Түсініктеме 34-бабына Шетелдіктердің, шетелдік заңды тұлғалардың және азаматтығы жоқ адамдардың әкімшілік жауаптылығы Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің
1. Қазақстан Республикасының аумағында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының континенттік қайраңында әкімшілік құқық бұзушылықтар жасаған шетелдіктер, шетелдік заңды тұлғалар, олардың филиалдары мен өкілдіктері және азаматтығы жоқ адамдар жалпы негіздерде әкімшілік жауаптылыққа тартылады.
2. Шетелдік және халықаралық коммерциялық емес үкіметтік емес бірлестіктердің құрылымдық бөлімшелері (филиалдары мен өкілдіктері) қоғамдық бірлестіктер туралы Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзғаны үшін заңды тұлғалар ретінде әкімшілік жауаптылықта болады.
3. Қазақстан Республикасының аумағында шет мемлекеттердің дипломатиялық өкілдері және иммунитетті пайдаланатын өзге де шетелдіктер жасаған әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жауаптылық мәселесі халықаралық құқық нормаларына сәйкес шешіледі.
Мемлекетіміздің негізгі заңы — Қазақстан Республикасының Конституциясы — (12-баптың 4-тармағы) шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың, егер Конституцияда, заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, Қазақстан Республикасында азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланатынын, сондай-ақ міндеттерді атқаратынын бекітті. Бұл ретте Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттар оның заңдарынан басым болады. Қазақстан қатысушысы болып табылатын халықаралық шарттардың Қазақстан Республикасының аумағында қолданылу тәртібі мен шарттары заңнамамен айқындалады (Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабы). Шетелдік азаматтардың мәртебесі 1995 жылғы 19 маусымдағы «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» Қазақстан Республикасының Заңында егжей-тегжейлі регламенттелген. Осы заңға сәйкес (2-бап): – Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын және басқа мемлекеттің азаматтығына жататынын растайтын дәлелдемелері бар адамдар Қазақстан Республикасындағы шетелдіктер деп танылады; – Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын және басқа мемлекеттің азаматтығына жататынын растайтын дәлелдемелері жоқ адамдар азаматтығы жоқ адамдар деп танылады. Шетелдік заңды тұлғалардың құқықтық мәртебесі мен қызмет режимі діни, саяси және лицензиялауға жататын қызметтің өзге де түрлері сияқты қызмет түрлеріне шектеулер қойыла отырып, жалпы негіздерде реттеледі. Осы баптың 1-бөлігінде заң алдында барлығының тең болу қағидатын іске асыру нысандарының бірі бекітілген. Оған сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының континенттік қайраңында әкімшілік құқық бұзушылықтар жасаған шетелдіктер, шетелдік заңды тұлғалар, олардың филиалдары мен өкілдіктері және азаматтығы жоқ адамдар тең жауаптылыққа жатады. Қазақстан Республикасының аумағы деп мемлекеттік шекара шегінде орналасқан аумақ, сондай-ақ Қазақстанның дипломатиялық өкілдіктері орналасқан орындар танылады. Қазақстан Республикасының 2013 жылғы 16 қаңтардағы «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы» Заңына сәйкес (1-баптың 6-тармағы) Қазақстан Республикасының континенттік қайраңы — Мемлекеттік шекарадан (аумақтық сулардың (теңіздің) сыртқы шегінен) бастап Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда белгіленген шектерге дейін өлшенетін теңіз түбінің және жер қойнауының учаскесі. ӘҚБтК-нің Ерекше бөлігінде құқық бұзушылық субъектісі ретінде шетелдік тұлға арнайы көрсетілген бірқатар құқық бұзушылықтар бар екенін атап өту қажет. Мұндай құқық бұзушылықтарға 517-бапты — «Шетелдіктің немесе азаматтығы жоқ адамның халықтың көші-қоны саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзуы», 573-бапты — «Қазақстан Республикасында халықаралық қатынаста автомобильмен тасымалдауға рұқсат беру жүйесін қолдану қағидаларын бұзу» және басқаларын жатқызуға болады. Арнайы құрамдардан басқа, тек шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға ғана қолданылатын арнайы әкімшілік жазалар да бар. Бұл — Қазақстан Республикасының шегінен шығарып жіберу (ӘҚБтК-нің 41-бабы 1-бөлігінің 9-тармағы). Белгілі болғандай, Қазақстан Республикасының азаматын Қазақстан Республикасының аумағынан шығарып жіберу мүмкін емес. Шетелдік азаматты немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан Республикасынан шығарып жіберуді қолдану практикасы бірқатар проблемаларды қамтиды. Осы әкімшілік жазаны орындаудағы негізгі проблемалардың бірі — бюджетке түсетін жүктеме. Бұл әсіресе заңсыз көші-қонға байланысты құқық бұзушылықтар кезінде айқын көрінеді, өйткені кінәлі адамдардың көбінесе елден өз бетінше кетуге қаражаты болмайды. Ал аталған адамдардың шығарып жіберу шығындарын өтеуге қажетті қаражаты болмаған немесе жеткіліксіз болған жағдайларда, ӘҚБтК-нің 916-бабына сәйкес тиісті іс-шараларды қаржыландыру бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады. Мемлекет шегінен тыс жерге тасымалдау қымбат іс-шара болып табылады, сонымен қатар шығарып жіберу толық орындалғанға дейін алып жүруді қамтамасыз ету қажет. Шетелдік азаматқа жүктелген айыппұл түріндегі жазаны орындау да проблемалы болып қала береді. Кейбір ғалымдар шетелдік азаматтың немесе азаматтығы жоқ адамның төлем қабілетсіздігі жағдайында қарастырылып отырған салада әкімшілік айыппұлды орындаудың бірнеше нұсқасын заңнамалық тұрғыдан көздеуді орынды деп санайды, атап айтқанда: – үкіметаралық келісімдерді әзірлеу және қабылдау арқылы әкімшілік заңнамаға сәйкес осы жауаптылық шарасы қолданылатын азаматтың тиісті мемлекетінің органдарына әкімшілік айыппұлды төлеу міндетін жүктеу; – егер шақырушы тарап (жеке немесе заңды тұлға) анықталған болса, әкімшілік айыппұлды төлеу міндетін оған жүктеу мүмкіндігі; – әкімшілік жауаптылықтың баламалы шарасын қолдану мүмкіндігі (мысалы, қоғамдық пайдалы жұмыстарды орындау). Түсіндіріліп отырған баптың 2-бөлігі шетелдік және халықаралық коммерциялық емес үкіметтік емес бірлестіктердің құрылымдық бөлімшелерін (филиалдары мен өкілдіктерін) «заңды тұлғалар» санатына біріктіреді. Бұл ретте соңғылары заңды тұлғалар ретінде тек қоғамдық бірлестіктер туралы заңнамамен байланысты әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша ғана танылады. Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 31 мамырдағы «Қоғамдық бірлестіктер туралы» Заңына сәйкес Қазақстан Республикасында қоғамдық бірлестіктер деп саяси партиялар, кәсіптік одақтар және заңнамаға қайшы келмейтін ортақ мақсаттарға қол жеткізу үшін ерікті негізде құрылған азаматтардың басқа да бірлестіктері танылады. Бұлар — ӘҚБтК-нің 489-1 және 490-баптары. Осы норманың 3-бөлігі әкімшілік заңнамадағы дипломатиялық иммунитетке арналған. Қазақстан Республикасы әлемдік қоғамдастықтың белсенді әрі толық құқықты мүшесі бола отырып, әлемнің барлық елдерімен дипломатиялық қатынастарды дамытып келеді. Осы жолдағы алғашқы қадамдардың бірі ретінде Қазақстанның 1946 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының артықшылықтары мен иммунитеттері туралы конвенцияға қосылуын атауға болады. Терең тарихи тамырлары бар дипломатиялық иммунитет жалпы қағидалардан ерекшелік болып табылады. Нормада халықаралық құқыққа сілтеме жасалғанына қарамастан, қылмыстық-процестік заңнамадағы сияқты, ӘҚБтК-де де дипломатиялық иммунитет иммунитеті бар адамдардың қатысуымен іс жүргізудің ерекше тәртібін реттейтін арнайы нормаларда (ӘҚБтК-нің 876–879-баптары) көрсетілген. Әкімшілік заңнамада дипломатиялық иммунитеттің мынадай түрлерін бөліп көрсетуге болады: – жауаптылықтан иммунитет — 876-бап; – тексеріп-қараудан, ұстап алудан және күштеп әкелуден иммунитет — 877-бап; – айғақтар беруден иммунитет — 878-бап; – үй-жайлар мен құжаттардың иммунитеті — 879-бап. Артықшылықтар мен иммунитет туралы толығырақ ӘҚБтК-нің 49-тарауының баптарына берілген түсініктемеден танысуға болады.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне ғылыми-практикалық түсініктеме (баптар бойынша), авторлар ұжымы:
Бачурин Сергей Николаевич, заң ғылымдарының кандидаты, доцент — 48-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп);
Габдуалиев Мереке Трекович, заң ғылымдарының кандидаты — 11, 21, 22, 23-тараулар;
Жусипбекова Айнур Маратовна, заң магистрі — 13-тарау (А. В. Карпекинмен бірлесіп); 33, 39-тараулар (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп);
Карпекин Александр Владимирович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент — 13-тарау (А. М. Жусипбековамен бірлесіп);
Корнейчук Сергей Васильевич — 2-тарау; 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен және Е. М. Хакимовпен бірлесіп); 8-тарау; 25-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп); 457–470, 488, 488-1, 491–506-баптар; 28, 30, 52-тараулар;
Корякин Илья Петрович, заң ғылымдарының докторы, профессор — 49-тарау;
Кысыкова Гульнара Бауыржановна, заң ғылымдарының кандидаты — 20-тарау;
Омарова Ботагоз Акимгереевна — 17-тарау; 18-тарау (Б. А. Парманкуловамен бірлесіп); 26, 31-тараулар; 32-тарау (Б. А. Парманкуловамен бірлесіп);
Парманкулова Баян Асханбаевна — 18-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп); 19-тарау; 32-тарау (Б. А. Омаровамен бірлесіп); 43-тарау (А. С. Тукиевпен бірлесіп);
Подопригора Роман Анатольевич, заң ғылымдарының докторы, профессор — 24-тарау, 489, 489-1, 490-баптар;
Порохов Евгений Викторович, заң ғылымдарының докторы — 14, 15, 16, 29-тараулар, 471–475-баптар;
Сейтжанов Олжас Темиржанович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент — 4-тарау; 5-тарау (Е. М. Хакимовпен бірлесіп); 6-тарау (С. В. Корнейчукпен және Е. М. Хакимовпен бірлесіп); 9-тарау; 10-тарау (Б. Е. Шаймерденовпен және В. В. Филинмен бірлесіп); 33-тарау (А. М. Жусипбековамен бірлесіп); 36-тарау (Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп); 39-тарау (А. М. Жусипбековамен бірлесіп);
Смышляев Александр Сергеевич, PhD докторы — 38, 40, 42, 43-1-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп); 44-тарау;
Тукиев Аслан Султанович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент — 1, 3, 35-тараулар; 38, 40, 42-тараулар (А. С. Смышляевпен бірлесіп); 43-тарау (Б. А. Парманкуловамен бірлесіп); 43-1-тарау (А. С. Смышляевпен бірлесіп); 44-1-тарау (Д. А. Шипппен бірлесіп); 45-тарау; 46-тарау (Д. А. Шипппен бірлесіп); 47-тарау;
Филин Владимир Владимирович, заң ғылымдарының кандидаты, доцент — 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен және Б. Е. Шаймерденовпен бірлесіп);
Хакимов Ержан Маратович, заң магистрі — 5-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп); 6-тарау (О. Т. Сейтжановпен және С. В. Корнейчукпен бірлесіп); 7-тарау; 25-тарау (С. В. Корнейчукпен бірлесіп); 34, 41-тараулар; 48-тарау (С. Н. Бачуринмен бірлесіп); 53-тарау;
Шаймерденов Болат Еркенович, заң магистрі — 10-тарау (О. Т. Сейтжановпен және В. В. Филинмен бірлесіп); 12-тарау; 476–487, 507–509-баптар; 36-тарау (О. Т. Сейтжановпен бірлесіп); 37, 50, 51-тараулар.
Шипп Денис Алексеевич — 44-1, 46-тараулар (А. С. Тукиевпен бірлесіп).
Актінің өзгертілген күні: 01.01.2020Актінің қабылданған күні: 01.01.2020Қабылданған орны: 100050000000Актіні қабылдаған орган: 103001000000Қолданылу өңірі: 100000000000Нормативтік құқықтық актіні шығарушы орган берген тіркеу нөмірі: 5Актінің мәртебесі: жаңаҚұқықтық қатынастар саласы: 029000000000 / 028000000000 / 029002000000 / 028004000000 / 029001000000 / 026000000000 / 001000000000 / 001008000000 / 030000000000Актінің нысаны: ТҮСІНДІРМЕ / КОДЕКСЗаңдық күші: 1900Актінің тілі: орыс тілі
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
