Алиментті тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы сот ісі
2026 жылғы 3 сәуірде Алматы облысының кәмелетке толмағандар істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты төрағалық етуші судья О.Ж. Сакаулованың, сот отырысының хатшысы А. Болатханқызының қатысуымен, бейнеконференцбайланыс арқылы аудио-бейнежазба жүргізе отырып, ашық сот отырысында №1996-25-00-2/7170 азаматтық істі Н.А.М.-ның жауапкер С.Д.К.-ға алиментті тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы талап қоюы бойынша қарады.
Тараптардың кәмелетке толмаған К.А.Д. есімді, 2009 жылғы 8 шілдеде туған баласы бар.
Алматы қаласы Жетісу аудандық сотының 2020 жылғы 12 ақпандағы сот бұйрығымен С.Д.К.-дан Н.А.М.-ның пайдасына кәмелетке толмаған балаларды: 2006 жылғы 22 қыркүйекте туған Қ.А.Д. және 2009 жылғы 8 шілдеде туған Қ.А.Д.-ны күтіп-бағуға ай сайын табысының және (немесе) өзге де кірісінің 1/3 бөлігі мөлшерінде алимент кәмелетке толғанға дейін өндірілген.
Алимент бойынша берешек жоқ.
Талап қою талаптары үлкен қызы Қ.А.Д.-ның кәмелетке толғаннан кейін алименттің табыстың ¼ бөлігі мөлшерінде ұсталып отырғанымен, оның ай сайынғы мөлшері 18 651 теңгені құрайтынымен және бұл сома баланы тиісті деңгейде күтіп-бағуды қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейтінімен негізделген.
Сот отырысында талап қоюшының өкілі И.М. Кеңесбек мәлімделген талаптарды қолдап, соттан алиментті бала кәмелетке толғанға дейін 100 АЕК мөлшеріндегі тұрақты ақша сомасында өндіріп алуды сұрады.
Сот отырысында жауапкер С.Д.К. талап қоюды мойындамай, өзінің ресми түрде жұмысқа орналасқанын, ай сайын алимент төлейтінін, сондай-ақ балаларды киім-кешек және басқа да қажетті заттарды сатып алу арқылы күтіп-бағуға көмектесетінін түсіндірді.
Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 141-бабына сәйкес, ата-аналардың кәмелетке толмаған балаларды күтіп-бағуға алимент төлеу туралы келісімі болмаған кезде және алиментті ата-ананың жалақысына және (немесе) өзге де кірісіне үлестік қатынаста өндіріп алу мүмкін болмаған, қиындық туғызған немесе тараптардың бірінің мүдделерін елеулі түрде бұзған жағдайларда, сот ай сайын өндіріп алынатын алимент мөлшерін тұрақты ақша сомасында немесе бір мезгілде үлестік қатынаста және тұрақты ақша сомасында айқындауға құқылы.
Тұрақты ақша сомасының мөлшерін сот баланы қамтамасыз етудің бұрынғы деңгейін мүмкіндігінше барынша сақтауды негізге ала отырып, айлық есептік көрсеткіштің мөлшерінен, тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын және назар аударуға тұрарлық басқа да мән-жайларды ескере отырып айқындайды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК) 8-бабының 3-5-тармақтарының ережелеріне сәйкес азаматтық құқықтық қатынастарға қатысушылардың адалдығы мен олардың әрекеттерінің ақылға қонымдылығы, егер өзгесі дәлелденбесе, болжанады.
Тараптардың бірінің мінез-құлқы екінші тараптың негізді мәлімдемесі болған кезде ғана емес, сондай-ақ егер сот азаматтық айналымға қатысушының әрекеттерінің адал мінез-құлықтан айқын ауытқуын анықтаса, соттың бастамасы бойынша да адал емес деп танылуы мүмкін.
Егер тараптардың бірінің адал емес мінез-құлқы анықталса, сот істің мән-жайларына және осындай мінез-құлықтың сипаты мен салдарына қарай оған тиесілі құқықты қорғаудан толық немесе ішінара бас тартады, сондай-ақ адал тараптың немесе үшінші тұлғалардың мүдделерін екінші тараптың адал емес мінез-құлқынан қорғауды қамтамасыз ететін өзге де шараларды қолданады.
Құқықты теріс пайдалануға жол бермеу құқықтың жалпыға танылған қағидаты болып табылады.
Осыған байланысты жауапкердің төмен жалақысы бар жұмысқа орналасуы, сондай-ақ асырауды қажет ететін кәмелетке толмаған баласы болған кезде басқа, неғұрлым жоғары ақы төленетін жұмыс пен қосымша табыс іздеуден бас тартуы жөніндегі әрекеттері ақылға қонымдылық пен адалдық өлшемшарттарына сәйкес келмейді, қаржылық жағдайды қасақана нашарлатуды білдіреді және алимент төлемдерінің мөлшерін төмендетуге бағытталған.
Кодекстің 138-бабына сәйкес ата-аналар өздерінің кәмелетке толмаған балаларын күтіп-бағуға міндетті.
Бұл міндет шартсыз сипатқа ие және заң шығарушы оны азаматтың тұрақты әрі жеткілікті табысының болуымен немесе болмауымен байланыстырмайды.
Жоғарыда баяндалғандардың негізінде жауапкердің тұрақты жұмысының және тұрақты табысының болуы алиментті тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы талап қоюды қанағаттандырудан бас тартуға сөзсіз негіз бола алмайды, өйткені іс бойынша анықталған мән-жайларды ескере отырып, балалардың мүдделерін басым қорғау тұрғысынан талап қоюшының талаптары негізді болып табылады.
Өз кезегінде жауапкер сотқа талап қоюшымен қарым-қатынасы тоқтағаннан кейін ата-ана ретінде балаларға киім, аяқ киім немесе өзге де шығыстарды сатып алуға қатысқанын растайтын дәлелдемелер ұсынбаған.
Бұл ретте ата-ананың тұрақты жұмысының және тұрақты табысының болуы, егер сот алиментті ата-ананың жалақысына және (немесе) өзге де кірісіне үлестік қатынаста өндіріп алу баланы қамтамасыз етудің бұрынғы деңгейін сақтауға мүмкіндік бермейтінін және алиментті тұрақты ақша сомасында немесе бір мезгілде үлестік қатынаста және тұрақты ақша сомасында өндіріп алу баланың мүдделеріне барынша сәйкес келетінін әрі аталған ата-ананың құқықтарын бұзбайтынын анықтаған жағдайда, мұндай тұлғадан кәмелетке толмаған балаға алиментті тұрақты ақша сомасында немесе бір мезгілде үлестік қатынаста және тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы талапты қанағаттандырудан бас тартуға сөзсіз негіз бола алмайды.
Сот жауапкер С.Д.К.-ның меншік құқығында неке бұзылғаннан кейін сатып алынған жылжымайтын мүлігінің бар екенін анықтады, атап айтқанда: Алматы облысы, Іле ауданы, Қараой ауылдық округі, Н.Т. ауылы, Ж. көшесі, 11-учаске мекенжайында орналасқан жер учаскесі, сондай-ақ Алматы облысы, Іле ауданы, Байсерке ауылдық округі, Б. ауылы, Д.Қ. көшесі, 6-учаске мекенжайында орналасқан, 2023 жылғы 17 ақпандағы сатып алу-сату шарты негізінде сатып алынған тұрғын үй.
Н.А.М. алатын алимент мөлшері баланың қалыпты өмір сүруін қамтамасыз ету үшін жеткіліксіз және оның құқықтарын елеулі түрде бұзады, сондай-ақ баланы қамтамасыз етудің бұрынғы деңгейін сақтауға мүмкіндік бермейді. Осыған байланысты сот балаға бұрын өндірілген барлық жалақының және (немесе) өзге де кірістердің 1/4 бөлігі мөлшеріндегі алиментке қосымша жауапкерден баланы күтіп-бағуға ай сайын 15 АЕК мөлшерінде, оның кәмелетке толғанына дейін алимент өндіріп алуды әділ деп санайды.
Тұрақты ақша сомасының мөлшерін сот баланы қамтамасыз етудің бұрынғы деңгейін мүмкіндігінше барынша сақтауды негізге ала отырып, айлық есептік көрсеткіш мөлшерінен, тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын және назар аударуға тұрарлық басқа да мән-жайларды ескере отырып айқындайды.
Осындай мән-жайларда сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын ескере отырып, Н.А.М.-ның талап қоюы ішінара қанағаттандырылуға жатады деген қорытындыға келеді және жауапкерден 15 (он бес) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, яғни 64 875 теңге сомасында алиментті тұрақты ақша сомасында өндіріп алуды қажет деп санайды.
Жауапкердің материалдық жағдайын бағалай отырып, сот оның еңбекке жарамды жасын, қосымша табыс немесе өзге де кіріс алу мүмкіндігін ескереді.
Тараптардың материалдық жағдайын зерттей келе, сот 15 АЕК мөлшеріндегі тұрақты ақша сомасында алимент өндіріп алу баланы күтіп-бағудағы тұрақтылықты қамтамасыз етеді, сондай-ақ балаға көрсетілетін материалдық көмектің мөлшерлестігі қағидатын сақтауға мүмкіндік береді деп санайды.
Азаматтық процестік кодекстің 6-бабының 5-бөлігіне сәйкес, егер заңда немесе тараптардың келісімінде даудың тиісті мәселелерін соттың шешуі көзделсе, сот бұл мәселелерді әділдік пен ақылға қонымдылық өлшемшарттары негізінде шешуге міндетті.
Сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын ескере отырып, баланы қамтамасыз етудің бұрынғы деңгейін мүмкіндігінше барынша сақтау қажеттілігін (Кодекстің 141-бабының 3-бөлігі) негізге алады.
Кодекстің 164-бабының 1-бөлігіне сәйкес алимент сотқа жүгінген кезден бастап тағайындалады.
Азаматтық процестік кодекстің 243-бабына сәйкес алимент өндіріп алу туралы шешімдер дереу орындауға жатады.
Азаматтық процестік кодекстің 117-бабының 1-бөлігіне сәйкес талап қоюшы төлеуден босатылған мемлекеттік баж төлеуден босатылмаған жауапкерден сот шығындарын өтеу ретінде мемлекет кірісіне өндіріп алынады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің 109-бабына сәйкес шешім пайдасына шығарылған тарапқа сот екінші тараптан іс бойынша жұмсалған барлық сот шығындарын өндіріп береді.
Азаматтық процестік кодекстің 223-226-баптарын басшылыққа ала отырып, сот
ШЕШТІ:
Н.А.М.-ның С.Д.К.-ға алиментті тұрақты ақша сомасында өндіріп алу туралы талап қоюы – ішінара қанағаттандырылсын.
С.Д.К.-дан Н.А.М.-ның пайдасына 2009 жылғы 8 шілдеде туған К.А.Д.-ны күтіп-бағуға 2025 жылғы 21 қарашадан бастап К.А.Д. кәмелетке толғанға дейін, яғни 2027 жылғы 8 шілдеге дейін ай сайын 15 (он бес) айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде алимент өндірілсін.
С.Д.К.-дан Н.А.М.-ның пайдасына өкілдің көмегіне ақы төлеу бойынша сот шығындары 200 000 (екі жүз мың) теңге мөлшерінде өндірілсін.
С.Д.К.-дан мемлекет кірісіне 7 078 (жеті мың жетпіс сегіз) теңге мөлшерінде мемлекеттік баж өндірілсін.
Алимент өндіріп алу бөлігіндегі сот шешімі дереу орындауға жатады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
