Банктік даулар борышкердің міндеттемені орындамағаны және (немесе) тиісінше орындамағаны үшін жауапкершілігі кінә болған кезде және заңнамада немесе шартта өзгеше көзделмеген жағдайда туындайды. Борышкер, егер ол міндеттемені тиісінше орындау үшін өзіне тәуелді барлық шараларды қабылдағанын дәлелдесе, кінәсіз деп танылады
"Н" АҚ (бұдан әрі – Банк, кепіл ұстаушы) жауапкер К. – ға (бұдан әрі - жауапкер, қарыз алушы, кепіл беруші): - 9 507 879,87 теңге мөлшеріндегі берешек сомасын өндіріп алу туралы;-жалпы ауданы 81, 80 шаршы метр 4 бөлмелі пәтер түрінде кепілге салынған мүлікке өндіріп алу туралы талап арызбен сотқа жүгінді.Мекен-жайы: Ақтау қаласы (Бұдан әрі-мүлік). Маңғыстау облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2019 жылғы 19 наурыздағы қаулысымен өзгертусіз қалдырылған Маңғыстау облысы Ақтау қаласының 2018 жылғы 4 желтоқсандағы № 2 сотының шешімімен талап қою ішінара қанағаттандырылды. Қарыз алушыдан Банктің пайдасына 9 465 597 теңге мөлшерінде берешек, мемлекеттік бажды төлеу бойынша шығыстар 283 968 теңге сомасында өндірілді. Талап арыздың қалған бөлігін қанағаттандырудан бас тартылды. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі сот алқасы жергілікті соттардың сот актілерін өзгертті, "Н" АҚ-ның 9 465 597 теңге мөлшеріндегі берешек сомасын өндіріп алу туралы талаптарын қанағаттандыру бөлігінде сот актілерінің күшін жойды және осы бөлімде талап қоюдан бас тарту туралы жаңа шешім шығарды. Қалған бөлігінде сот актілері күшінде қалады. Сот Банк пен Қарыз алушы арасында 2007 жылғы 26 желтоқсандағы № 239977пц851 банктік қарыз шарты (бұдан әрі – қарыз шарты) жасалғанын анықтады. Қарыз шартының талаптарына сәйкес Банк жауапкерге 2022 жылғы 28 желтоқсанға дейін пайдалану мерзімімен 56 000 АҚШ доллары сомасында қарыз берді. Қарыз шарты бойынша міндеттемелердің тиісінше орындалуын қамтамасыз ету үшін банк пен Қарыз алушы арасында 2007 жылғы 26 желтоқсандағы № 239977пц851 кепіл туралы шарт (бұдан әрі – Кепіл туралы шарт) жасалды, оған сәйкес кепіл беруші кепіл ұстаушыға өзіне меншік құқығымен тиесілі мүлікті кепілге берді. Тараптар арасында жасалған 2015 жылғы 28 қыркүйектегі № 1 қосымша келісіммен (бұдан әрі – қосымша келісім) қарыз шартын қаржыландыру талаптарына өзгерістер енгізілді. Қосымша келісімнің талаптарына сәйкес қарыз шарты бойынша берешектің қалдығы қайта қаржыландырылды. Негізгі борыш бойынша-10 523 754,89 теңге мөлшерінде, пайдалану мерзімі 2030 жылғы 7 қазанға дейін, қарызды пайдаланғаны үшін сыйақы мөлшерлемесі 3% мөлшерінде. Қарыз алушының Қарыз шартының және қосымша келісімнің талаптарын бұзуына байланысты Банк осы талаппен сотқа жүгінді.
Жергілікті соттар қарыз нысанасының қалған бөлігін мерзімінен бұрын өндіріп алу бөлігінде Банктің талаптарын қанағаттандыра отырып, Қарыз алушы қарыз шарты және қосымша келісім бойынша қабылданған қарыз нысанасының кезекті бөлігін қайтару жөніндегі міндеттемелерді бірнеше рет бұзғанын негізге алды. Қарыз алушының кепіл мүлкін өндіріп алу бөлігінде талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту оның жауапкердің жалғыз тұрғын үйі болып табылатындығына негізделген. Осыған байланысты банктің талаптары мерзімінен бұрын мәлімделді. Сонымен қатар, жергілікті соттардың қарыз нысанасының қалған бөлігін мерзімінен бұрын өндіріп алу бөлігіндегі қорытындыларымен келісуге болмайды, өйткені олар істің белгіленген мән-жайларына сәйкес келмейді және материалдық және іс жүргізу құқығының нормаларын дұрыс қолданбауға негізделген. Банктің қарыз нысанасының қалған бөлігін мерзімінен бұрын өндіріп алу туралы және кепіл мүлкіне өндіріп алуды қолдану туралы талаптары Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – Азаматтық кодекс) 722-бабы 3-тармағының ережелеріне негізделген. Жоғарыда келтірілген құқық нормасынан егер шартта қарыз нысанасын бөліктер бойынша (бөліп-бөліп) қайтару көзделген болса, онда Қарыз алушы қарыз нысанасының кезекті бөлігін қайтару үшін белгіленген мерзімді бұзған кезде Қарыз беруші қарыз нысанасының қалған бөлігін тиесілі сыйақымен бірге мерзімінен бұрын қайтаруды талап етуге, сондай-ақ кепілге қойылған мүлікке өндіріп алу жолымен өз талаптарын қанағаттандыруға құқылы (осы кодекстің 321-бабы 2-тармағының 4) тармақшасы). Сонымен қатар, банктің қарыз нысанасының қалған бөлігін мерзімінен бұрын өндіріп алу құқығының болуы мәлімделген талапты қанағаттандыру үшін сөзсіз негіз болып табылмайды және бұл құқықты жүзеге асыру қарыз алушының құқықтары мен заңнамамен қорғалатын мүдделерін бұзбауға тиіс. Сот шешімі жауапкердің міндеттемені орындамағаны үшін кінәсінің бар екендігін растайтын дәлелдерге негізделуге тиіс.
Құқық нормаларын мұндай түсіну Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының "банктік қарыз шарттарынан туындайтын даулар бойынша азаматтық істерді қараудың сот практикасы туралы" 2016 жылғы 25 қарашадағы № 7 нормативтік қаулысының (бұдан әрі - нормативтік қаулы) 12-тармағынан тікелей туындайды, ол қарыз алушы тарапынан міндеттемені орындамаудың немесе тиісінше орындамаудың қарыз берушіге бермейтінін түсіндіреді банктік қарыз шарты бойынша берешекті өндіріп алу және кепілге қойылған мүлікке өндіріп алу құқығы. Жалпы ереже бойынша борышкердің міндеттемені орындамағаны және (немесе) тиісінше орындамағаны үшін жауапкершілігі кінә болған кезде және заңнамада немесе шартта өзгеше көзделмеген жағдайда туындайды. Егер борышкер міндеттемені тиісті түрде орындау үшін өзіне байланысты барлық шараларды қабылдағанын дәлелдесе, кінәсіз деп танылады. Заңнамада немесе шартта жауапкершіліктің немесе одан босатудың өзге де негіздері көзделуі мүмкін (АК-нің 359-бабы). Іс материалдарынан қарыз алушы қарыз шартының және ай сайынғы төлемдерді енгізу бөлігіндегі қосымша келісімнің талаптарын 2017 жылғы қазанда бұзғаны шығады. Қарыз нысанасын мерзімінен бұрын өтеу және дефолт жариялау туралы хабарлама қарыз алушыға 2018 жылғы 6 маусымда немесе 7 айдан астам уақыттан кейін жіберілді. Сонымен қатар, нормативтік қаулының 15-тармағында жұмыс істемейтін кредиттер мәселелері жөніндегі Заңға және жаңа редакцияда жазылған Банктер туралы Заңның 36-бабына сәйкес (2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілді) банк банктік қарыз шарты бойынша міндеттемені орындау мерзімі өтіп кеткен кезде қарыз алушыны банктік қарыз шарты бойынша төлемдер енгізу қажеттілігі туралы хабардар етуге міндетті екендігі түсіндірілді осы Шартта көрсетілген мерзімдерде қарыз алушының банктік қарыз шартында көзделген тәсілмен өз міндеттемелерін орындамауының салдары, бірақ міндеттемені орындау мерзімі өткен күннен бастап отыз жұмыс күнінен кешіктірмей. Хабарламадан туындайтын талаптар қанағаттандырылмаған жағдайда банк Қарыз алушыдан қарыз нысанасын (оның қалған бөлігін) тиесілі сыйақымен бірге сот тәртібімен талап етуге құқылы, бұл банктер туралы Заңның 36-бабының нормаларына сәйкес келеді. Қарыз шарты мен қосымша келісім азаматтық-құқықтық мәмілелер болып табылады және олардың шарттары құқықтық қатынастарға қатысушылардың теңдігін тануға негізделген. Басқаша айтқанда, қарыз алушыға Заңда белгіленген мерзімде хабарлама жіберу банктің міндеті болып табылады. Сонымен қатар, іс материалдары банктің қарыз алушыға хабарламаны уақтылы Жолдау бойынша өз міндеттемелерін орындамағаны анық анықталды.
Банктік даулар борышкердің міндеттемені орындамағаны және (немесе) тиісінше орындамағаны үшін жауаптылығы
Өз кезегінде жауапкер өтеу кестесіне сәйкес айқындалған мерзімі өткен берешекті Банктің хабарламасын алған сәттен бастап сот актісін бірінші сатыдағы сот шығарғанға дейін өтеді. Бұл жағдай: - 2018 жылғы 24 тамызда 39 800 теңге сомасына; - 2018 жылғы 16 қазанда 905 000 теңге сомасына; - 2018 жылғы 23 қарашада 72 500 теңге сомасына кіріс кассалық түбіртектерімен расталады. Азаматтық кодекстің 727-бабының 1-тармағында банктік қарыз шарты бойынша қарыз беруші ақшаны қарыз алушыға ақылылық, мерзімділік, қайтарымдылық шарттарында беруге міндеттенетіні айқындалған. Қарыз алушы қарыз шартының және оған қосымша келісімнің талаптарын қарыз нысанасының ақылылығы мен қайтарымдылығы бөлігінде орындағандықтан, жергілікті соттардың қалған берешекті өндіріп алу үшін құқықтық негіздері болған жоқ. Осыған байланысты кепіл мүлкінен өндіріп алу үшін заңды негіздер де жоқ. Осындай жағдайларды ескере отырып, алқа жауапкердің өтінішхатының дәлелдерінің негізділігі туралы қорытындыға келді. Іс бойынша жаңа дәлелдемелерді жинау және зерттеу талап етілмейтіндіктен, істің мән-жайларын соттар толық және дұрыс белгілеген, бірақ материалдық құқық нормаларын қолдануда бұзушылықтарға жол берілгендіктен, даулы сот актілері жауапкер дауласатын бөлікте олардың күші жойыла отырып және осы бөлімде талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарыла отырып өзгертілуге тиіс. Сонымен қатар, Банктің берешектің барлық сомасын мерзімінен бұрын өндіріп алу туралы, сондай-ақ кепілге салынған мүлікке өндіріп алу туралы талап-арыз талаптарын қанағаттандырудан бас тарту қарыз алушы қарыз шартының және оған қосымша келісімнің талаптарын қайтадан бұзған кезде оларға жаңа талап қою құқығынан айырмайды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
