Алимент өндіріп алу туралы актілерді орындау
Атқарушылық іс жүргізу туралы заңның 2-параграфы алимент өндіріп алу туралы атқарушылық құжаттарды орындау тәртібін реттейді.
Алимент өндіріп алу туралы атқарушылық құжаттарды орындау кезінде сот орындаушылары жіберетін әдеттегі қателер:
атқарушылық құжатты орындау кезінде әрекетсіздік таныту (нақты шаралар қолдамау);
алимент бойынша берешекті дұрыс есептемеу;
ай сайынғы төлемдерді төлеу бойынша міндеттемелердің орындалуын/орындалмауын қате бағалау болып табылады.
Атқарушылық іс жүргізу туралы заңның 99-бабына сәйкес лимент төлемдерін жалақыдан немесе өзге де табыстардан үш ай бойы өндіріп алу мүмкін болмаған жағдайда сот орындаушысы берешекті айқындау туралы қаулы шығарады және осы Заңның 32-бабына сәйкес атқарушылық құжаттардың орындалуын қамтамасыз ету шараларын қолданады және осы Заңның 61-бабына сәйкес өндіріп алуды қолдануға болмайтын мүлікті қоспағанда, борышкердің мүлкіне өндіріп алуды қолданады.
Алименттер бойынша берешек мөлшерiн сот орындаушысы өндiрiп алу жүргiзiлмеген уақыт iшiнде борышкер алатын нақты жалақыны (кірісті) не өндіріп алушының таңдауы бойынша айқындау сәтінде алған берешекті негiзге ала отырып, шешiм орындалатын жерде белгiлейдi. Егер борышкер бұл кезеңде жұмыс icтeмeген немесе оның жалақысын және өзге де кірісін растайтын құжаттар ұсынылмаған жағдайда, алимент бойынша берешек оны өндiрiп алу кезiнде Қазақстан Республикасындағы орташа айлық жалақы мөлшерi негізге ала отырып айқындалады.
Атқарушылық іс жүргізу туралы заңмен және «Кәмелетке толмаған балаларды асырап-бағуға алимент ұсталатын жалақының және (немесе) өзге де кіріс түрлерінің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Әділет министрінің 2014 жылғы 24 желтоқсандағы № 372 бұйрығымен алимент өндіріп алынатын кіріс түрлерінің толық тізбесі айқындалған.
Мәселен, аталған тізбенің 7, 11-тармақтары алимент төлеуге міндетті ата-ананың кірістеріне біржолғы сипаттағы емес азаматтық-құқықтық шарттар бойынша жұмыстарды орындағаны, көрсетілген қызметтер үшін алынған кірістер; заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметпен айналысудан түскен кірістер жатады.
Осы санат бойынша сот орындаушысының берешекті анықтау жөніндегі әрекеттері жиі дауланады, мұнда дара кәсіпкерлер мен ЖШС құрылтайшылары өздерінің еңбек қызметінің түрі бойынша борышкерлер болып табылады.
Сот орындаушылары үшін борышкерлердің көрсетілген санаттары бойынша берешекті айқындау аса проблемалы болып табылады, соның салдарынан сот орындаушылары алимент бойынша берешекті айқындау кезінде жиі қателіктер жібереді.
Мысалы, ЖСО алимент бойынша берешекті анықтады, есеп Қазақстан Республикасындағы орташа айлық жалақыдан жүргізілді. Борышкер есеппен келіспей, жалақы туралы анықтамалар мен жұмысқа орналасу туралы құжаттарды ұсынды. Алайда ЖСО бұл құжаттарды қабылдамады. Борышкер сотқа шағыммен жүгінді. Соттар ұсынылған жалақы туралы анықтама есебінен алимент бойынша берешекті айқындау бөлігінде талап қоюды қанағаттандырудан бас тарта отырып, талап қоюшы ұсынған құжаттарда сот отырысында жойылмаған қайшылықтар бар деген қорытындыға келді. Мәселен, борышкер сотқа қызмет көрсету туралы шарт, бұйрықтан үзінді көшірме, жалақы және басқа да кірістер туралы анықтама берді. Сот борышкердің қызмет көрсету туралы шарт негізінде жұмысқа ресімделгенін анықтады, ал жалақы туралы анықтамадан бұл құжат еңбек шарты негізінде жазылғандығы, яғни ұсынылған құжаттарда қайшылықтар бар екендігі көрінеді. Бұл жағдайда сот орындаушысы көрсетілген анықтаманы негізге ала отырып, алимент бойынша берешекті анықтаудан заңды түрде бас тартты (6001-22-00-6aп/584).
Сондай-ақ борышкерлердің келіспеушілігі сот орындаушыларының алимент төлеуді растау ретінде өндіріп алушының шоттарына ақша сомаларын аудару туралы түбіртектерді қабылдамауымен байланысты.
Алимент бойынша берешекті айқындауға және есептеуге байланысты дауларды қарау кезінде алимент бойынша берешекті айқындау бойынша сот орындаушысының әрекеттерінің заңдылығына құқықтық баға берген жөн.
Көрсетілген даулар санатын қарау кезінде күтіп-бағуға алимент мәжбүрлі түрде өндіріп алынған кәмелетке толмаған балалардың мүдделерін ескеру қажет.
ЖСО алимент төлеу бойынша міндеттемелердің орындалу дәлелдемелерін бағалау кезінде мыналарды:
ақшалай сомалардың түсу көзін (алимент төлеуші не үшінші тұлға);
сомалардың түсу жиілігі мен жүйелілігін;
аударылған сомалардың бірдей мөлшерін;
ата-аналар арасында өзге ақшалай міндеттемелердің болуын (кредиттік міндеттемелер, борыштық міндеттемелер және т. б.);
борышкердің кірістеріне аударылатын сомалардың мөлшерлестігін ескеру қажет.
Мысалы, сот бұйрығымен кәмелетке толмаған балаларды асырап-бағуға алимент өндіріп алынды. Бұған дейін сот бұйрығы 2016 жылғы наурыз - 2019 жылғы сәуір аралығына дейінгі кезеңдегі берешекті анықтаған МСО-ның орындауында болатын. ЖСО 2021 жылғы қазанда атқарушылық іс қозғады, ол 2019 жылғы 3 сәуір - 2021 жылғы 3 қыркүйек аралығы кезеңіндегі берешекті, бұрын белгіленген берешек сомасын қоса отырып, айқындады.
ЖС ӘІСА қазіргі уақытта айқындалған берешекті ғана емес, бұған дейін МСО талап қоюшының оны өтемеуіне байланысты айқындаған барлық берешекті ЖСО негізді ескергенін көрсетті. Бұл жауапкердің заңда белгіленген үш жылдық мерзімнен асып кеткенін көрсетпейді, осыған байланысты ЖСО-ның мерзімдерді бұзғандығы туралы бірінші және апелляциялық сатыдағы соттардың тұжырымдары қате болып табылады (6001-22-00-6ап/1035).
Сот орындаушылары борышкерлер ұсынған құжаттарды, олардың жалақысын мұқият тексерулері керек.
Нақты берешекті белгілеу және есептеу әкімшілік істі қарау шегіне кірмейді. Берешекті айқындау туралы қаулыларға шағымданған кезде сот орындаушысының дұрыс есептеуі тексерілуге тиіс, сот ЖСО функцияларын өз мойнына алмауға және берешектің дұрыс сомасын дербес есептеуге тиіс.
Сот практикасын талдау сот орындаушыларының 2021 жылдың екінші жартыжылдығы мен 2022 жылдың бірінші жартыжылдығындағы әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) дау айтуға байланысты әкімшілік істерді қарау нәтижелері
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкендігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды.
Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
