196-бапқа түсініктемелер. Іске қатысушы адамдардың және Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексінің өкілдерінің сот отырысына келмеуінің салдары

1. Іске қатысатын адамдар сот отырысына келмеу себептері туралы сотқа алдын ала хабарлауға және осы себептердің дәлелдерін ұсынуға міндетті.

2. Іске қатысатын, оларға қатысты тиісті хабарлау туралы мәліметтер жоқ адамдардың біреуі сот отырысына келмеген жағдайда істі қарау кейінге қалдырылады.

3. Егер іске қатысатын адамдарға сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабарланса, сот олардың келмеу себебі дәлелді деп танылған жағдайда ғана істі қарауды кейінге қалдырады.

4. Егер олардың келмеу себептерін құрметтемеушілік деп таныса, сот іске қатысушы адамдардың біреуі келмесе, сот отырысының уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабарланған жағдайда істі қарауға құқылы.

5. Сот істі осы кодекстің 256-бабында көзделген негіздер бойынша сырттай іс жүргізуде қарауға құқылы.6. Тараптар істі олар болмаған кезде қарау туралы және оларға шешімнің көшірмесін жіберу туралы жазбаша нысанда соттан сұрауға құқылы.

7. Іске қатысушы адамның сот отырысының уақыты мен орны туралы хабарланған өкілінің келмеуі істі қарауға кедергі болып табылмайды. Сот істі талапкердің, жауапкердің не үшінші тұлғаның өтініші бойынша оның өкілінің сот отырысына дәлелді себеппен келмеуіне байланысты қарауды кейінге қалдыруы мүмкін.

1. Іске қатысатын адамдардың және түсініктеме берілген бапта көзделген өкілдердің сот отырысына келмеуінің салдары екі жағдайға байланысты: а) олардың хабарлануы туралы мәліметтер бар ма және б) келмеу себептері. Жаңа Азаматтық іс жүргізу заңнамасы тараптарға өз құқықтарын адал жүзеге асыру міндетін жүктейді (АІЖК-нің 194-бабына түсініктемені қараңыз).Жалпы, заң шығарушы процестің жосықсыз қатысушыларына теріс көзқарасты ұстанады. Оларға процеске қатысушылардың жосықсыз әрекеттерден, оның ішінде процесті кешіктіруден бас тартуын ынталандыратын белгілі бір санкцияларды қолдана алады (АІЖК-нің 109-бабының бірінші бөлігі, 114-бабы). Тиісінше, процеске қатысушылар өздерінің іс жүргізу міндеттерін тиісінше орындауға және іс жүргізу құқықтарын жүзеге асыру шарттарын сақтауға шақырылатын болады.Түсініктеме берілген мақаланың бірінші бөлігінің нормасы өзінің іс жүргізу міндеттерін адал жүзеге асыруға қойылатын іс жүргізу талаптарын іске асыруға ықпал етеді. Іске қатысатын адамдарға сот отырысына келмеу құқығы беріледі, алайда бұл туралы сотқа алдын ала хабарлау шарт болып табылады. Бұл іске қатысатын басқа адамдардың құқықтары мен мүдделерін қамтамасыз етуге және істі қарауды кейінге қалдыруға мүмкіндік береді. Ажырамас талап сотқа келмеудің дәлелді себептерінің болуы болады, әйтпесе келмеу азаматтық процеске іске қатысатын адамның жосықсыз мінез-құлқының элементі ретінде бағаланады.Осы себепті түсініктеме берілген мақаланың екінші-жетінші бөліктерінің нормалары процеске қатысушылардың мінез-құлқының адалдығын бағалаудың белгілі бір критерийлері ретінде қарастырылуы керек, екінші жағынан, іске қатысатын кез келген адам болмаған кезде тиісті сот талқылауын жүргізу мүмкіндігін бағалау критерийлері.

2. Іске қатысатын адамдарға хабарлау туралы мәліметтер болмаған кезде сот істі қарауды кейінге қалдыруға, келесі сот отырысының уақыты мен орнын белгілеуге және бұл туралы іске қатысатын барлық адамдарға, оның ішінде келмеген адамдарға белгіленген тәртіппен хабарлауға тиіс.

3. Іске қатысатын адамдардың сот отырысының уақыты мен орны туралы дәлелді себептермен (ауру, іссапар, дүлей зілзала және т.б.) тиісті түрде хабарланған адамдардың сотқа келмеуі істі талқылауды кейінге қалдыру үшін негіз болып табылады.4. Іске қатысатын, сот отырысының орны мен уақыты туралы тиісті түрде хабарланған адамдардың келмеу себептері құрметтемеушілік деп танылған жағдайда, сот істі олардың қатысуынсыз қарауға құқылы. Түсініктеме берілген мақаланың бесінші бөлігінің нормасы Тараптарға қатысты түсініктеме берілген бөліктің талаптарын толықтырады.

5. Түсініктеме берілген баптың бесінші, алтыншы бөліктерінде көзделген нормалар неғұрлым жоғары мамандандырылған сипатқа ие және өз қолданысын тек азаматтық сот ісін жүргізу тараптарына ғана таратады. Атап айтқанда, түсініктеме берілген баптың бесінші бөлігі жауапкердің (жауапкерлердің) сот отырысына келмеуінің салдарына назар аударады. Бұл ретте анықтамалық реттеу қолданылады. АІЖК-нің 256-бабында көзделген негіздер орын алған жағдайда, сот істі сырттай іс жүргізуде қарауға құқылы.Жалпы ереже-жауапкер сот отырысына келмеген жағдайда, отырыстың уақыты мен орны туралы тиісті түрде хабарланған, келмеудің дәлелді себептері туралы хабарламаған және ол болмаған кезде істі қарауды сұрамаған жағдайда, егер талапкер бұған қарсы болмаса, Іс сырттай іс жүргізу тәртібімен қаралуы мүмкін.Егер сот дауды сырттай іс жүргізу тәртібімен қарау орынсыз деп тапса, бұл талапкер бұл туралы өтініш білдірген жағдайда да оны өткізбеуі мүмкін.

6. Тараптар істі олар болмаған кезде қарау туралы және оларға шешімнің көшірмесін жіберу туралы жазбаша нысанда соттан сұрауға құқылы. Тараптар ықтимал жағымсыз салдарлар мен олардың қарсыласу процесіне қатыспау тәуекелдерін түсінеді деп болжанады.

7. Түсініктеме берілген баптың жетінші бөлігі іске қатысушы адамдардың сот отырысының уақыты мен орны туралы хабарланған сотқа келмеуінің құқықтық салдарын жалпы түрде регламенттеді. Бұл адамдардың келмеуі істі қарауға кедергі болып табылмайды. Сонымен бірге, онда көрсетілген адамдар тобының (тараптардың және үшінші тұлғалардың) өтінішхаты бойынша сот отырысына олардың өкілдері дәлелді себептермен келмеген жағдайда сот істі қарауды кейінге қалдыруға құқылы.Үш шартты ажыратуға болады. Біріншіден, бұл өтініш білдірген адамның өкілдерінің келмеуі туралы. Осыған байланысты тараптар мен үшінші тұлғаларға істі кейінге қалдыру туралы өтініш жасау құқығын беру, әдетте, кәсіпқой субъект-заңгер өкіл болуымен байланысты, онсыз іске қатысушы адам өзінің іс жүргізу құқығын тиісті деңгейде дербес жүзеге асыра алмайды. Екіншіден, келмеу себептері дәлелді болуы керек. Үшіншіден, талап қоюшының дәлелдерін істі кейінге қалдыру үшін жеткілікті деп қабылдайтын соттың оң шешімі шарт болып табылады.Әйтпесе, мақаланың түсініктеме берілген бөлігінің жалпы нормасын басшылыққа алу қажет. Іске қатысатын адамдар сенімге негізделген өкілдіктің құқықтық салдарын білуі керек. Өкілдің сотта өз міндеттерін орындамауының теріс салдары іске қатысушы адамның өзіне (Тарапқа, үшінші тұлғаға) жүктелетін болады.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ СОТЫНЫҢ КІТАПХАНАСЫ

Астана, 2016 жыл

УДК 347 (574)  

К 63

ISBN 978-601-236-042-4

 Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы