Еңбек даулары бойынша
Талап қоюшы М. «Қызылорда облысының Әділет департаменті» республикалық мемлекеттік мекемесінің (бұдан әрі – Департамент) әрекетін заңсыз деп тану, «Қ» ашық акционерлік қоғамының (бұдан әрі – Қоғам) басшысы ретінде Қазақстан Республикасының бірыңғай сәйкестендіру нөмірлерінің Ұлттық тізілімінен (бұдан әрі – Ұлттық тізілім) алып тастауды міндеттеу туралы талап қою арызымен сотқа жүгінген. Қызылорда қалалық сотының 2018 жылғы 26 қазандағы шешімімен М.-ның талап арызы қанағаттандырусыз, Қызылорда облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2018 жылғы 27 желтоқсандағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылған. М. өзінің өтінішхатында жергілікті соттардың жасаған тұжырымдары істі қарау барысында зерттелген дәлелдемелер мен сот отырысында анықталған мән-жайларға қайшы келетінін, материалдық және процестік құқық нормаларының дұрыс қолданылмағанын көрсете келе, іс бойынша қабылданған сот актілерінің күшін жойып, талабын қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылдауды сұраған. Сот алқасы, арыз беруші М.-ның және оның өкілі А.-ның өтінішхат уәждерін қолдаған түсініктерін тыңдап, азаматтық істің құжаттарын зерделеп, өтінішхат уәждерін талқылап, келесі тұжырымға келді. Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі – АПК) 438-бабының бесінші бөлігіне сәйкес заңсыз сот актiсiн шығаруға әкеп соққан материалдық және процестік құқық нормаларының елеулi түрде бұзылуы заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негiздер болып табылады.
Еңбек даулары бойынша
АПК-нiң 224-бабына және «Сот шешімі туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 5 нормативтік қаулысының 5-тармағының талаптарына сәйкес шешiм iс жүргiзу құқығының нормалары сақтала отырып және осы құқықтық қатынасқа қолдануға жататын материалдық құқық нормаларына толық сәйкестiкте шығарылғанда немесе ұқсас қатынасты реттейтiн заңның қажеттi негiздерiн қолданғанда не азаматтық заңнаманың жалпы бастауларынан және мәнiнен, адалдық, парасаттылық пен әдiлдiк талаптарынан туындағанда, заңды болып табылады. Iс үшiн маңызы бар фактiлер, заң талаптарына сай сот отырысында өндiрiлген осы фактiге қатысты жол берiлген және шынайы дұрыс дәлелдермен құпталса немесе дәлелдеудi қажет етпейтiн жалпыға мәлiм мән-жайларға сәйкес келсе немесе iс бойынша жинақталған дәлелдемелер дауды шешу үшiн жеткiлiктi болса, ондай шешiм негiздi болып саналады. Іс бойынша мұндай заң бұзушылықтарға жол берілген. Қазақстан Республикасы Конституциясының 24-бабында әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар. Еріксіз еңбекке соттың үкімі бойынша не төтенше жағдайда немесе соғыс жағдайында ғана жол беріледі. Аталған талаптар Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің (бұдан әрі – Еңбек кодексі) 5, 7 - баптарында да қамтылған. Іс құжаттарына қарағанда Қоғам қатысушыларының 2016 жылғы 25 қарашадағы жалпы жиналысының хаттамалық шешімі негізінде Р. Қоғамның директоры қызметінен босатылып, орнына М. уақытша тағайындалуына байланысты, Департамент Ұлттық тізілімнен Р.-ны шығарып, М.-ны тіркеген. 2017 жылғы 24 қарашада Қоғам қатысушыларының жалпы жиналысының хаттамалық шешіміне сәйкес М. өзінің арызы бойынша Қоғам директоры қызметінен босатылып, орнына Б. үш ай мерзімге уақытша тағайындалған. Қоғамның 2017 жылғы 30 қарашадағы № 33 және 34 бұйрықтарымен М. Қоғамның директоры міндетін уақытша атқару қызметінен және негізгі инженер-экономист қызметінен босатылып, орнына үш ай мерзімге Б. тағайындалған. Департамент 2018 жылғы 6 наурызда М.-ны Ұлттық тізілімнен шығарып, Б.-ны тіркеген.
Алайда үш айлық мерзімнің аяқталуына және арызына сәйкес Департамент Б.-ны Ұлттық тізілімнен шығарып, орнына М. туралы деректерді қайтадан Қоғамның басшысы ретінде енгізген. Жергілікті соттар М.-ның арызын қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылдағанда, Департаменттің әрекетін заңға сәйкес деп танып, арызданушымен Қоғамның жалпы жиналыс хаттамасы мен шешімі ұсынылмаған деп тұжырымдаған. Сот алқасы төменгі саты соттарының бұл тұжырымдары сотта зерттелген іс құжаттарына, қолданыстағы материалдық заң нормаларының талаптарына сай келмейді деп есептейді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 сәуірдегі № 343 қаулысымен бекітілген «Сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдерін жасау, жүргізу және пайдалану ережесінің» (бұдан әрі – Ереже) 15-1-тармағының 29) тармақшасында заңды тұлғаларды (филиалдар мен өкілдіктерді) мемлекеттік (есептік) тіркеу немесе қайта тіркеу туралы анықтамаларды берген кезде бірінші басшысы туралы мәліметтерді ақпараттық жүйеге енгізу нәтижесінде жүзеге асырылатыны көрсетілген. Сотта анықталған мән-жайларға қарағанда, Департамент, Қоғам қатысушыларының жалпы жиналысының шешімі бойынша М.-ның Қоғам басшысы қызметінен босатылғанын ескеріп, оны Ұлттық тізілімнен шығарып, орнына Б.-ны тіркегені Ереже талаптарына сәйкес келеді. Тараптар бұл мән-жайды дауламайды. Алайда Департаменттің Б.-ны қызметке тағайындалған мерзімнің аяқталуына және арыз беруіне байланысты Ұлттық тізілімнен шығарып, орнына жұмыстан босатылған М.-ны қайтадан Қоғамның басшысы ретінде еркінен тыс Ұлттық тізілімге енгізуі Қазақстан Республикасы Конституциясы мен Еңбек кодексінің талаптарын бұзып, еңбек бостандығын шектеген әрекет болып табылады.
Еңбек даулары бойынша
Төменгі сатыдағы соттардың М.-мен Қоғамның жалпы жиналыс хаттамасы мен шешімі ұсынылмады деген тұжырымы негізсіз, себебі Департамент М.-ның жалдамалы қызметкер екенін және Қоғамның 2017 жылғы 24 қарашадағы жалпы жиналысының хаттамалық шешімі мен 2017 жылғы 30 қарашадағы № 33, № 34 бұйрықтарымен өз еркімен директордың міндетін атқару қызметінен және негізгі инженер-экономист қызметінен босатылғанын назардан тыс қалдырған. Қоғам басшысын тағайындауға М.-ның өкілеттігі жоқ және ол жаңа басшы тағайындауға ықпал ете алмайды, сонымен қатар мекемеге жаңа басшы тағайындалмауы оның кінәсі болып табылмайды, ал кінәнің жоқ болуы, оған қандай да болмасын міндеттемелер жүктеуге негіз болмайды. Ұлттық тізілімде Қоғам басшысы ретінде тіркеліп тұру түрлі шектеулерге әкеп соғады, мысалы, уақтылы есеп-қисап есептерін өткізбегені үшін Салық басқармасына жауап беру міндеті, сол үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылуы және басқа да міндеттемелер бойынша заң алдында жауап беру мүмкіндігі туындайтынын ескерген жөн. Сот алқасы, төменгі сатыдағы соттардың тұжырымдары іс бойынша анықталған нақты мән-жайларға сәйкес келмейді және материалдық құқық нормаларына қайшы жасалған деп санайды. Орын алған заң бұзушылықтар өрескел болып табылады, өйткені төменгі саты соттары Конституция мен Еңбек кодексінің талаптарын бұзып, заңсыз шешім қабылдаған, ал бұл өз кезегінде, дау айтылған сот актілерінің күшін жойып, М.-ның арызын қанағаттандыру туралы жаңа шешім қабылдауға негіз болады. Жоғарыда баяндалғанның негізінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот алқасы қабылдаған сот актілерінің күшін жойып, азаматтық іс бойынша жаңа шешім қабылдады, М.-ның «Қызылорда облысының әділет департаменті» РММ-нің әрекетін заңсыз деп тану, «Қ» ААҚ-ның басшысы ретінде Қазақстан Республикасының бірыңғай сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімінен алып тастауды міндеттеу туралы арызы қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
