613-бапқа түсініктеме. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы автокөлік құралдарын өткізу пункттерінде және Қазақстан Республикасының, әскери полицияның аумағындағы көліктік бақылау бекеттерінде ішкі істер (полиция), көліктік бақылау органдары қызметкерінің талаптарын орындамау, Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйіне куәландырудан өтуден жалтару  

     1. Ішкі істер (полиция), әскери полиция органдары қызметкерінің (тек қана ұлттық қауіпсіздік органдарының, ҚР Қарулы Күштерінің, Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының көлік құралын басқаратын адамның) көлік құралын тоқтату туралы заңды талабын орындамауы -

     отыз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     2. Қазақстан Республикасының аумағындағы көліктік бақылау бекеттерінде көліктік бақылау органдары қызметкерінің көлік құралын тоқтату туралы заңды талабын орындамау -

     он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға немесе көлік құралдарын басқару құқығынан алты айдан бір жылға дейінгі мерзімге айыруға әкеп соғады.

     3. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекет, -

     Көлік құралдарын басқару құқығынан алты ай мерзімге айыруға әкеп соғады.

     3-1. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, көлік құралдарын басқару құқығы жоқ не басқару құқығынан айырылған адам жасаған іс-әрекет, -

     елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     4. Ішкі істер (полиция), әскери полиция органдары қызметкерінің (тек қана ұлттық қауіпсіздік органдарының, ҚР Қарулы Күштерінің, Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының көлік құралын басқаратын адамның) белгіленген тәртіпке сәйкес алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйін куәландырудан өтуі туралы заңды талабын орындамау -

     Көлік құралдарын басқару құқығынан үш жыл мерзімге айыруға әкеп соғады.

     5. Осы баптың төртінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекет, -

     он бес тәулікке әкімшілік қамауға алуға және алты жыл мерзімге көлік құралын басқару құқығынан айыруға әкеп соғады.

     6. Осы баптың бесінші бөлігінде көзделген, осы баптың бесінші бөлігінде көзделген әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекет, -

     отыз тәулікке әкімшілік қамауға алуға және он жыл мерзімге көлік құралдарын басқару құқығынан айыруға әкеп соғады.

     7. Көлік құралын басқару құқығынан айырылған адам жасаған осы баптың төртінші, бесінші және алтыншы бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, -

     жиырма тәулікке әкімшілік қамауға алуға әкеп соғады.

     8. Осы баптың жетінші бөлігінде көзделген, осы баптың жетінші бөлігінде көзделген әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер, -

     отыз тәулікке әкімшілік қамауға алуға әкеп соғады.

     9. Осы баптың төртінші бөлігінде көзделген, көлік құралдарын басқаруға құқығы жоқ адамдар жасаған іс-әрекет, -

     жиырма тәулікке әкімшілік қамауға алуға әкеп соғады.

     10. Осы баптың тоғызыншы бөлігінде көзделген, осы баптың тоғызыншы бөлігінде көзделген әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекет, -

     отыз тәулікке әкімшілік қамауға алуға әкеп соғады.

     11. Осы Кодекстің 50-бабының екінші бөлігіне сәйкес әкімшілік қамаққа алу қолданылмайтын адамдар жасаған осы баптың жетінші, сегізінші, тоғызыншы және оныншы бөліктерінде көзделген іс-әрекеттер, -

     екі жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     12. Көлік құралының кабинасын (салонын) жүргізушінің оны тоқтатқан жағдайда ішкі істер органдарының (полицияның), әскери полицияның (тек қана әскери көлік құралын басқаратын адамның) қызметкері оның рұқсатынсыз қалдыруы, сондай-ақ көлік құралының кабинасынан (салонынан) шығу туралы талаптарды орындамауы -

     жүргізушіге бес айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     13. Осы баптың он екінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер, -

     жүргізушіге он айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

     Ескерту. Ішкі істер (полиция), көліктік бақылау, әскери полиция органдары қызметкерлерінің көлік құралын тоқтату туралы нысанды киімдегі талабы қол қимылымен немесе бір мезгілде ысқырық сигналымен таяқшамен сигнал беру не дауыс зорайтқыш құрылғының көмегімен көрсетіледі. Сигналдар жүргізушіге түсінікті болуы және олардың орындалуы авариялық жағдай туғызбауы үшін уақтылы берілуі тиіс.

     Бұл әкімшілік құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі оны жасау кезінде жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелерін реттейтін заңнамалық, өзге де нормативтік құқықтық актілерді белгіленген тәртіппен іске асыру бойынша елеулі кедергілердің туындауында жатыр.

     Жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы қоғамдық қатынастар және жол жүрісі ережелерінің сақталуын қамтамасыз етуге шақырылған лауазымды адамдардың заңды қызметі Әкімшілік құқық бұзушылықтың жалпы объектісі болып табылады.

     Түсініктеме берілген баптың 1-бөлігінің объективті жағы тоқтату туралы заңды талапты орындамау түріндегі құқық бұзушылықтың бір біліктілік белгісімен сипатталады. Сонымен қатар, егер олар ұсынылса, заңды талаптар танылады:

     1)ішкі істер органдарының (полицияның) қызметкерлерімен;

     2) егер бұл талаптар жүргізушіге, Ұлттық қауіпсіздік органдарының, ҚР Қарулы Күштерінің, Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының көлік құралын басқарушысына қатысты жіберілсе, әскери полиция қызметкерлерімен жүзеге асырылады.

     "Қазақстан Республикасының Ішкі істер органдары туралы" 2014 жылғы 23 сәуірдегі № 199-V ҚР Заңының 5-бабы 2-тармағының 11-тармақшасы негізінде полиция қызметкерлеріне көлік құралдарын тоқтату және тексеріп қарау құзыреті берілген.

     Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік органдарының, Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының көлік құралдарының жол жүрісі қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында "әскери полиция органдары туралы"2005 жылғы 21 ақпандағы N 32 ҚР Заңы негізінде әскери полиция органдарына осындай құқықтар берілді.

     Көлік құралдарын тоқтату тәртібі осы бапқа қосымшамен регламенттелген.

     Қаралып отырған баптың 2-бөлігінің объективті жағы құқық бұзушылықтың бір саралаушы белгісімен сипатталады және көлік құралын тоқтата тұрудан көліктік бақылау органдары қызметкерінің заңды талабын орындамау түріндегі құқыққа қайшы әрекеттерден тұрады. Сонымен қатар, егер ол Қазақстан Республикасының аумағындағы көліктік бақылау бекеттерінде жасалса, әкімшілік құқық бұзушылық деп танылады.

     ҚР 2003 жылғы 4 шілдедегі "Автомобиль көлігі туралы" Заңына сәйкес көліктік бақылау қызметкерлері өз қызметін арнайы бекеттерде жүзеге асырады. Осы Заңның 18-1-бабының негізінде көліктік бақылау бекеті-бұл күрделі ғимаратпен немесе арнайы көлікпен жабдықталған техникалық бақылау құралдарымен жабдықталған стационарлық немесе жылжымалы бақылау-өткізу пункті.

     Қазақстан Республикасының аумағында көліктік бақылау бекеттерінің жұмысын ұйымдастыру Қағидалары Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің міндетін атқарушының 2010 жылғы 13 тамыздағы №362 бұйрығымен бекітілген. Осы бұйрықпен көліктік бақылау бекеттерінің жұмыс механизмі айқындалған. Осы Қағидалардың 5-тармағының 2 және 9-тармақтарына сәйкес:

     1) көліктік бақылаудың жылжымалы посты-арнайы автокөлік базасында ұйымдастырылған, техникалық бақылау құралдарымен, байланыспен және жабдықпен жарақтандырылған көліктік бақылау посты;

     2) көліктік бақылаудың стационарлық бекеті – күрделі ғимаратпен жабдықталған және техникалық бақылау құралдарымен, байланыспен және жабдықпен жарақтандырылған көліктік бақылау бекеті.

     Пост қызметкерінің көліктік бақылауды бастапқы жүргізуі мынадай тәртіппен қамтамасыз етіледі:

     1) посттың бейнебақылау камераларының көріну аймағында көлік құралын (жүк автомобильдері, мамандандырылған және арнайы автомобильдер) дауыс зорайтқыш құрылғының көмегімен сигнал беру жолымен, жүргізушіге түсінікті болуы тиіс бір мезгілде ысқырық сигналымен көлік құралына бағытталған қол қимылымен немесе таяқшамен тоқтатады және олардың орындалуы жүргізушіге түсінікті болмауы үшін уақтылы беріледі. төтенше жағдай жасады;

     2) көлік құралына дереу жақындайды, ұсынылады, көлік құралының тоқтап қалу себептерін түсіндіреді және жүргізушінің талабы бойынша танысу және тегі мен лауазымын белгілеу үшін жүргізушіге берусіз қызметтік куәлікті ұсынады.

     Көліктік бақылаудың стационарлық бекеттерінде бір мезгілде 3 – тен аспайтын автокөлік құралдарын, ал көліктік бақылаудың жылжымалы бекеттерінде-2-ден аспайтын автокөлік құралдарын тоқтатуға және тексеруге жол беріледі. Бірақ бұл тәртіп автотолондарға, шетелдік автокөлік құралдарына, қауіпті жүкті тасымалдайтын және тиісті тану белгілері бар автокөлік құралдарына, бұзушылықтары тіркелген автокөлік құралдарына, ірі габаритті және (немесе) ауыр салмақты жүктерді тасымалдауға арнайы арналған конструкциясы мен мақсаты бойынша АВТОПОЕЗДАРҒА қолданылмайды.

Талданатын баптың 3-бөлігінің объективті жағы осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған құқыққа қарсы іс-қимылмен сипатталады.

     Зерттелетін баптың осы бөлігінің санкциясы алты ай мерзімге көлік құралдарын басқару құқығынан айыру түрінде бір ғана баламасыз әкімшілік жазаны көздейді. Осыған байланысты: "ӘҚБтК-нің 46-бабының 4-бөлігінде көрсетілген адамдарға, атап айтқанда мүгедектікке байланысты осы қаражатты пайдаланатын адамдарға қатысты әкімшілік жазаны айқындау кезінде судья қалай әрекет етуі тиіс?". Өкінішке орай, бірде-бір нормативтік акт бұл сұраққа жауап бермейді, сондықтан мүгедектікке байланысты көлік құралын пайдаланатын адам ӘҚБтК-нің 613-бабының 3-бөлігі бойынша әкімшілік жауапкершілік субъектісі болып табылмайды, бірақ Әкімшілік құқық бұзушылық субъектісі болып табылады. Осыған байланысты көлік құралын мүгедектікке байланысты пайдаланатын адам осы баптың 1-бөлігі бойынша осындай әрекетті алғаш рет жасаған адам ретінде тартылуы тиіс.

     Зерттелетін баптың 4-бөлігінің объективті жағы алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйін куәландырудың белгіленген тәртібіне сәйкес өту туралы заңды талапты орындамау түріндегі құқыққа қайшы әрекетпен сипатталады. Сонымен қатар, егер олар ұсынылса, заңды талаптар танылады:

     1)ішкі істер органдарының (полицияның) қызметкерлерімен;

     2) егер бұл талаптар жүргізушіге, Ұлттық қауіпсіздік органдарының, ҚР Қарулы Күштерінің, Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының көлік құралын басқарушысына қатысты жіберілсе, әскери полиция қызметкерлерімен жүзеге асырылады.

     Психоактивті затты пайдалану фактісін және мас болу жай-күйін анықтау үшін медициналық куәландыруды жүргізу қағидалары Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2017 жылғы 13 шілдедегі № 504 бұйрығымен бекітілген. Осы Ережелерге сәйкес медициналық куәландыру – есірткі мас күйін анықтау мақсатында адамды амбулаториялық тексеру. Мас күйі-бұл психоактивті заттармен (алкоголь, есірткі, психотроптық заттар, прекурсорлар, олардың туындылары мен аналогтары) жедел интоксикация нәтижесінде пайда болатын және психикалық, мінез-құлық, вегетативті және соматоневрологиялық бұзылулар кешенімен сипатталатын жағдай.

     ҚР "Жол қозғалысы туралы" Заңының 54-бабы 3-тармағының 4-тармақшасына сәйкес механикалық көлік құралының жүргізушісі ішкі істер органдары қызметкерінің талабы бойынша мас күйін куәландырудан өтуге міндетті. 1-тармақ осы Заңның 54-бабына ескертпеде "әскери көлік құралдарының жүргізушілері әскери полиция органдары қызметкерлерінің талап етуі бойынша мас күйін куәландырудан өтуге міндетті"делінген.  

     Куәландырылушыны жіберген және (немесе) жеткізген лауазымды адам оның жеке басын анықтау шараларын қабылдайды (жеке басын анықтау мүмкін болмаған кезде куәландырылушыны суретке түсіруге жол беріледі). Медицина қызметкері куәландырылушының жеке басын куәландыратын құжаттарымен танысып, оның жеке басын куәландырады. Жеке басын куәландыратын құжаттардың болмауы куәландырудан бас тартуға негіз болып табылмайды. Құжаттар болмаған кезде медициналық куәландыру қорытындысында зерттелушінің сөздерінен деректерді алу туралы міндетті түрде көрсете отырып, зерттелушінің белгілері көрсетіледі.

     Зерттелетін баптың 5-бөлігінің объективті жағы осы баптың төртінші бөлігінде көзделген, әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде жасалған құқыққа қайшы әрекеттің қайталануымен сипатталады.  

     Осы баптың 4-бөлігі үш жыл мерзімге көлік құралдарын басқару құқығынан айыру түрінде бір ғана баламасыз әкімшілік жазаны көздейді. ӘҚБтК-нің 60-бабына сәйкес көлік құралдарын басқару құқығынан айыру мерзімі жылдармен, айлармен немесе күнтізбелік күндермен есептеледі.

     Яғни, егер ӘҚБтК-нің 613-бабының 4-бөлігі тәртібімен Көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған жүргізуші әкімшілік жаза мерзімі аяқталғанға дейін осындай әкімшілік құқық бұзушылық жасаса, онда ол ӘҚБтК-нің 613-бабының 7-бөлігі бойынша көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған тұлға ретінде саралануы тиіс.

     "Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Ерекше бөлігінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы" ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 7 нормативтік қаулысы құқық бұзушының мәртебесін айқындаудың кейбір ерекшеліктерін түсіндіреді. Егер жүргізуші көлік құралын басқару құқығынан айыру түріндегі әкімшілік жазаны орындағаннан кейін белгіленген тәртіппен қайтадан жүргізуші куәлігін алмаған жағдайда, онда оны біртекті құқық бұзушылықтар жасағаны үшін әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылықты айқындау мақсатында мұндай құқығы жоқ жүргізуші ретінде қарау керек.  

     Осылайша, егер көлік құралын басқару құқығынан айыру туралы қаулы орындалғаннан кейін жүргізуші заңда белгіленген тәртіппен осындай құқықты қайтадан алса, онда әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде ӘҚБтК-нің 613-бабының 4-бөлігі бойынша құқық бұзушылық жасағаны үшін ол ӘҚБтК-нің 613-бабының бесінші бөлігі бойынша жауапқа тартылуға тиіс.

     Түсініктеме берілген баптың 6-бөлігінің объективті жағы осы баптың бесінші бөлігінде көзделген әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде жасалған осы баптың бесінші бөлігінде көзделген құқыққа қайшы әрекеттің қайталануымен сипатталады.

     Әкімшілік құқық бұзушылықтың зерттелетін бөлігінің санкциясы отыз тәулікке әкімшілік қамауға алу және он жыл мерзімге көлік құралдарын басқару құқығынан айыру түріндегі ең ауыр екі әкімшілік жазаны көздейді. Сонымен қатар, мұнда әкімшілік қамауға алу жазаның негізгі түрі болып табылады, ал көлік құралдарын басқару құқығынан айыру қосымша болып табылады. Әкімшілік қамаққа алуды ӘҚБтК-нің 50-бабының ережелеріне сәйкес қолдану мүмкін болмаған жағдайларда, көлік құралдарын басқару құқығынан айыру әкімшілік жазаның негізгі түрі болып табылады.

     Әкімшілік жазаларды қолданудың мұндай тәртібі "Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің жалпы бөлігінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы"ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 22 желтоқсандағы № 12 нормативтік қаулысымен түсіндірілді. Егер ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінің бабы санкциясымен қосымша жазамен қамауға алу (мысалы, шығарып жіберу немесе көлік құралдарын басқару құқығынан айыру) көзделсе, онда соттар ӘҚБтК-нің 50-бабына сілтеме жасай отырып, мұндай адамдарды қамауға алу түріндегі жазадан босатуы және ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінің бабы санкциясында көзделген екінші жазаны тағайындауы тиіс, егер ӘҚБтК-нің 42-бабының екінші бөлігі мұндай жазалау шарасы негізгі әкімшілік жаза ретінде.

     Қаралатын баптың 7-бөлігінің объективті жағы осы баптың төртінші, бесінші және алтыншы бөліктерінде көзделген, көлік құралын басқару құқығынан айырылған адам жасаған, атап айтқанда осы әкімшілік жаза мерзімі өткенге дейін жасалған құқыққа қайшы әрекеттермен сипатталады.  

     ӘҚБтК-нің 613-бабының 7-бөлігінің санкциясы жиырма тәулік мерзімге әкімшілік қамаққа алу түріндегі бір ғана баламасыз әкімшілік жазаны көздейді. Бұл санкцияның жетілмегендігін атап өткен жөн, өйткені ол ӘҚБтК-нің 32-бабында көзделген негіздер бойынша әкімшілік қамауға алынбайтын адамдарды әкімшілік жауапкершілікке тарту тәртібін көздемейді. ӘҚБтК-нің 613-бабының 11-бөлігінің ережелерін қолдануға болмайды, өйткені санкцияны ӘҚБтК-нің 50-бабында көрсетілген құқық бұзушыларға ғана айыппұлмен ауыстыруға болады.

     "Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің жалпы бөлігінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы" ҚР Жоғарғы Сотының 2016 жылғы 22 желтоқсандағы № 12 нормативтік қаулысы осындай ерекшеліктерді түсіндіреді. Жасалғаны үшін әкімшілік қамаққа алу түрінде әкімшілік жаза көзделетін әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істерді қарау кезінде судьялар әкімшілік қамаққа алуды қолдануды болдырмайтын ӘҚБтК-нің 32 және 50-баптарының екінші бөліктерінде көзделген мән-жайлардың болуын немесе болмауын Мұқият анықтауы тиіс.

     Бірақ Әкімшілік құқық бұзушылықты саралау кезінде "Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің Ерекше бөлігінің нормаларын соттардың қолдануының кейбір мәселелері туралы"ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 7 нормативтік қаулысының 27-тармағының түсіндірмелерін ескеру қажет. Көлік құралын басқару құқығынан айырылған жүргізуші ӘҚБтК - нің 613-бабының бірінші, екінші және жетінші бөліктерінде көзделген құқық бұзушылық жасаған кезде-құқық бұзушының әрекеттері ӘҚБтК-нің 612-бабының үшінші бөлігі бойынша қосымша саралануға жатады. Көлік құралын басқару кезінде көлік құралын басқару құқығынан айырылған жүргізуші оның әрекеттері ӘҚБтК-нің 612-бабының үшінші бөлігі бойынша сараланады. ӘҚБтК-нің 669-бабы бойынша мұндай әрекеттер қосымша біліктілікке жатпайды.

     Түсініктеме берілген баптың 8-бөлігінің объективті жағы осы баптың жетінші бөлігінде көзделген әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған осы баптың жетінші бөлігінде көзделген құқыққа қайшы әрекеттермен сипатталады.  

     Бұл норманың санкциясы ӘҚБтК-нің 613-бабының 7-бөліміне түсініктемеде көрсетілген кемшіліктерге ие.

     Зерттелетін баптың 9-бөлігінің объективті жағы Көлік құралдарын басқару құқығы жоқ адамдар жасаған осы баптың төртінші бөлігінде аталған құқыққа қайшы әрекеттермен сипатталады.

ӘҚБтК-нің 613-бабының төртінші бөлігі белгіленген тәртіпке сәйкес алкогольдік, есірткілік және (немесе) уытқұмарлық масаң күйін куәландырудан өту туралы заңды талапты орындамағаны үшін көлік құралдарын басқару құқығынан үш жыл мерзімге айыру түріндегі әкімшілік санкцияны көздейді. Жоғарыда атап өткеніміздей, егер көлік құралдарын басқару құқығынан айыру мерзімі аяқталса және құқық бұзушы көлік құралын басқаруға жаңа құқық алмаса, онда оның мәртебесі Көлік құралдарын басқаруға құқығы жоқ адамдар ретінде анықталуы керек.

     Талданатын баптың 10-бөлігінің объективті жағы осы баптың тоғызыншы бөлігінде көзделген, осы баптың тоғызыншы бөлігінде көзделген әкімшілік жаза мерзімі өткеннен кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған құқыққа қайшы әрекеттермен сипатталады.  

     Қаралатын баптың 11-бөлігінің объективті жағы осы Кодекстің 50-бабының екінші бөлігіне сәйкес әкімшілік қамаққа алу қолданылмайтын адамдар жасаған осы баптың жетінші, сегізінші және оныншы бөліктерінде көзделген іс-әрекеттермен сипатталады.

     ӘҚБтК нің 59 бабының 2 бөлігіне сәйкес әкімшілік қамауға алуды қолдануға болмайды:

     1) жүкті әйелдерге және он төрт жасқа дейінгі балалары бар әйелдерге;

     2) он сегіз жасқа толмаған адамдарға;

     3) 1 және 2 топтағы мүгедектерге;

     4) елу сегіз жастан асқан әйелдерге;

     5) алпыс үш жастан асқан ер адамдар;

     6) он төрт жасқа толмаған балаларды жалғыз тәрбиелеп отырған ер адамдар.

     Көріп отырғаныңыздай, мақалада әкімшілік қамауға алу түрінде әкімшілік жазаға тартылмайтын құқық бұзушылардың барлық тізімі жоқ. ӘҚБтК-нің 32-бабының 2-бөлігінде арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне атыс және суық қаруды алып жүру және сақтау құқығынан айыру және әкімшілік қамаққа алу түріндегі әкімшілік жазалар қолданыла алмайтыны көрсетілген.  

     Мәселен, 2018 жылғы 28 ақпанда Қостанай қаласының мамандандырылған әкімшілік сотының судьясы Н. С. Насырова полиция қызметкері Ж. у. Дандыбаевтың Көлік құралдарын басқару құқығынан айырылып, автокөлікті басқарғаны үшін ӘҚБтК-нің 613-бабының 7-бөлігінің құқық бұзушылық туралы №3228-1800-3/1399 ісін қарап, өндірісті тоқтатып, істі полиция қызметкерінің жұмыс орнына жолдады. ол тәртіптік жауапкершілікке тартылады.

     Іс материалдарынан ж.ө. Дәндібаевтың "Көлік құралдарын басқару құқығынан айырылған адамның көлік құралын басқаруында" және ӘҚБтК-нің 32-бабының 2-бөлігі негізінде жол қозғалысы ережелерін бұзғаны анық, ол жалпы негіздерде әкімшілік жауапкершілікке тартылуы тиіс.

     ҚР Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы № 7 нормативтік қаулысының 27-тармағы "көлік құралын басқару құқығынан айырылған жүргізуші ӘҚБтК-нің 30-тарауында көзделген құқық бұзушылық жасаған кезде, ол үшін көлік құралын басқару құқығынан айыру да көзделген: ӘҚБтК-нің 590-бабының төртінші бөлігі, ӘҚБтК-нің 613-бабының бірінші, екінші және жетінші бөліктері- құқық бұзушының әрекеттері ӘҚБтК-нің 612-бабының үшінші бөлігі бойынша қосымша саралануға жатады. Көлік құралын басқару кезінде көлік құралын басқару құқығынан айырылған жүргізуші оның әрекеттері ӘҚБтК-нің 612-бабының үшінші бөлігі бойынша сараланады".  

     Жоғарыда айтылғандардың негізінде судья Ж.Ө. Дәндібаевқа қатысты іс бойынша іс жүргізуді заңды түрде тоқтатпағаны негізделеді, 821-бап, 2-бап, "істі қарау нәтижесінде істі дұрыс емес деп танып, орган (лауазымды адам) құқық бұзушылықтың біліктілігін Заңның неғұрлым қатаң әкімшілік жазаны көздейтін бабына немесе бөлігіне өзгертуге міндетті"делінген.  

     Осыған байланысты ӘҚБтК-нің 613-бабының 11-бөлігінің диспозициясы "50" санынан кейін "және 32-баптың 2-бөлігімен"деген сөздермен толықтырылуы негізделді.

     Зерттелетін баптың 12-бөлігінде көзделген құқық бұзушылықтың объективті жағы төрт біліктілік белгілерімен сипатталады және мынадай құқыққа қайшы әрекеттерде (әрекетсіздіктерде)көрсетіледі:

     1) көлік құралының кабинасын (салонын) жүргізушінің оны тоқтатқан жағдайда ішкі істер органдарының қызметкері оның рұқсатынсыз қалдыруы;

     2) жүргізушінің ішкі істер органдары қызметкерінің көлік құралының кабинасынан (салонынан) шығу туралы талаптарын орындамауы;

     3) жүргізушінің, әскери көлік құралын басқарушының көлік құралының кабинасын (салонын) оны тоқтатқан жағдайда әскери полиция қызметкері оның рұқсатынсыз қалдыруы;

     4) жүргізушінің, әскери көлік құралын басқарушының әскери полиция қызметкерінің көлік құралының кабинасынан (салонынан) шығу туралы талаптарын орындамауы.

     ҚР 2014 жылғы 17 сәуірдегі №194 "жол жүрісі туралы" Заңының 23-бабына сәйкес, Жол жүрісі саласында мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асыратын уәкілетті органның лауазымды адамдары көлік құралының кабинасынан (салонынан) олардың тарапынан ішкі істер органы қызметкерінің өміріне немесе денсаулығына қауіп төнген жағдайларда (құқыққа қайшы) көлік құралының кабинасынан (салонынан) шығуға рұқсат беруге құқылы мінез-құлық,іздеудегі адамға ұқсастық, мас күйінде күдік). Көлік құралы уәкілетті лауазымды адамның талабы бойынша тоқтаған кезде жүргізуші көлік құралының кабинасында (салонында) қалуға және кабинадан тек лауазымды адамның талабы немесе рұқсаты бойынша шығуға тиіс.

     Түсіндірме бапқа ескерту көлік құралын тоқтату туралы заңды талаптардың құқықтық негіздері мен механизмі. Біріншіден, мұндай құқыққа уәкілетті қызметкерлер (лауазымды тұлғалар)ие:

     1) ішкі істер органдарының (полицияның);

     2) көліктік бақылау органдары;

     3) нысанды киімдегі әскери полиция органдары.

     Көлік құралын тоқтату туралы талаптар мынадай жолмен көрсетілуі тиіс:

     1) қол қимылымен сигнал беру  

     2) бір мезгілде ысқырық сигналымен таяқпен сигнал беру;

     3) дауыс зорайтқыш құрылғының көмегімен сигнал беру.

     Сонымен қатар, сигналдар жүргізушіге түсінікті болуы керек және олардың орындалуы апаттық жағдай туғызбауы үшін уақтылы берілуі керек.

     Жол қозғалысы Ережелерінің 2-бөлімінің 2 және 3-тармақтарына сәйкес көлік құралының жүргізушісі көлік құралын тоқтату туралы нысанды киімдегі ішкі істер, көліктік бақылау органдары қызметкерінің талабы бойынша міндетті:

     1) көлік құралын тоқтату;

     2) көлік құралының өздігінен қозғалуын болдырмайтын шаралар қолданбай, сондай-ақ оны ішкі істер органдарының қызметкері оның рұқсатынсыз тоқтатқан жағдайда көлік құралынан кетпеуге міндетті.

     Құқық бұзушылықтың субъективті жағы кінәнің қасақана түрінде көрінеді.  

     Осы бап бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық субъектілері 16 жасқа толған Көлік құралдарын басқаратын жеке тұлғалар болып табылады.

     Түсініктеме берілген бапта көзделген әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді қарауға құқығы бар:

     1)екінші, үшінші, 3-1, төртінші, бесінші, алтыншы, жетінші, сегізінші, тоғызыншы, оныншы және он бірінші бөліктер бойынша - мамандандырылған аудандық және оларға теңестірілген әкімшілік соттардың судьялары (ӘҚБтК 684-бабының 1-бөлігі);

     2)бірінші, он екінші және он үшінші бөліктер бойынша - ішкі істер министрлігі комитеттерінің төрағалары мен департаменттерінің бастықтары, аумақтық ішкі істер органдарының, әкімшілік, көші-қон полициясы бөлімшелерінің, облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті полиция қызметінің бастықтары, олардың орынбасарлары (ӘҚБтК 685-бабы 2-бөлігінің 1-тармағы);

     3) бірінші және он үшінші бөліктер бойынша - ауданның (қаланың, қаладағы ауданның) әкімшілік, көші-қон полициясы, жергілікті полиция қызметі бөлімдерінің, полиция бөлімшелерінің, бөлімшелерінің бастықтары және олардың орынбасарлары (ӘҚБтК 685-бабы 2-бөлігінің 2-тармағы);

     4) он екінші бөлім бойынша - арнаулы атақтары бар ішкі істер органдарының (полицияның)қызметкерлері (ӘҚБтК 685-бабының 2-бөлігінің 4-тармағы);

     5) әскери полиция органдарының бірінші, он екінші және он үшінші бөліктері бойынша уәкілетті лауазымды адамдары (ӘҚБтК 727-бабының 1-бөлігі).

     ӘҚБтК-нің 613-бабының екінші бөлігінде ғана көзделген әкімшілік құқық бұзушылық жасалған кезде полиция қызметкерлері көлік құралдарын уақытша сақтау үшін арнаулы алаңдарға, тұрақтарға немесе көліктік бақылаудың стационарлық бекетіне іргелес жатқан алаңдарға, оның ішінде басқа көлік құралын (эвакуаторды) пайдалана отырып жеткізу жолымен оларды кідіртуге, жеткізуге және пайдалануға тыйым салуға құқылы ұстау себептері (ӘҚБтК 797-бабының 1-бөлігінің 1-тармағы).  

     Түсініктеме берілген бап бойынша Әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша іс қозғауға құқығы бар:

     1)екінші, үшінші, 3-1, төртінші, бесінші, алтыншы, жетінші, сегізінші, тоғызыншы, оныншы және он бірінші бөліктер бойынша – Ішкі істер органдары (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 1-тармағы);

     2) екінші, үшінші, 3-1, төртінші, бесінші, алтыншы, жетінші, сегізінші, тоғызыншы, оныншы және он бірінші бөліктер бойынша - жиынға шақырылған әскери қызметшілер, әскери міндеттілер және ҚР Қарулы Күштерінің, республиканың басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының Көлік құралдарын басқаратын адамдар жасаған құқық бұзушылықтар туралы ҚР Қарулы Күштерінің әскери полиция органдары Қазақстан (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігінің 4-тармағы);

     3)екінші, үшінші, 3-1, төртінші, бесінші, алтыншы, жетінші, сегізінші, тоғызыншы, оныншы және он бірінші бөліктер бойынша - ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің арнаулы мемлекеттік органдардың көлік құралдарын басқаратын адамдар жасаған құқық бұзушылықтар туралы әскери полиция органдары (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігі 5-т.);

3)екінші, үшінші, 3-1, төртінші, бесінші, алтыншы, жетінші, сегізінші, тоғызыншы, оныншы және он бірінші бөліктер бойынша - ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің арнаулы мемлекеттік органдардың көлік құралдарын басқаратын адамдар жасаған құқық бұзушылықтар туралы әскери полиция органдары (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігі 5-т.);

     4)екінші, үшінші, 3-1, төртінші, бесінші, алтыншы, жетінші, сегізінші, тоғызыншы, оныншы және он бірінші бөлімдер бойынша - жиындарға шақырылған әскери қызметшілер мен әскери міндеттілер жасаған құқық бұзушылықтар туралы ҚР Ұлттық ұланының әскери полиция органдары (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігі 6-т.);

     5)көліктік бақылау органдары (ӘҚБтК 804-бабының 1-бөлігі, 26-Т.);

     ӘҚБтК-нің 812-бабының негізінде ӘҚБтК-нің 613-бөлігінің барлық бөліктерінде көзделген құқық бұзушылықтардың барлық құрамы бойынша көлік құралдарын есепке алу орны бойынша немесе әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізіліп жатқан адамның тұрғылықты жері бойынша да қаралуы мүмкін

     Кәмелетке толмағандардың, олардың ата-аналарының немесе оларды алмастыратын адамдардың әкімшілік құқық бұзушылықтары туралы істер оған қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізіліп жатқан адамның тұрғылықты жері бойынша қаралады.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (мақала) авторлық ұжымнан:

     Бачурин Сергей Николаевич, з.ғ. к., доцент - 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған);

     Ғабдуалиев Мереке Трекович, з.ғ. к. – 11, 21, 22, 23-тараулар;

     Жүсіпбекова Айнұр Маратқызы, з.ғ. м. – 13-тарау (а. в. Карпекинмен бірлесіп жазған); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған);  

     Карпекин Александр Владимирович, з.ғ. к., доцент - 13 тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Корнейчук Сергей Васильевич-2 тарау; 6 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 8 тарау; 25 тарау (е. м. Хакимовпен бірлесіп жазған); 457-470, 488, 488-1, 491-506 баптар; 28, 30, 52 тараулар;

     Корякин Илья Петрович, з.ғ. д., профессор-49 тарау;

     Кысықова Гүлнара Бауыржанқызы, з.ғ. к. - 20 тарау;

     Омарова Ботагөз Акимгереевна, з.ғ. к. – 17 тарау; 18 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 26, 31 тараулар; 32 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған);

     Парманқұлова Баян Асханбайқызы - 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 19, 32-тараулар (Б. А. Омаровамен бірлесіп жазған); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған);  

     Подопригора Роман Анатольевич, з.ғ. д., профессор-24 тарау, 489, 489-1, 490 баптар;

     Порохов Евгений Викторович, з.ғ. д. - 14, 15, 16, 29-тараулар, 471-475-баптар;

     Сейтжанов Олжас Теміржанұлы, з.ғ. к., доцент, – 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен, Е. М. Хакимовпен бірлесіп жазған); 9-тарау; 10-тарау (В. В. Филин Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 33-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған); 36-тарау (б. е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған); 39-тарау (А. М. Жүсіпбековамен бірлесіп жазған);

     Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы. – 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған); 44-тарау;

     Тукиев Аслан Сұлтанұлы – з.ғ. к., доцент-1, 3, 35 тараулар; 38, 40, 42 тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 43 тарау (Б. А. Парманқұловамен бірлесіп жазған); 43-1 тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп жазған); 44-1 тарау (бірге жазған Шипп Д. А.); 45-тарау; 46 (бірге жазған Шипп Д. А.); 47-тарау;  

     Филин Владимир Владимирович, з.ғ. к., доцент - 10 тарау (О. Т. Сейтжановпен, Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп жазған);  

     Хакимов Ержан Маратұлы, м. з. н. - 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған, С. В. Корнейчук); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп жазған); 34, 41-тараулар; 48-тарау (бірлесіп жазған С. Н. Бачуринмен); 53-тарау;

     Шаймерденов Болат Ерденұлы, з.ғ. м., – 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен, В. В. Филинмен бірлесіп жазған); 12-тарау; 476-487, 507-509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп жазған); 37, 50, 51-тараулар.  

     Шипп Денис Алексеевич-44-1, 46 тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп жазған).

Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020 актінің қабылданған күні: 01.01.2020 қабылданған орны: 1000500000000 актіні қабылдаған Орган: 103001000000 қолданылу аймағы: 10000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000 акт нысаны: COMM / code заңды күші: 1900 акт тілі: rus  

Назар аударыңыз!  

«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.  

Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.    

Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы  Заң компаниясы