143-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің жануарлар мен өсімдіктер әлеміне мемлекеттік меншік құқығын бұзу  

     1. Жануарлар дүниесі объектілерін пайдалану құқығын заңсыз беру, сондай-ақ жануарлар дүниесіне мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын нысанда бұзатын басқа да мәмілелер жасау, сол сияқты пайдалануға рұқсат алу талап етілетін қорықтарда және басқа да ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда жануарлар дүниесі объектілерін заңсыз пайдалану, –

     Жеке тұлғаларға – он, лауазымды адамдарға – жиырма бес, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – жетпіс, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – бір жүз елу, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-бес жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Өсімдіктер дүниесі объектілерін пайдалану құқығын заңсыз беру, сондай-ақ өсімдіктер әлеміне мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын нысанда бұзатын басқа да мәмілелер жасау, сол сияқты пайдалануға рұқсат алу талап етілетін өсімдіктер дүниесі объектілерін заңсыз пайдалану, –

     Жеке тұлғаларға – он, лауазымды адамдарға – жиырма, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – елу, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – жүз, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-үш жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     Әкімшілік құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі. ӘҚБтК-нің 143-бабы, кінәлі адам жануарлар дүниесі объектілерін пайдалану құқығын заңсыз бере отырып, жануарлар әлеміне мемлекеттік меншік құқығын бұзатын тікелей немесе жасырын нысанда басқа да мәмілелер жасай отырып, сол сияқты пайдалануға рұқсат алу талап етілетін қорықтарда және басқа да ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда жануарлар дүниесі объектілерін заңсыз пайдалана отырып, жануарлар дүниесіне мемлекеттік меншік құқығына және жануарлар дүниесін қорғауға, өсімін молайтуға және пайдалануға қол сұғады.

     ҚР Конституциясының 6-бабында: "жер және оның жер қойнауы, су, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде.  

     Жануарлар әлемі табиғи ортаның құрамдас бөлігі болып табылады және экологиялық жүйе тізбегінің ажырамас бөлігі, табиғи қауымдастықтардың жұмысына, топырақтың құрылымы мен табиғи құнарлылығына, өсімдік жамылғысының қалыптасуына, судың биологиялық қасиеттеріне және жалпы қоршаған ортаның сапасына белсенді әсер ететін табиғат заттары мен энергиясының айналымы процесінде қажетті компонент ретінде әрекет етеді.

     Құқық бұзушылық объектісі қолданыстағы заңнамамен реттелген және жануарлар дүниесіне мемлекеттік меншік құқығын, оның пайдалану, қорғау, өсімін молайту және пайдалану құқықтарын қамтамасыз етуге бағытталған қоғамдық қатынастар болып табылады.

     Жануарлар дүниесін объективті мағынада пайдалану құқығы-бұл жануарлар дүниесі объектілерін тіршілік ету ортасынан алу немесе олардың пайдалы қасиеттері мен жануарлардың тіршілік ету өнімдерін адамның экологиялық, экономикалық, мәдени-сауықтыру, адамгершілік-эстетикалық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін алу тәртібі мен шарттарын, сондай-ақ жануарлар дүниесін пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттерін бекітетін құқықтық нормалар жүйесі.

     Жануарлар әлемін субъективті мағынада пайдалану құқығы-бұл жануарлар әлемінің белгілі бір пайдаланушысының құқықтары мен міндеттерінің жиынтығы.

     Заң шығарушы жануарлар дүниесін пайдалану құқығын 2004 жылғы 9 шілдедегі "жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы" ҚР Заңының 1-бабында жануарлар дүниесі объектілерін, олардың пайдалы қасиеттерін тіршілік ету ортасын алып қоюмен немесе алып қоймай пайдалану ретінде тұжырымдады.

     Жануарлар дүниесі, бұл Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты немесе уақытша мекендейтін, сондай-ақ Қазақстан Республикасының континенттік қайраңы мен айрықша экономикалық аймағының табиғи ресурстарына жататын жануарлардың жиынтығы (белгіленген Заңның 1-бабы).  

     Құқық бұзушылықтың нысанасы-құрлықта, суда, атмосферада және топырақта табиғи еркіндік жағдайында болатын жабайы жануарлар (сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер, балықтар, ұлулар, жәндіктер және басқалар).

     Құқық бұзушылықтың объективті жағы:

     - жануарлар дүниесі объектілерін пайдалану құқығын заңсыз беру

     - жануарлар дүниесіне мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын нысанда бұзатын басқа да мәмілелер жасау,

     - пайдалануға рұқсат алу талап етілетін қорықтарда және басқа да ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда жануарлар дүниесі объектілерін заңсыз пайдалану.

     Жануарлар дүниесін пайдалану жалпы және арнайы пайдалану тәртібімен жүзеге асырылады.  

     Жануарлар дүниесін жалпы пайдалануға жануарлар дүниесінің объектілерін, сондай-ақ олардың пайдалы қасиеттерін тіршілік ету ортасынан алып тастамай пайдалану жатады. Жануарлар дүниесін жалпы пайдалану тәртібімен Жануарлар тіршілігінің пайдалы қасиеттерін пайдалану, сондай-ақ жануарлар дүниесі объектілерін Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде тыйым салынбаған ғылыми, мәдени-ағартушылық, тәрбиелік, эстетикалық және басқа да мақсаттарда пайдалану жүзеге асырылады.  

     Жануарлар дүниесін арнайы пайдалануға жануарлар дүниесі объектілерін және олардың тіршілік ету ортасынан алып тастай отырып, олардың тіршілік ету өнімдерін пайдалану жатады.  

