Түсініктеме 86-бапқа қылмыстық процеске қатысудан жою және оған қатысудан босату туралы Қарсылық білдірулер мен өтінішхаттар Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің
Олардың қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысуын болдырмайтын мән-жайлар болған кезде судья, прокурор, тергеуші, анықтаушы, қорғаушы, жәбірленушінің (жеке айыптаушының), азаматтық талапкердің, азаматтық жауапкердің өкілі, куәгер, сот отырысының хатшысы, сот приставы, аудармашы, сарапшы, маман қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысудан не қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысудан шеттетуге міндетті оларға қылмыстық процеске қатысушылар қарсылық білдіруі керек.
Қылмыстық процесті жүргізетін Орган өз құзыреті шегінде мәлімделген қарсылық білдірулерді және іс бойынша іс жүргізуден жою туралы өтінішхаттарды немесе адамның қылмыстық процеске қатысуын болдырмайтын мән-жайлар анықталған кезде оны тиісті қаулы шығара отырып, өз бастамасы бойынша қатысудан жоюға құқылы. Егер процестің өзге қатысушыларына қатысты қарсылық білдіруге рұқсат беруге уәкілеттік берілген адамның қарсылық білдіруімен бір мезгілде процестің басқа қатысушыларына қарсылық білдіру мәлімделсе, онда бірінші кезекте бұл адамды қарсылық білдіру туралы мәселе шешіледі.
Егер бірнеше адамның бір мезгілде қылмыстық сот ісін жүргізуге қатысуы олардың туыстық қатынастарына немесе басқа да жеке тәуелділік қатынастарына байланысты алынып тасталса, процеске қатысушы лауазымын басқалардан кеш алған адамдар қылмыстық процестен шығарылуға тиіс. Егер туыстық немесе басқа да жеке тәуелділік қатынастарымен байланысты адамдар сот құрамында болса, төрағалық етушінің таңдауы бойынша адам қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысудан шеттетуге жатады.
Қылмыстық процеске қатысуы осы Кодексте көзделген қандай да бір мән-жайлармен алып тасталмайтын сот отырысының хатшысын, сот приставын, аудармашыны, маманды, сарапшыны олардың өтініші бойынша өздерінің іс жүргізу функцияларын орындауға кедергі келтіретін дәлелді себептердің болуына байланысты қылмыстық процесті жүргізетін орган мұндай қатысудан босатуы мүмкін.
1.Түсініктеме берілген баптың бірінші бөлігінде заңда көзделген мән-жайлар болған кезде қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысуға құқығы жоқ адамдардың тізбесін көрсете отырып, заң шығарушы осылайша сот төрелігін іске асыру кезінде судьялардың тәуелсіздігі мен бейтараптығы қағидатын іске асыруды, сотқа дейінгі іс жүргізуді жүзеге асыратын адамдардың (анықтаушылардың, тергеушілердің, прокурорлардың) объективтілігі мен бейтараптығын, сондай-ақ білікті қорғауды және өкілдікті қамтамасыз етеді, сот ісін жүргізудің заңдылығы, дәлелдемелердің рұқсат етілуі.
Аталған кепілдіктерді заңнамалық тұрғыдан бекіту қажеттілігі Қазақстан Республикасы Конституциясының[1], Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің[2] ережелерінен туындайды, олар әрбір адамға өзіне тағылған кез келген қылмыстық айыпты қарау кезінде істі құзыретті, тәуелсіз және әділ соттың заң негізінде құрылған әділ талқылауына кепілдік береді.
Аталған адамдардың әрқайсысы оған ешкімнің қарсылық білдіруін күтпестен, ең алдымен, заңда көзделген негіздер болған кезде қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысудан бас тартуға міндетті екендігі туралы ереженің маңызы зор. Адамның өздігінен бас тартуы оның объективтілігі мен бейтараптығын, қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысу кезінде заңдылық қағидатын мүлтіксіз сақтауға бейімділігін көрсетеді. Егер өздігінен бас тарту мәлімделмесе, онда тиісті тұлға процеске қатысушылардың өтініштері бойынша қарсылық білдіру негізінде іске қатысудан шеттетілуі тиіс.
