК-нің 139-бабының бірінші бөлігі бойынша әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде осыған ұқсас құқық бұзушылықтың қайталап жасалуын саралау белгісімен айқындайды.

     Жазаның міндетті қосымша түрі ретінде әкімшілік құқық бұзушылық жасау салдарынан алынған мүлікті, әкімшілік құқық бұзушылық жасау құралдары мен заттарын тәркілеу көзделген.

     ӘҚБтК-нің 804-бабына сәйкес, соттар қарайтын әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша ӘҚБтК-нің 139-бабының 2-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттамаларды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның осыған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары жасауға құқылы.

     ӘҚБтК-нің 684-бабына сәйкес ӘҚБтК-нің 139-бабының 2-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға және әкімшілік жаза қолдануға мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары құқылы.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы