141-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің суға мемлекеттік меншік құқығын бұзу  

     1. Су объектілерін заңсыз басып алу, оның ішінде сарқынды және басқа да суларды ағызу, суды заңсыз пайдалану, су пайдалану құқығын басқаға беру, сондай-ақ суға мемлекеттік меншік құқығын бұзатын тікелей немесе жасырын нысанда басқа да мәмілелер жасау, –  

     Жеке тұлғаларға – отыз, лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – қырық, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – алпыс, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-екі жүз алпыс айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Лимиттерді бұза отырып су алу, рұқсат етілген көлемдерден асып кету, суды пайдаланудың белгіленген режимдерін сақтамау, гидротехникалық жұмыстарды заңсыз жүргізу, су объектілерінен өндірілген немесе бұрылған жерасты және жер үсті суларын ұтымсыз, мақсатсыз пайдалану, –

     Жеке тұлғаларға – он, лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – жиырма, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – отыз, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне-жүз жетпіс айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     ӘҚБтК-нің 141-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі мынада: кінәлі адам су объектілерін басып алу, оның ішінде сарқынды және басқа да суларды ағызу, заңсыз су пайдалану, су пайдалану құқығын басқаға беру, сондай-ақ тікелей немесе жасырын нысанда мәмілелер жасау арқылы су объектілеріне мемлекеттік меншік құқығын бұзады, қоршаған ортаға және мүлік иесіне зиян.

     ҚР Конституциясының 6-бабында: "жер және оның жер қойнауы, су, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде.

     ҚР Су кодексіне сәйкес Қазақстан Республикасының су қоры айрықша мемлекеттік меншікте болады. Су қорын иелену, пайдалану және оған билік ету құқығын Қазақстан Республикасының Үкіметі жүзеге асырады. Сондықтан Қазақстан Республикасындағы су қорын басқару ҚР органдарының мемлекеттің меншік құқығының субъектісі ретіндегі өкілеттігінен, сондай-ақ олардың мемлекеттік егемендіктің элементі ретіндегі аумақтық үстемдігінен туындайтын функцияларды жүзеге асыру жөніндегі қызметін білдіреді.

     Мемлекеттік меншік құқығын белгілеу сонымен қатар қолда бар су ресурстарын орынсыз, ұтымсыз пайдалану, олардың мерзімінен бұрын сарқылуы және шамадан тыс ластану жағдайларын болдырмау қажеттілігімен түсіндіріледі.

     Су қатынастарын реттейтін Негізгі заңнамалық акт Қазақстан Республикасының Су кодексі болып табылады. Су заңнамасына сәйкес Қазақстан Республикасының су қоры мемлекеттік су кадастрына енгізілген немесе енгізілуге жататын Қазақстан Республикасының аумағы шегіндегі барлық су объектілерінің жиынтығын қамтиды.  

     Алайда мемлекет жеке және заңды тұлғаларға Қазақстан Республикасының су заңнамасында белгіленген арнайы, оқшауланған немесе бірлесіп пайдалану тәртібімен су объектілерін пайдалану құқығын береді.

     Су объектілері, су шаруашылығы құрылыстары және су қорының жері түріндегі табиғи ресурстарды пайдалану, су объектілеріне мемлекеттік меншік құқығын қамтамасыз ету және оларды қорғау жөніндегі қолданыстағы заңнамамен реттелген қоғамдық қатынастар құқық бұзушылық объектісі болып табылады.  

     Су объектілері-шекаралары, көлемі және су режимі бар құрлық бетінің рельефтеріндегі және жер қойнауындағы судың шоғырлануы. Олар: теңіздер, өзендер, оларға теңестірілген каналдар, көлдер, мұздықтар және басқа да жер үсті және жер асты су объектілері.

     Су шаруашылығы құрылыстары-су ресурстарын пайдалануды және қорғауды, сумен жабдықтауды, су бұруды реттеу және судың зиянды әсерін жою мақсатында жасанды түрде құрылған гидротехникалық құрылыстар мен құрылғылар.

     Су қорының жерлеріне мыналар жатады:

     - су көздерінде орналасқан су объектілері (өзендер мен оларға теңестірілген каналдар, көлдер, су қоймалары, тоғандар және басқа да ішкі су айдындары, аумақтық сулар, мұздықтар, батпақтар) және ағынды реттеуге арналған су шаруашылығы құрылыстары орналасқан;

     - су объектілерінің су қорғау белдеулеріне бөлінген;

     - ауыз сумен жабдықтаудың су жинау жүйелерін санитарлық қорғау аймақтарына бөлінген.

     Су объектілерін қорғау-су объектілерін сақтауға, қалпына келтіруге және молықтыруға, сондай-ақ сулардың зиянды әсеріне жол бермеуге бағытталған қызмет.

     Әкімшілік құқық бұзушылықтың қаралатын құрамының мәні су объектілері, су шаруашылығы құрылыстары және су қорының жерлері болып табылады.  

     Құқық бұзушылықтың объективті жағы мынадай әрекеттерде жатыр:

     - су объектілерін заңсыз басып алу,

     - ағынды және басқа суларды ағызу,

     - суды заңсыз пайдалану,  

     - су пайдалану құқығын беру,

     - суға мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын түрде бұзатын басқа да мәмілелер жасау.

     Су объектілерін заңсыз басып алу су объектілерін пайдалануға уәкілетті мемлекеттік органның рұқсатынсыз көрсетіледі.

     Мемлекет жеке және заңды тұлғаларға Қазақстан Республикасының су заңнамасында белгіленген арнайы, оқшауланған немесе бірлесіп пайдалану тәртібімен су объектілерін пайдалану құқығын береді.

     Арнайы су пайдалануға халықтың ауыз су және шаруашылық мұқтаждарын, ауыл шаруашылығының, өнеркәсіптің, энергетиканың, балық шаруашылығы мен көліктің су қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, сондай-ақ мынадай құрылыстарды пайдалана отырып, өнеркәсіптік, шаруашылық-тұрмыстық, дренаждық және басқа да сарқынды суларды ағызу үшін жер үсті және жерасты су ресурстарын тікелей су объектісінен алып қоя отырып немесе алып қоймай пайдалану жатады және техникалық құрылғылар:

     1) жер үсті және теңіз суларынан механикалық және өздігінен ағатын су алу жөніндегі стационарлық, жылжымалы және қалқымалы құрылыстар;

     2) өнеркәсіптік, шаруашылық-тұрмыстық, коллекторлық-дренаждық, нөсерлік және басқа да сарқынды суларды жер үсті және теңіз суларына ағызуға арналған су бұру құрылыстары;

     3) сарқынды суларды табиғи биологиялық тазартуға арналған жасанды су объектілеріне және жергілікті жердің рельефіне ағын суларды бұруға арналған құрылыстар;

     4) бөгеттер мен басқа да су тіреу және суды реттеу құрылыстары (оның ішінде уақытша бөгеу құрылыстары);

     5) гидравликалық электр станциялары;

     6) сумен жабдықтауға, пайдаланылған суларды ағызуға, сондай-ақ суларды салқындатуға арналған жылу және атом электр станцияларының су шаруашылығы құрылыстары;

     7) суару, суландыру, суару-суландыру және құрғату жүйелерін;

     8) жер асты суларын алу және өзге де мақсаттар үшін сорғы қондырғыларымен және басқа да су көтергіш құралдармен жабдықталған, оның ішінде жер асты суларының жай-күйіне әсер ететін құрғату, суды төмендету және табиғат қорғау іс-шараларын өндіретін су жинау құрылыстары;

     9) сарқынды және басқа да суларды жер қойнауына ағызуға арналған су төгетін құрылыстарды (Ұңғымаларды, құдықтарды, шахталарды);

     10) шахталардан, карьерлерден, штольнялардан, тіліктерден алуға арналған пайдаланылатын тау-кен қазбаларының су бұру құрылыстары;

     11) су деңгейін мәжбүрлеп төмендетпей жұмыс істейтін жерасты суларын алуға арналған өздігінен құйылатын Ұңғымаларды, шахталық құдықтарды, көздердің каптаждарын және басқа да шағын құрылыстарды;

     12) өнеркәсіптік, шаруашылық-тұрмыстық, дренаждық және басқа да сарқынды суларды, технологиялық ерітінділерді жерасты Сулы горизонттарына және тау жыныстарының бос жерлеріне ағызуға арналған сіңіргіш ұңғымалар мен құдықтарды;

     13) көмірсутек шикізатын игеру кезінде қаттық қысымды ұстап тұруға және қатты пайдалы қазбалар кен орындарын өндіру кезінде жерасты сілтісіздендіруге арналған айдау ұңғымалары;

     14) судың жай-күйіне әсер ететін басқа да техникалық құрылғылар.

     Арнайы су пайдалануды жеке және заңды тұлғалар рұқсаттың негізінде тек онда айқындалған мақсаттар үшін жүзеге асырады және басқа адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзбауға және қоршаған ортаға зиян келтірмеуге тиіс.

     Заң шығарушы Су кодексінің 66-бабында бекітілген рұқсатты талап етпейтін арнайы су пайдалану жағдайларын көздейді.

     Арнайы су пайдалануға рұқсат талап етілмейді:

     1) мынадай су жинау құрылыстарын: шахталық және құбырлы сүзгі құдықтарын, сондай-ақ орталықтандырылған сумен жабдықтау үшін пайдаланылмайтын Сулы Горизонт бетінен бірінші тәулігіне елу текше метрден аспайтын барлық жағдайларда суды алып қоя отырып, деңгейін мәжбүрлеп төмендетпей жұмыс істейтін каптаждық құрылыстарды пайдалану;

     2) кеменің және оның технологиялық жабдықтарының жұмысын қамтамасыз ету үшін су объектілерінен теңіз кемелерінің су алуына жол берілмейді;

     3) қатты пайдалы қазбаларды барлау және (немесе) өндіру кезінде ілеспе алынған жерасты суларын (шахталық, карьерлік, кеніштік) алу (айдау).

     Арнайы су пайдалануға рұқсатты уәкілетті органның өңірлік органдары береді.

     Рұқсаттар арнайы су пайдаланудың мынадай түрлеріне беріледі:

     1) пайдалы қатты қазбаларды, өнеркәсіптік, шаруашылық-тұрмыстық, дренаждық, сарқынды және басқа да суларды барлау және (немесе) өндіру кезінде ілеспе алынған жер асты суларын (шахталық, карьерлік, кеніштік) жер үсті су объектілеріне, жер қойнауына, Су шаруашылығы құрылыстарына немесе жергілікті жердің рельефіне ағызу;

2) тәулігіне елу текше метрден алып қою лимиттерімен осы баптың 1-тармағында көрсетілген құрылыстарды немесе техникалық құрылғыларды қолдана отырып, жер асты суларын алу және (немесе) пайдалану;

     3) Осы баптың 1 – тармағында көрсетілген құрылыстарды немесе техникалық құрылғыларды қолдана отырып, жер үсті суларын алу және (немесе) пайдалану (бұдан әрі-жер үсті суларын алу және (немесе) пайдалану) (Су кодексінің 66-бабы).

     Оқшауланған су пайдалану құқығы су объектілері немесе олардың бір бөлігі бір жеке немесе заңды тұлғаға пайдалануға берілген кезде туындайды. Оқшауланған су пайдалануға берілген су объектілерінде жалпы су пайдалануға облыстардың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың) жергілікті өкілді органдары белгілеген шарттарда жол беріледі (Су кодексінің 67-бабы).

     Бірлескен су пайдалану құқығы су объектілері немесе олардың бір бөлігі бірнеше жеке және (немесе) заңды тұлғалардың пайдалануына берілген кезде туындайды. Бірлескен су пайдалану кезінде бірінші кезекте халықты ауыз сумен жабдықтаумен айналысатын су пайдаланушылардың мүдделері, сондай-ақ төмен орналасқан су пайдаланушылардың мүдделері қанағаттандырылады (Су кодексінің 68-бабы).  

     Жеке және заңды тұлғаларға су объектілері құқықпен беріледі:  

     1) бес жылға дейінгі мерзімге қысқа мерзімді пайдалану;  

     2) бес жылдан қырық тоғыз жылға дейінгі мерзімге ұзақ мерзімді пайдалану.

     Ағынды суларды және басқа суларды ағызу. Адамның шаруашылық қызметі нәтижесінде немесе ластанған аумақта түзілетін, табиғи немесе жасанды су объектілеріне немесе жергілікті жердің рельефіне тасталатын сулар ағынды сулар деп танылады;

     Ағынды суларды жер үсті су объектілеріне ағызуға қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган және халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы уәкілетті орган белгілеген шектерге дейін тазарту шартымен арнайы су пайдалануға рұқсат болған кезде жол беріледі.

     Тазарту құрылыстары жоқ және тиімді тазалау нормативтеріне сәйкес су объектілеріне заттардың немесе ластаушы заттардың түсуін немесе өзге тәсілмен түсуін қамтамасыз етпейтін, сапалық жай-күйін нашарлататын және су объектілерін пайдалануды қиындататын Өнеркәсіптік, тамақ объектілерінің сарқынды суларын ағызу су объектілерінің ластануына әкеледі. Егер аталған процестерді уәкілетті органдар бақыламаған жағдайда, бұл әрекеттер қоршаған ортаға орны толмас залал келтіруге әкеп соғуы мүмкін және рұқсат беру осындай бақылаудың тәсілдерінің бірі болып табылады (ст. Су кодексінің 89)  

     Заңсыз су пайдалану деп жеке және заңды тұлғалардың өз мұқтаждарын және (немесе) коммерциялық мүдделерін қанағаттандыру үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіпті бұза отырып, су ресурстарын пайдалану түсініледі.

     Жеке және заңды тұлғалардың су пайдалану құқығын үшінші тұлғалардың пайдасына ерікті түрде беруі су пайдалану құқығын қайта беру болып табылады.  

     Су объектілерін иеліктен шығаруға әкеп соғатын немесе әкеп соғуы мүмкін басқа да мәмілелерді сатуға, кепілге қоюға және жасауға байланысты іс-әрекеттер суға мемлекеттік меншік құқығын тікелей немесе жасырын нысанда бұзатын басқа мәмілелер деп танылады. Бұл судың Қазақстан Республикасының айрықша меншігінде болуына байланысты.

     Құқық бұзушылық жер учаскесіне мемлекеттік меншік құқығын бұзатын кез келген іс-әрекет жасалған кезден бастап аяқталды деп есептеледі.

     Құқық бұзушылық субъектілері 16 жасқа толған жеке тұлғалар, сондай-ақ заңды тұлғалар болуы мүмкін.

     Бұл құқық бұзушылықтың субъективті жағы кінәнің қасақана түрімен сипатталады.  

     Қаралатын баптың 2-бөлігі объективті жағы мынадай іс-әрекеттерде көрініс табатын әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін жауапкершілікті көздейді:

     - су алу кезінде лимиттердің бұзылуы,  

     - су алу кезінде рұқсат етілген су көлемінің артуы,

     - суды пайдаланудың белгіленген режимдерін сақтамау,  

     - гидротехникалық жұмыстарды заңсыз жүргізу,  

     - су объектілерінен өндірілген немесе бұрылған жер асты және жер үсті суларын ұтымсыз, мақсатсыз пайдалану

     Су алу кезінде лимиттердің бұзылуы ҚР заңнамасында белгіленген рұқсат етілген лимиттен асатын мөлшерде су алуды көздейді.

     Су алу кезінде рұқсат етілген су көлемінің артуы су алудың нақты көлемінің ҚР заңнамасында белгіленген су пайдалану лимиттерінен асып кетуін болжайды.  

     Су пайдаланудың белгіленген режимдерін сақтамау арнайы су пайдалануға арналған рұқсатта көрсетілген су ресурстарының көлемін есепке алмағанда немесе дұрыс есепке алмағанда су объектілерін пайдалануда көрсетіледі.

     Су объектілерін пайдалану режимі су алу көлемдерінің, сондай-ақ су объектілері мен ауыз сумен жабдықтау көздерінің деңгейлері мен шығыстарының уақыт бойынша өзгеруін реттеу мақсатында бекітіледі

Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Attention!   

       Law and Law Law Law draws your attention to the fact that this document is basic and does not always meet the requirements of a particular situation. Our lawyers are ready to assist you in legal advice, drawing up any legal document suitable for your situation.  

 For more information,  please contact a Lawyer / Attorney by phone: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085. 

Attorney at Law Almaty Lawyer Legal Services Legal Advice Civil Criminal Administrative Cases Disputes Protection Arbitration Law Firm Kazakhstan Law Office  Court Cases