     Жануарлар дүниесін пайдалану құқығын беру жеке және заңды тұлғалардың жануарлар дүниесін пайдалану құқығын үшінші тұлғалардың пайдасына ерікті түрде беруі болып табылады.  

     Жануарлар дүниесіне мемлекеттік меншік құқығын бұзатын тікелей немесе жасырын нысанда мәмілелер жасағаны үшін де осы бап бойынша әкімшілік жауапкершілік көзделген.

     Қорықтарда және пайдалануға рұқсат алу талап етілетін басқа да ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда жануарлар дүниесі объектілерін заңсыз пайдалану.

     Ерекше қорғалатын табиғи аумақ-бұл ерекше қорғау режимі белгіленген табиғи кешендері мен мемлекеттік табиғи-қорық қорының объектілері бар жер учаскелері, су объектілері және олардың үстіндегі әуе кеңістігі.

     Табиғи қорық-табиғатты қорғау және ғылыми мекеме мәртебесі бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның мақсаты оның аумағында табиғи процестер мен құбылыстардың, өсімдіктер мен жануарлар әлемінің объектілерінің, өсімдіктер мен жануарлардың жекелеген түрлері мен қауымдастықтарының, типтік және бірегей экологиялық жүйелердің табиғи барысын сақтау және зерттеу және оларды қалпына келтіру болып табылады.  

     Қазақстан Республикасының аумағында жануарлар дүниесін пайдаланудың мынадай түрлеріне жол беріледі:

     - аң аулау;

     - балық аулау, соның ішінде су омыртқасыздары мен теңіз сүтқоректілерін аулау;  

     - аңшылық және балық аулау объектілеріне жатпайтын жануарларды шаруашылық мақсаттарда пайдалану;  

     - жануарларды ғылыми, мәдени-ағартушылық, тәрбиелік және эстетикалық мақсаттарда пайдалану; - жануарлардың пайдалы қасиеттері мен тіршілік ету өнімдерін пайдалану.  

     Жануарлар дүниесін пайдаланудың жоғарыда аталған түрлерін пайдалану құқығын жүзеге асыру үшін рұқсат алу қажет.  

     Аңшылық және балық аулау ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 27 ақпандағы № 18-03/157 бұйрығымен бекітілген аңшылық қағидаларымен, ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2015 жылғы 27 ақпандағы № 18-04/148 бұйрығымен бекітілген балық аулау Қағидаларымен реттеледі).  

     Жануарлар дүниесі объектілерін, олардың бөліктері мен дериваттарын пайдалануға, оларды пайдалану орындары мен мерзімдерін белгілеуге шектеулер мен тыйым салу Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті Төрағасының м.а. 2015 жылғы 24 шілдедегі № 190 бұйрығымен реттелген.

     Қорықтарда және пайдалануға рұқсат алу талап етілетін басқа да ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда жануарлар дүниесі объектілерін пайдаланудың заңнамада белгіленген қағидаларын бұзу қаралып отырған Әкімшілік құқық бұзушылықтың объективті жағын құрайды.

     Құқық бұзушылық аталған әрекеттердің кез келгені жеке немесе олардың жиынтығында жасалған, жануарлар дүниесіне мемлекеттік меншік құқығын бұзған кезден бастап аяқталған болып есептеледі.

     Құқық бұзушылық субъектілері 14 жасқа толған жеке тұлғалар, сондай-ақ заңды тұлғалар болуы мүмкін.

     Бұл құқық бұзушылықтың субъективті жағы кінәнің қасақана түрімен сипатталады.  

     Түсініктеме берілген баптың 2-бөлігі осы баптың бірінші бөлігінде сипатталған, бірақ өсімдіктер дүниесі объектілеріне қатысты ұқсас әрекеттерді жасағаны үшін әкімшілік жауапкершілікті көздейді.  

     ҚР Экологиялық кодексімен өсімдіктер әлемі құқықтық қорғаудың дербес объектісі ретінде айқындалған.

     Өсімдіктер әлемі саласындағы қатынастардың объектілері:

     a) жоғары сатыдағы өсімдіктер, мүктер, қыналар, саңырауқұлақтар, балдырлар және олардың табиғи өсу ортасында қалыптасатын не олардың генетикалық қорын молайту және сақтау мақсатында мәдениет жағдайында ұсталатын қауымдастықтар;  

     б) өсімін молайту және олардың генетикалық қорын сақтау мақсаттары үшін табиғи мекендеу ортасында не оларды мәдениет жағдайында ұстау учаскелерінде жиналған жоғары өсімдіктер, мүктер, қыналар, саңырауқұлақтар және олардың бөліктері және олардан жасалған өнімдер;

     в) өсімдіктер дүниесі объектілерінің туындылары (дериваттар);

     г) табиғи флораның тірі және гербарий коллекциялары;

     д) өсімдіктер дүниесі объектілерінің өсу ортасы;

     е) өсімдіктер дүниесі объектілерін пайдалану құқығы.

     Құқық бұзушылық субъектілері 14 жасқа толған жеке тұлғалар, сондай-ақ заңды тұлғалар болуы мүмкін.

Бұл құқық бұзушылықтың субъективті жағы кінәнің қасақана түрімен сипатталады.  

     ӘҚБтК-нің 709-бабына сәйкес әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарауға және ӘҚБтК-нің 143-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін балық, аңшылық шаруашылығы саласындағы органдардың атынан әкімшілік жаза қолдануға Қазақстан Республикасының орман, балық және аңшылық шаруашылығы саласындағы уәкілетті органдарының және олардың аумақтық органдарының лауазымды адамдары, ӘҚБтК-нің басшылар, басшы орынбасарлары, күзет қызметінің бастықтары құқылы мемлекеттік мекеменің ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған қорғалатын табиғи аумақтар.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы