Еңбек дауларындағы сыйақы төлеу мәселелері
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 23-бабы 2-тармағының 5) тармақшасына сәйкес жұмыс беруші жұмыскерге жалақыны және Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінде, еңбек, ұжымдық шарттарда, жұмыс берушінің актілерінде көзделген өзге де төлемдерді уақтылы және толық мөлшерде төлеуге міндетті.
Жұмыс беруші талапкерге сыйақыны төлеуге міндетті, өйткені оны сыйақы алуға жататын адамдар тізімінен алып тастауға негіздер болмаған.
Б. мекемеге қарсы материалдық залалды және моральдық зиянды өндіру туралы талап қоюмен сотқа жүгінген.
Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласының №2 сотының 2023 жылғы 17 сәуірдегі шешімімен, сондай-ақ Солтүстік Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 5 шілдедегі қаулысымен өзгеріссіз қалдырылып, талап қоюды қанағаттандырудан бас тартылған.
Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар талап қоюды қанағаттандырудан бас тартуды мекеме қызметкерлерін сыйақыландыру жұмыс берушінің құқығы болып табылатынымен негіздеген. Талапкер мен жауапкер арасында жасалған еңбек шартында сыйақының жұмыскердің жалақысының құрамдас бөлігі екендігі көзделмеген. Қызметкерлерге сыйақы беру кезінде талапкердің алынбаған тәртіптік жазасы болған. Талапкер сілтеме жасаған сот шешімі 2023 жылғы 9 қаңтарда заңды күшіне енген, ал сыйақы беру туралы бұйрықтар 2022 жылғы қазан-желтоқсан айларында шығарылған.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2024 жылғы 14 ақпандағы қаулысымен Петропавл қаласының №2 сотының 2023 жылғы 17 сәуірдегі шешімі және Солтүстік Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2023 жылғы 5 шілдедегі қаулысы күшін жойды. Іс бойынша жаңа шешім қабылданды.
Б.-ның мекемеге қарсы материалдық залалды және моральдық зиянды өндіру туралы талабы ішінара қанағаттандырылды.
Мекемеден Б.-ның пайдасына материалдық залал, моральдық зиянның өтемақысы және өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша сот шығыстары өндірілді.
Іс бойынша талапкердің 2021 жылғы 26 наурыздағы бұйрықпен мекемеге құқықтық сүйемелдеу және кадр қызметі бөлімінің басшысы – заңгер лауазымына жұмысқа қабылданғаны анықталды.
2022 жылғы 19 тамыздағы бұйрықпен еңбек міндеттерін тиісінше орындамағаны үшін талапкерге ескерту түріндегі тәртіптік жаза қолданылған.
2022 жылғы 27 тамызда Б. жауапкерге қарсы тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрықты, комиссия құру туралы бұйрықты жою және моральдық зиянның өтемақысын өндіру туралы талаппен сотқа жүгінген.
2022 жылғы 5 желтоқсандағы сот шешімімен Б.-ның мекемеге қарсы талабы ішінара қанағаттандырылды. 2022 жылғы 19 тамыздағы ескерту түріндегі тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрық заңсыз деп танылып, күші жойылды. Талаптың қалған бөлігін қанағаттандырудан бас тартылды.
Талапкер Қазақстан Республикасының Республика күні мен Тәуелсіздік күні мерекелеріне орай сыйақы алуға жататын қызметкерлер тізіміне қолданыстағы тәртіптік жазасының болуына байланысты енгізілмеген.
Осы іс бойынша өз талаптарын талапкер сыйақы беру туралы бұйрық шығарылған кезде тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрықты заңсыз деп тану жөніндегі сот актісі шығарылып қойғанымен, сыйақылар еңбек көрсеткіштері немесе атқарылған жұмыс қорытындылары үшін емес, бюджет қаражатының үнемделуі есебінен және мемлекеттік мерекелерге орай төленгенімен негіздеген.
Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 23-бабы 2-тармағының 5) тармақшасына сәйкес жұмыс беруші жұмыскерге жалақыны және Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінде, еңбек, ұжымдық шарттарда, жұмыс берушінің актілерінде көзделген өзге де төлемдерді уақтылы және толық мөлшерде төлеуге міндетті.
Еңбек кодексінің 107-бабына сәйкес еңбекақы төлеу жүйесі еңбек, ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс беруші актілерінің талаптарымен айқындалады.
Жұмыскерлердің өндіріс тиімділігі мен орындалатын жұмыстың сапасын арттыруға мүдделілігін күшейту үшін жұмыс беруші ұжымдық шарттың және (немесе) жұмыс беруші актілерінің талаптарымен айқындалатын сыйақыландыру жүйелерін және еңбекті ынталандырудың өзге де нысандарын енгізе алады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 31 желтоқсандағы №1193 «Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне, қазыналық кәсіпорындардың қызметкерлеріне еңбекақы төлеу жүйесі туралы» қаулысының 2-тармағының 6) тармақшасына сәйкес ұйым басшыларына кредиторлық берешек болмаған жағдайда қаржыландыру жоспары бойынша тиісті мемлекеттік мекемені ұстауға көзделген қаражатты үнемдеу есебінен немесе мемлекеттік басқару органы бекіткен даму жоспары бойынша қазыналық кәсіпорынға көзделген қаражатты үнемдеу есебінен жұмыскерлердің лауазымдық айлықақыларына ынталандыру үстемеақыларын белгілеуге, сыйақы беруге және материалдық көмек көрсетуге құқық берілген.
Мекеменің ұжымдық шартының 5.4-тармағында жұмыс беруші кредиторлық берешек болмаған жағдайда қаржыландыру жоспары бойынша мекемені ұстауға көзделген бюджет қаражатының үнемі есебінен қызметкерлерді жақсы көрсеткіштері үшін және мерекелік күндерге орай сыйақыландыра алатыны көзделген.
Сыйақы беру шарттары, сыйақыларды бекіту және төлеу тәртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 29 тамыздағы №1127 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы органдары қызметкерлеріне мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен сыйақы беру, материалдық көмек көрсету және лауазымдық айлықақыларына үстемеақылар белгілеу, сондай-ақ әкімшілік мемлекеттік қызметшілерге бонустар төлеу қағидаларымен реттеледі.
Қағидалардың 3-тармағының 6) тармақшасына сәйкес мерейтойлық және мерекелік күндерге байланысты сыйақы беру көзделген.
Қағидалардың 4-тармағына сәйкес мынадай жағдайларда жұмыскерге сыйақы берілмейді:
- алынбаған тәртіптік жазасы болған кезде;
- тиісті органда бір айдан аз жұмыс істеген жағдайда;
- сынақ мерзімінен өту кезеңінде.
Қағидаларда көзделген талапкер Бекенбаева Ж.И.-ді сыйақыландырылатын адамдар тізімінен шығаруға негіздер болмаған, өйткені оған ескерту түріндегі тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрық заңды күшіне енген сот шешімімен заңсыз деп танылып, күші жойылған.
Демек, талапкерді сыйақы алуға жататын адамдар тізімінен алып тастауға негіздер болмаған.
Жергілікті соттардың мекеме қызметкерлерін сыйақыландыру жұмыс берушінің құқығы болып табылады деген қорытындысына қатысты айтар болсақ, бұл құқық жұмыс берушімен іске асырылған, сыйақы беру туралы бұйрықтар шығарылған. Еңбек кодексінің 107-бабында жұмыскерлердің өндіріс тиімділігі мен орындалатын жұмыстың сапасын арттыруға мүдделілігін күшейту үшін жұмыс берушілерге ұжымдық шарттың және (немесе) жұмыс беруші актілерінің талаптарымен айқындалатын сыйақыландыру жүйелерін және еңбекті ынталандырудың өзге де нысандарын енгізу құқығы берілген. Бұл норма жұмыс берушілерге өз қызметінің нәтижесінде алынған пайдаға қарай түрлі сыйақылар белгілеу арқылы жұмыскерлердің еңбегін ынталандыруға мүмкіндік береді.
Сыйақы еңбекті ынталандыру төлемдерінің бір түрі болып табылады және еңбек қызметінде белгілі бір нәтижелерге қол жеткізгені үшін, сондай-ақ оларды одан әрі арттыруды ынталандыру мақсатында төленетін ақшалай төлем болып саналады. Ынталандырудың әртүрлі түрлерін белгілеу кезінде жұмыскерлер сыйақыландырудың тәртібі, шарттары мен өлшемшарттары туралы хабардар етілуі тиіс. Ұжымда келіспеушіліктердің туындауына жол бермеу мақсатында сыйақыландыру персоналдың барлық санаттарын қамтуы маңызды, олардың әрқайсысы үшін өз өлшемшарттары әзірленуі мүмкін. Ұлттық және мемлекеттік мерекелерге орай төленетін сыйақыларды барлық жұмыскерлерге бірдей мөлшерде төлеу ұсынылады, өйткені олар еңбек көрсеткіштеріне байланысты емес.
Осылайша, сыйақыландыру мен материалдық ынталандырудың өзге де түрлерінің еңбек өнімділігі мен сапасын арттырудағы рөлін ескере отырып, сыйақыландыру жүйесін, ынталандыру сипатындағы қосымша төлемдер мен үстемеақыларды белгілеу кезінде ұйым еңбекке әділ сыйақы төлеу қағидатын сақтауы тиіс.
Соттылық
Еңбек дауларын шешу кезінде соттардың заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2017 жылғы 6 қазандағы Нормативтік қаулысының 5-тармағына сәйкес
№ 9 (бұдан әрі – НП) еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар бойынша талап-арыздар жауапкердің-заңды тұлға органының орналасқан жері бойынша немесе дауда жауапкер болып табылатын жеке тұлғаның Жұмыс берушінің тұрғылықты жері бойынша азаматтық сот ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша сотқа ұсынылуға тиіс.
АІЖК-нің 29-бабының 2-бөлігіне сәйкес заңды тұлғаға талап-арыз құрылтай құжаттарына және (немесе) бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізіліміне енгізілген мекенжайға сәйкес заңды тұлғаның орналасқан жері бойынша сотқа беріледі.
АІЖК-нің 30-бабының үшінші бөлігінде көзделген тәртіппен филиалдың немесе өкілдіктің орналасқан жері бойынша талап қою кезінде жауапкерлер тек заңды тұлғалар бола алады.
Жалпыланған санаттағы істер бойынша соттылық мәселелері қиындықтар туғызбайды.
Мәселен, Өскемен қалалық сотының ұйғарымымен Ж.к. ЖШС-нің шығындарды өндіріп алу, үстеме жұмыс үшін ақы төлеу, моральдық зиянды өтеу туралы талап-арызы бойынша азаматтық іс соттылығы бойынша Астана қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотына мәні бойынша қарау үшін берілді.
Соттың ұйғарымы дұрыс, өйткені жауапкердің – заңды тұлға мына мекенжайда орналасқан және тіркелген: Астана қаласы, Д. Қонаев көшесі, Еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар бойынша талап-арыздар жауапкердің орналасқан жері бойынша азаматтық сот ісін жүргізудің жалпы қағидалары бойынша сотқа ұсынылуға жатады бұдан басқа, соттардың назарын Еңбек кодексінің 19-бабының талаптарына аудару қажет деп санаймын, оған сәйкес шетелдік заңды тұлға филиалының немесе өкілдігінің басшысы тұлғалар осы заңды тұлғаның атынан жұмыс берушінің барлық құқықтарын жүзеге асырады және барлық міндеттерін орындайды. Демек, қызметкер филиал басшысының заңды тұлғаның мүдделерін білдіру құқығын алдын ала тексере отырып, шетелдік заңды тұлғаның филиалының орналасқан жері бойынша талап-арызбен жүгінуге құқылы.
Жұмыс беруші оңалтылған не банкрот болған жағдайда еңбек дауларының соттылығын айқындау мәселесі.
Мәселен, АІЖК-нің 35-бабы 8-бөлігінің ережелеріне сәйкес оңалту рәсімі мен банкроттық рәсімі шеңберінде туындайтын, оның ішінде борышкер немесе ол уәкілеттік берген тұлға жасасқан мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы, борышкердің мүлкін қайтару туралы, банкроттықты немесе оңалтуды басқарушының талап-арыздары бойынша дебиторлық берешекті өндіріп алу туралы даулар бойынша істерді сол судья, соттылығы АІЖК-нің 31-бабында белгіленген даулар бойынша істерді қоспағанда, оңалту рәсімін қолдану туралы немесе борышкерді банкрот деп тану туралы шешім шығарылды.
Ақтөбе қаласы сотының 2021 жылғы 15 ақпандағы ұйғарымымен Ж. к. ЖШС-нің жұмыстан шеттету, жұмыстан босату, жұмысқа қайта қабылдау, үстеме жұмыс үшін жалақыны өндіріп алу, мәжбүрлі сабаққа келмеу уақыты үшін жалақыны өндіріп алу, өсімпұлды, моральдық зиянды өндіріп алу туралы бұйрықтарының күшін жою туралы талап-арызы КК-нің 152-бабы 1-бөлігінің 2-тармақшасы негізінде қайтарылды осы сотқа дау.
Сот талапты қайтара отырып, Ақтөбе облысының СМЭС шешімімен серіктестікке қатысты оңалту рәсімі қолданылғанын, осыған байланысты АІЖК-нің 35-бабының 8-бөлігіне сәйкес істі экономикалық сот қарауға жататынын көрсетті.
Шынында да, Ақтөбе облысы сотының МАЭС-тің 2016 жылғы 14 қазандағы заңды күшіне енген шешімімен серіктестікке қатысты оңалту рәсімі қолданылды.
"Оңалту және банкроттық туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 67-бабы 5, 7-тармақшаларының ережелеріне сәйкес сот оңалту рәсімінде борышкер жауапкер ретінде әрекет ететін мүліктік сипаттағы даулар бойынша істерді өз өндірісіне қабылдайды, сондай-ақ оңалту рәсіміне қатысушылар арасындағы дауларды шешеді.
Еңбек кодексінің 1 – бабы 1-тармағының 16) тармақшасына сәйкес еңбек дауы-Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын қолдану, келісімдердің, Еңбек және (немесе) ұжымдық шарттардың, жұмыс беруші актілерінің талаптарын орындау немесе өзгерту мәселелері бойынша қызметкер (қызметкерлер) мен жұмыс беруші (жұмыс берушілер) арасындағы, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған келіспеушіліктер.
Тараптар арасындағы дау еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтыны, еңбек заңнамасының нормаларына және еңбек шарттарының талаптарына негізделгені және оңалту рәсімін жүзеге асырумен байланысты емес екені анықталды.
Сот АІЖК-нің 35-бабы 8-бөлігінің ережелерін дұрыс қолданбағандықтан, сот алқасының 2021 жылғы 12 наурыздағы ұйғарымымен мәселені бірінші сатыдағы соттың жаңа қарауына бере отырып, сот ұйғарымының күші жойылды.
Жұмыс беруші банкрот деп танылған немесе оңалту рәсімі қолданылған жағдайларда еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын даулар (жұмыста қалпына келтіру, жалақыны өндіріп алу және т.б. туралы) жалпы юрисдикция соттарында қаралуға және шешілуге жатады, АІЖК-нің 35-бабы 8-бөлігі ережелерінің нормалары еңбек дауларына қолданылмайды.
Мемлекеттік баж
ҰК 610 - бабы 7-тармағының талаптарына сәйкес мемлекеттік баж мүліктік емес сипаттағы талап арыздардан 0,5 АЕК мөлшерінде алынады.
Азаматтық кодекстің 951 – бабының 1-тармағының талаптарына сүйене отырып, моральдық зиян-бұл жеке мүліктік емес игіліктер мен жеке тұлғалардың құқықтарын бұзу, кеміту немесе айыру.
АІЖК-нің 149-бабының талаптарына сәйкес талапқа мемлекеттік баждың төленгенін растайтын құжат қоса беріледі.
ҰК 616-бабының 1) тармақшасына сәйкес соттарда мемлекеттік баж төлеуден – еңбекақы сомасын өндіріп алу туралы талап-арыздар және еңбек қызметіне байланысты басқа да талаптар бойынша талапкерлер босатылады.
Талап қанағаттандырылған жағдайда сот АІЖК-нің 117-бабына сәйкес мемлекеттік бажды оны төлеуден босатылмаған жауапкерден мемлекет кірісіне өндіріп алуға міндетті.
Соттар АІЖК-нің 149-бабы 1-бөлігінің 2) тармақшасын бұза отырып, мемлекеттік баж төлемей сот ісін жүргізуге талап-арыз қабылдайтын жекелеген жағдайлар белгіленген.
Іс материалдарынан А. сотқа ЖШС-ге жалақыны, қарапайым, тұрақсыздық айыбы үшін өтемақыны, моральдық зиянды өтеу туралы талап арызбен жүгінгені шығады.
Алматы қаласы Жетісу аудандық сотының 2022 жылғы 13 сәуірдегі Алматы қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының А. пайдасына ЖШС қаулысымен күшінде қалған шешімімен.
жалақы бойынша берешек, тұрақсыздық айыбы, моральдық зиянды өтеу, өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша шығыстар өндірілді.
ЖШС-ке 2021 жылғы 22 маусымнан 2021 жылғы тамызға дейін А. - ның еңбек қызметі кезеңінде зейнетақы аударымдары мен басқа да міндетті төлемдерді жүргізу міндеті жүктелген.
Дауды реттеудің сотқа дейінгі тәртібін сақтау Еңбек кодексінің 159 бабының талаптарын қолдану практикасы
АІЖК-нің 148-бабында талап қою нысаны мен мазмұнына қойылатын талаптардың тізбесі қамтылады. АІЖК-нің 148-бабы 1-тармағының 6-бөлігіне сәйкес, егер бұл заңда белгіленген немесе шартта көзделген болса, өтініште жауапкерге жүгінудің сотқа дейінгі тәртібінің сақталуы туралы мәліметтер көрсетілуге тиіс.
Еңбек кодексінің 159-бабының 1-тармағына сәйкес жұмыс беруші мен шағын кәсіпкерлік субъектісінің, он бес адамнан аспайтын жұмыскерлер саны бар коммерциялық емес ұйымның қызметкері, үй қызметкері, заңды тұлғаның жалғыз атқарушы органы, заңды тұлғаның атқарушы органының басшысы, сондай-ақ алқалы атқарушы органның басқа да мүшелері арасында туындайтын дауларды қоспағанда, жеке еңбек дауларын келісу комиссиялары қарайды заңды тұлғаның, ал реттелмеген мәселелер не келісу комиссиясының шешімін соттар орындамауы бойынша.
Яғни, жұмыс беруші мен он бес адамнан аспайтын жұмыскерлер саны бар микрокәсіпкерлік субъектісінің, коммерциялық емес ұйымның қызметкері, үй қызметкері, заңды тұлғаның жалғыз атқарушы органы, заңды тұлғаның атқарушы органының басшысы, сондай-ақ заңды тұлғаның алқалы атқарушы органының басқа мүшелері арасында туындайтын даулар бойынша келісу комиссиясында дауды алдын ала қарауды сақтау талап етілмейді.
Келісім комиссиясына жүгінуге қойылатын талап, сондай-ақ еңбегі Қазақстан Республикасының Еңбек кодексімен реттелетін, Қазақстан Республикасының арнаулы заңдарында және өзге де нормативтік құқықтық актілерінде көзделген ерекшеліктерімен, оның ішінде әскери қызметте тұрған, арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдары қызметкерлерінің, мемлекеттік қызметшілердің жекелеген санаттарына да қолданылмайды.
Алайда, заңның бұл талабы бұзылған жағдайлар бар, қызметкерлердің өтініштері заңды негіздерсіз қайтарылады.
К. сотқа қызметкерлердің штатын қысқарту кезінде жалақыны, өтемақы төлемдерін, зейнетақы төлемдерін өндіріп алу туралы ЖШС-нен талап арызбен жүгінді
жарналар, әлеуметтік медициналық сақтандыру төлемдері, өсімпұл және моральдық зиян.
Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 19 тамыздағы ұйғарымымен қ. талап қоюшыға жалақы бойынша берешек туралы анықтама берілмеуіне, сондай-ақ келісім комиссиясының шешімінің болмауына байланысты барлық құжаттарымен бірге қайтарылды.
Қайта жүгінгеннен кейін Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 27 қыркүйектегі ұйғарымымен дауды сотқа дейінгі реттеуді сақтамау салдарынан өтініш талапкерге қайта қайтарылды. Арызды қайтара отырып, сот іс материалдарында талапкердің келісім комиссиясына жүгінгені туралы арыздың көшірмесі бар екенін көрсетті. Алайда оны жұмыс берушіге қарау үшін тиісінше тапсырғанын растайтын құжат жоқ және келісім комиссиясының шешімі жоқ.
2022 жылдың 14 қазанында талапкер қайтадан сотқа шағым түсірді. Қарағанды облысы Балқаш қалалық сотының 2022 жылғы 27 қазандағы ұйғарымымен тараптар арасында медиативтік келісім бекітілді. Алайда, іс материалдарында мемлекеттік еңбек инспекторының хаты бар, оның мазмұнынан Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының тексерулер субъектілері мен объектілерінің (ЕЖОБА) бірыңғай тізілімінің мәліметтері бойынша және республика Ұлттық экономика министрлігінің кәсіпкерлік субъектісінің санаты туралы анықтамаға сәйкес
Қазақстан ЖШС шағын кәсіпкерлік субъектісі ретінде тіркелген.
ЖШС шағын кәсіпкерлік субъектісіне жататындығына байланысты келісу комиссиясында еңбек дауын реттеудің сотқа дейінгі тәртібі талап етілмеді.
Орал қаласы сотының 2022 жылғы 4 шілдедегі № 2 ұйғарымымен Д.К. "Құрылыс компаниясы" ЖШС-не жалақы бойынша берешекті өндіріп алу туралы талап сотқа жүгінудің сотқа дейінгі тәртібін бұзғандықтан талапкерге қайтарылды.
Батыс Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022 жылғы 9 тамыздағы ұйғарымымен 2022 жылғы 4 шілдедегі ұйғарым істің материалдарын мәні бойынша дауды қарау үшін сол сотқа жібере отырып жойылды.
Бірінші сатыдағы сот талап арызды қайтарып, Еңбек кодексінің 159-бабының 1-тармағын басшылыққа алып, ЖШС-нің келісу комиссиясына жүгіну қажеттілігіне сілтеме жасады.
Бұл ретте сот талапкердің осы заңды тұлғаның жалғыз құрылтайшысы және басшысы болып табылатындығын назарға алған жоқ, тиісінше келісу комиссиясына жүгіну қажеттілігі талап етілмеді.
Бәйтерек ауданының № 2 сотының 2021 жылғы 1 қарашадағы ұйғарымымен у.к. ЖШС-нің жалақыны өндіріп алу туралы талабы талаптардың даусыздығына және дауды реттеудің сотқа дейінгі тәртібін сақтау қажеттілігіне байланысты қайтарылды.
Апелляциялық сатыдағы соттың 2022 жылғы 20 қаңтардағы ұйғарымымен аудандық соттың 2021 жылғы 1 қарашадағы ұйғарымы іс материалдарын мәні бойынша дауды қарау үшін сол сотқа жібере отырып, күшін жойды.
"Нотариат туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 92-1-бабы 2-тармағы 9) тармақшасының талаптарына сәйкес атқарушылық жазбаны немесе тиісті қаулыны нотариус қызметкерге есептелген, бірақ төленбеген жалақыны және өзге де төлемдерді өндіріп алу туралы даусыз талаптар бойынша шығарады.
Талап-арыздың мазмұнынан көрініп тұрғандай, дау тараптары арасында еңбек шарты жасалмады, сондықтан талапкердің жалақысы есептелмеді, өндіріп алу туралы талап жұмыс уақытын есепке алу табеліне және жол парағына негізделген. Көрсетілген мән-жайлар талапкердің жауапкермен еңбек құқықтық қатынастарын жүзеге асыруына және жалақы бойынша берешегінің болуына байланысты Тараптар арасында даудың бар екендігін куәландырады. Демек, дау сотта қаралуы керек еді.
Жеке еңбек дауларын қарау бойынша өтініш беру мерзімдері (Еңбек кодексінің 160-бабы)
Келісу комиссиясына немесе жеке еңбек дауларын қарау жөніндегі сотқа жүгіну үшін мынадай мерзімдер белгіленеді: 1) жұмысқа қайта қабылдау туралы даулар бойынша-келісім комиссиясына еңбек шартын тоқтату туралы жұмыс беруші актісінің көшірмесін тапсыру туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен тапсырылған немесе пошта арқылы жіберілген күннен бастап бір ай, ал сотқа жүгіну үшін – реттелмеген даулар бойынша жүгінген кезде не оның шешімін тарап еңбек шартын орындамаған кезде келісім комиссиясы шешімінің көшірмесін тапсыру туралы хабарламасы бар тапсырыс хатпен тапсырылған немесе пошта арқылы жіберілген күннен бастап екі ай; 2) басқа да еңбек даулары бойынша-Жұмыскер, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған немесе жұмыс беруші өз құқығын бұзу туралы білді немесе білуі керек еді. Жеке еңбек дауларын қарау бойынша жүгіну мерзімінің өтуі қаралып отырған еңбек дауы бойынша медиация туралы шарттың қолданылу кезеңінде, сондай-ақ келісім комиссиясы құрылғанға дейін болмаған жағдайда тоқтатыла тұрады. Өтініштің белгіленген мерзімін дәлелді себептермен өткізіп алған жағдайда, еңбек даулары жөніндегі келісу комиссиясы өткізіп алудың дәлелді себептері болған кезде келісу комиссиясына жүгіну мерзімін қалпына келтіре алады және дауды мәні бойынша шеше алады. Келісім комиссиясы қызметкердің, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған қызметкердің келісу комиссиясына белгіленген мерзімде жүгінбеуінің себептері дәлелді себептерге жататынын дербес айқындайды.
Еңбек кодексіне сәйкес жеке еңбек дауларын қарау жөніндегі келісу комиссиясына жүгінбей сотқа жүгінуге құқылы еңбек қатынастарына қатысушылар үшін
келесі мерзімдер: жұмысқа қайта қабылдау туралы даулар бойынша-жұмыс берушінің еңбек шартын тоқтату туралы актісінің көшірмесін тапсыру туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен тапсырылған немесе пошта арқылы жіберілген күннен бастап үш ай; басқа еңбек даулары бойынша-қызметкер, оның ішінде бұрын еңбек қатынастарында болған қызметкер білген немесе болуға тиіс болған күннен бастап бір жыл сіздің құқығыңызды бұзу туралы біліңіз.
Заңның жоғарыда келтірілген нормаларынан еңбек шартының тараптары арасындағы жеке еңбек дауларын қарау бойынша заңда қызметкерлердің жекелеген санаттарын қоспағанда, дауды сотқа дейінгі реттеу тәртібі белгіленгені, атап айтқанда келісу комиссиясына жүгіну және шешімнің көшірмесін алғаннан кейін ғана реттелмеген мәселе бойынша жүгінген кезде не оны еңбек шартының тарабы шешімін орындамаған кезде – сотқа жүгіну. Бұл ретте келісу комиссиясы болмаған жағдайда өтініш жасау үшін мерзімнің өтуі ол құрылғанға дейін тоқтатыла тұрады, бұл жеке еңбек дауын қарау бойынша өтініш беру мерзімінің өтуіне әкеп соқпайды. Еңбек кодексінің 159-бабының 3-тармағына сәйкес келісу комиссиясын қалыптастыру тәртібі мен қызметі келісу комиссиясының жұмысы туралы келісімде не ұжымдық шартта айқындалады.
Нормативтік база
Жалпыланған санаттағы істерді қарау кезінде қолдануға жататын негізгі нормативтік құқықтық актілер:
Қазақстан Республикасының Конституциясы;
1994 жылғы 27 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім) ;
1999 жылғы 1 шілдедегі Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім) (бұдан әрі – АК);
Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 377 - V Азаматтық іс жүргізу кодексі (бұдан әрі – АІЖК);
Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 23 қарашадағы № 414 - V ҚРЗ Еңбек кодексі (бұдан әрі-Еңбек кодексі);
Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық Кодексі) 2017 жылғы 25 желтоқсандағы № 120-VI ҚРЗ (бұдан әрі – ҰК);
2015 жылғы 29 қазандағы № 375-V ҚРЗ Кәсіпкерлік Кодексі;
Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI ҚРЗ кодексі
"Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы";
"Кәсіптік одақтар туралы" Қазақстан Республикасының Заңы;
"Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 2 сәуірдегі № 261-IV Заңы;
"Нотариат туралы" Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 14 шілдедегі № 155-I Заңы;
"Жауапкершілігі шектеулі және қосымша серіктестіктер туралы" Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22 сәуірдегі № 220-1 Заңы;
"Акционерлік қоғамдар туралы" Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 13 мамырдағы № 415 Заңы;
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары:
"Еңбек дауларын шешу кезінде соттардың заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы "2017 жылғы 6 қазандағы № 9;" Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы "2015 жылғы 27 қарашадағы № 7;" азаматтық істер бойынша сот шешімі туралы "2003 жылғы 11 шілдедегі № 5;" Қазақстан Республикасы соттарының моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы қолдануы туралы азаматтық істер бойынша сот шығыстары туралы заңнама " 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 9.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