2.Екінші бөлімде қарсылық білдіру туралы өтініштерді кім шешетіні көрсетілген. Бірінші кезекте өкілеттіктер қылмыстық процесті жүргізетін органға, яғни іс сотқа дейінгі іс жүргізу барысында және сот талқылауы кезінде іс жүргізіліп жатқан органдардың тиісті тұлғаларына беріледі. Қарсылық іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын тұлғаға да, процестің басқа қатысушыларына да бір мезгілде мәлімделуі мүмкін. Мұндай жағдайларда осы баптың екінші бөлігінде қарсылық білдіру туралы өтініштерді қараудың кезектілігі туралы айтылады: бірінші кезекте басқа қатысушыларға қатысты қарсылық білдіруге рұқсат беруге уәкілетті адамды қарсылық білдіру туралы мәселе қаралады, содан кейін басқа да қарсылық білдіру қаралады. Процеске өзге қатысушыларға қатысты қарсылық білдіруге рұқсат беруге уәкілеттік берілген адамға қарсылық білдіру туралы өтінішхат қанағаттандырылған кезде, бірінші кезекте бұл адам жойылады, ал процеске өзге қатысушыларға қарсылық білдіру туралы өтінішхатты бөлінген адамның орнына процеске кірген басқа адам шешеді.
Қарсылық бір адамға немесе бірден бірнеше адамға олардың туыстық қатынастарда болу себептері бойынша мәлімделуі мүмкін. Мұндай жағдайларда заң шығарушы процеске кіру кезектілігін ескере отырып, олардың біреуін (біреуін) екіншісін қалдырып жою мүмкіндігін көздейді: басқалардан кейін процеске қатысушы мәртебесіне ие болғандар жойылады. Мысалы, іс басталған сәттен бастап адвокат қорғаушы ретінде қатысады, кейінірек оның туысы куәгер ретінде тартылады. Бұл жағдайда туыстық қатынастарды ескере отырып, куәгердің бөлінуі қанағаттандырылады.
Процестің басқа қатысушыларына өзге жеке тәуелділіктегі (мысалы, қызметтік), сондай-ақ олардың кез келгенімен достық немесе, керісінше, дұшпандық қатынастарда тұратын адам да осындай тәртіппен қарсылық білдіруге жатады.
Осы нормада соттың құрамында өзара туыстық немесе өзге де жеке тәуелділік қатынастарымен байланысты адамдар болған жағдайда, олардың біреуі төрағалық етушінің таңдауы бойынша іске қатысудан жойылатыны да түсіндіріледі. Іс бойынша төрағалық етушінің өзі соттың құрамына кіретін судьялардың кез келгенімен туыстық қатынаста болған жағдайда, төрағалық етуші емес, судья жойылады.
Түсініктеме берілген баптың төртінші бөлігінде сот отырысының хатшысын, сот приставын, аудармашыны, маманды, сарапшыны қылмыстық процеске қатысудан босату мүмкіндігі туралы көрсетіледі. Оларды қылмыстық процеске қатысудан босатуға олардың қылмыстық процесті жүргізетін органға (адамға) жүгінген жеке өтініші себеп болуы мүмкін, ал олардың өздерінің іс жүргізу функцияларын орындауына кедергі келтіретін дәлелді себептер (мысалы, ауру, еңбекке жарамсыз асырауындағы адамдарға күтім жасау қажеттілігі және т.б.) өтінішті қанағаттандыруға негіз болады. Қылмыстық процеске қатысудан босату туралы шешімді қылмыстық процестің тиісті сатысында іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыратын адам қабылдайды. Аталған адамдарды дәлелді себептермен босату оларды қарсылық білдіру нәтижесінде қылмыстық процеске қатысудан жоюға теңестірілмейді. Аталған адамдардың қандай да бір дәлелді себептерге байланысты іске қатысудан босату туралы жеке өтінішінің өзі мәлімдеген қарсылық білдірулермен үйлесуі жоққа шығарылмайды. Мұндай жағдайларда алдымен адамның жеке өтініші қаралады, содан кейін өтініш қанағаттандырусыз қалдырылған жағдайда, осы адамға қарсылық білдіру туралы өтінішхат қаралады.
[1] Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабы (1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған)
[2] қараңыз: МПМПП 14-бабы (1966 жылғы 16 желтоқсандағы Бас Ассамблеяның 2200 а (XXI) қарарында қабылданған)
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемесі
Қылмыстық іс жүргізу кодексі, Қылмыстық кодекс, қылмыстық іс жүргізу кодексіне түсініктемелер, Жоғарғы Соттың нормативтік қаулысы, қылмыстық заңнама, Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілері
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Конституция Заң Кодекс Норматив Жарлық Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер орғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Ережелер Бағдарлама Жарғы Мақала Түсініктеме Қарар Регламент Хаттама Жоба Жолдау
