Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 88-бабына түсініктеме. Прокурорға қарсылық білдіру
1. Осы Кодекстің 87-бабында көзделген мән-жайлардың кез келгені болған кезде прокурор қылмыстық процеске қатыса алмайды.
2. Прокурордың сотқа дейінгі тергеп-тексеруге қатысуы, сондай-ақ оның сотта айыптауды қолдауы оның осы қылмыстық іс бойынша одан әрі қатысуына кедергі болып табылмайды.
3. Сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында прокурорға қарсылық білдіру туралы мәселені жоғары тұрған прокурор, ал сотта іс жүргізу кезінде — істі қарайтын сот шешеді.
Ең алдымен, прокурор судьяға қарсылық білдіру үшін көзделген негіздер бойынша сотқа дейінгі кезеңде жоғары тұрған прокурордың шешімімен не істі қарау барысында тиісті соттың шешімімен істен шеттетілуі мүмкін (ҚПК-нің 88-бабының 1-бөлігі). Прокурорға қарсылық білдіру, әдетте, оның айыптау (қылмыстық қудалау) функциясы толық көлемде жүзеге асырылатын сот сатыларында мәлімделеді (ҚПК-нің 58-бабы 7-бөлігінің 22, 28-тармақтарына түсініктемені де қараңыз). Мұның себебі — сотқа дейінгі сатыларда прокурор тергеушіден айырмашылығы, процеске қатысушылардан іс жүзінде алшақ болады. Нақты қылмыстық істер бойынша тергеп-тексеруге басшылықты прокуратура органының басшысы, егер іске енгізілген болса, процестік прокурор, әдетте, оларды тергеп-тексеруді жүргізетін анықтау органының бастығы, тергеу бөлімінің бастығы, тергеуші, анықтаушы арқылы, сондай-ақ жазбаша тапсырмалар мен нұсқаулар беру жолымен жүзеге асырады.
Негізінде, тиісті прокурорға қарсылық білдіру туралы мәселенің туындауы — қалыпты әрі іс жүзінде кездесетін жағдай. Бұл күдіктінің, айыпталушының адвокаты тергеушінің тергеп-тексеруді біржақты, объективті емес жүргізу фактілері туралы шағымдарын прокурордың тікелей елемеуі жағдайларында орын алады. Әрине, сотқа берілген айыпталушының алғашқы әрекеті — алдын ала тыңдау барысында (ҚПК-нің 320-бабының 7-тармағы), ал қарсылық білдіру туралы өтінішхат қанағаттандырылмаған жағдайда, кейін басты сот талқылауының дайындық бөлігінде де (ҚПК-нің 362-бабы) тергеушінің «жағымсыз» бейнесімен байланыстырылатын прокурорға қарсылық білдіру туралы өтінішхат мәлімдеу.
3. Сонымен бірге, егер ҚПК-нің 87-бабының 1-бөлігінде көзделген негіздер болмаса, қылмыстық іс бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру басталған кезден бастап қадағалауды жүзеге асырған және бірінші сатыдағы сотта мемлекеттік айыптаушы ретінде қатысатын прокурорға, процестік прокурорға қарсылық білдіруге жол берілмейді (ҚПК-нің 88-бабының 2-бөлігі).
4. Айтпақшы, қылмыстық істі тергеп-тексеру барысында прокурордың әрекеттері мен шешімдеріне берілген шағымдарды сот тәртібімен қарау кезінде (ҚПК-нің 106–107-баптары) прокурорға қарсылық білдіру туралы мәселе істің нәтижесіне қарамастан, судьяның, оның ішінде жоғары тұрған сот судьясының құзыретіне кірмейді. Сонымен бірге тергеу судьясы жеке қаулы шығарып, онда жоғары тұрған прокурордың назарын төмен тұрған прокурордың қадағалауды жүзеге асыру кезінде заңды бұзу фактілеріне және тиісті ден қою қажеттілігіне аударуға құқылы (ҚПК-нің 56-бабының 6-бөлігі).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы: Марат Чекишевич Когамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгері Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Төрелік Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Шарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Ережелер Жолдаулар
