314-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің кепіл нысанасын ауыстыру және қалпына келтіру
Кепіл берушінің кепіл ұстаушының келісімінсіз кепіл заттарын ауыстыруға құқығы жоқ, өйткені негізгі міндеттемені қамтамасыз етуді белгілеу жолдарының бірі кепіл туралы шарт жасасу кезінде Тараптар жеке немесе жалпы белгілерін айқындайтын нақты мүлікті бөлу кепіл болып табылады. Бұл ережеден ерекшелік заң актілерінде немесе шартта белгіленуі мүмкін. Мәселен, мысалы, айналымдағы тауарларды кепілге қою туралы шарттың конструкциясы кепіл ұстаушының келісімінсіз кепіл берушінің кепіл заттарын ауыстыру мүмкіндігін көздейді, бірақ бастапқы кепіл заттары ауыстырылуы мүмкін тауардың ықтимал түрлері туралы шартта көзделген шарттарда (АК 328-бабына түсініктемені қараңыз).
Кепілге салынған мүлік жоғалған немесе бүлінген жағдайда кепіл нысанасын ауыстыру және қалпына келтіру мүмкіндігі көзделеді. Кепіл затын ауыстыру кепіл берушінің міндетті міндеті емес. Кепіл құқығы кепілге салынған мүліктің жойылуы кепіл нысанасын ауыстыру немесе қалпына келтіру жөніндегі міндетке емес, кепіл құқығының тоқтатылуына әкеп соқтыратындығынан туындайды (АК-нің 322-бабына түсініктемені қараңыз). Алайда, кепіл берушінің мұндай міндеті болмаса, кепіл нысанасын ақылға қонымды мерзімде қалпына келтіруге немесе оны басқа тең мүлікпен алмастыруға құқығы бар, өйткені кепіл заттарының жойылу немесе оларды кепіл берушінің иелігінен шығару негіздері бойынша кепілдің мерзімінен бұрын тоқтатылуы кейбір жағдайларда Негізгі қамтамасыз етілетін міндеттемені мерзімінен бұрын тоқтатуға негіз болып табылады (АК-нің 321-бабына түсініктемені қараңыз). Бұл жағдайда кепіл ұстаушы оның орнына берілген немесе ақылға қонымды мерзімде қалпына келтірілген жаңа заттарды кепілге алуға міндетті. Кепіл нысанасын ауыстыру немесе қалпына келтіру мерзімін айқындау кезінде АК-нің 277-бабында жазылған ережелерге сүйену қажет (АК-нің 277-бабына түсініктемені қараңыз).
Осыған ұқсас құқықтар кепіл берушіге заң актілерінде белгіленген негіздер бойынша меншік немесе шаруашылық жүргізу құқығы тоқтатылған кезде де беріледі.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
Түсініктеме Қазақ мемлекеттік заң университетінің Жеке құқық ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми-практикалық зерттеулер бағдарламасы аясында дайындалды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің жобасын дайындау жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, профессор М. К. Сүлейменов
Басшының орынбасары профессор Басин Ю. г.
