Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 94-бабына түсініктеме. Қорғаушыны, жәбірленушінің (жеке айыптаушының), азаматтық талапкердің немесе азаматтық жауапкердің өкілін қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысудан шеттету
1. Қорғаушы, сондай-ақ жәбірленушінің (жеке айыптаушының), азаматтық талапкердің, азаматтық жауапкердің өкілі төмендегі мән-жайлардың кез келгені болған кезде қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатыса алмайды:
1) егер ол бұрын осы іске судья, прокурор, тергеуші, анықтаушы, сот отырысының хатшысы, сот приставы, куә, сарапшы, маман, аудармашы немесе куәгер ретінде қатысқан болса;
2) егер ол осы істі тергеп-тексеруге немесе сотта қарауға қатысқан немесе қатысып жатқан лауазымды адаммен туыстық немесе өзге де жеке тәуелділік қатынастарында болса;
3) егер ол қорғауындағы немесе мүддесін білдіретін адамға қарама-қарсы мүдделері бар тұлғаға заң көмегін көрсетіп жүрсе немесе бұрын көрсеткен болса, сол сияқты мұндай адамдармен туыстық немесе өзге де жеке тәуелділік қатынастарында болса;
4) егер ол заңның немесе сот шешімінің күші бойынша қорғаушы немесе өкіл болуға құқылы болмаса.
2. Қорғаушыны, жәбірленушінің (жеке айыптаушының), азаматтық талапкердің немесе азаматтық жауапкердің өкілін сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында қатысудан шеттету туралы мәселені прокурор, ал сотта іс жүргізу кезінде — істі қарап жатқан сот шешеді.
97-бап нормаларын түсіну қылмыстық процестегі қорғаушы мен өкілдің процестік мәртебесін реттейтін ҚПК баптарының нормаларымен тығыз байланысты (сондай-ақ ҚПК-нің 66–70, 76–77-баптарының нормаларына берілген түсініктемені қараңыз). Бұл тұлғалардың мәртебесі мен құзыреті айтарлықтай жоғары, сондықтан оларды істен шеттету туралы мәселені шешу сотқа дейін прокурордың, ал қылмыстық істі қарау кезінде соттың құзыретіне жатады (ҚПК-нің 94-бабының 2-бөлігі).
Негізінен, аталған тұлғаларды істен шеттетудің барлық негіздері іс бойынша объективтілік пен бейтараптылықты қамтамасыз ету қажеттілігінен туындайды және оларды іске қатысудан шеттетуді көздейтін мынадай шектеулерге біріктірілген: олардың бұған дейін қылмыстық процесті жүргізетін органның лауазымды адамы немесе іске қатысатын өзге де тұлға ретінде осы іске қатысуы (ҚПК-нің 94-бабы 1-бөлігінің 1-тармағы); олардың бұрын істі жүргізген, сондай-ақ қазіргі уақытта іс бойынша іс жүргізіп жатқан тұлғаларға жеке тәуелділік қатынастарының болуы (ҚПК-нің 94-бабы 1-бөлігінің 2-тармағы); олар заң көмегін көрсетіп жүрген немесе бұрын көрсеткен, әрі осы іс бойынша мүдделері өздері қорғайтын немесе өкілдік ететін тұлғалардың мүдделеріне түбегейлі қарама-қайшы келетін тұлғаларға қатысты кәсіби немесе жеке тәуелділігінің болуы (ҚПК-нің 94-бабы 1-бөлігінің 3-тармағы).
3. ҚПК-нің 94-бабы 1-бөлігінің 4-тармағындағы норманың қағидаларына келетін болсақ, олар «Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы» заңда (32-баптың 2-тармағы) және АПК-де нақты ашып көрсетілген әрі барлық қорғаушылар мен өкілдерге қатысты қолданылады.
Мәселен, АПК-нің 59-бабының 1–3-бөліктеріне сәйкес, судьялар, тергеушілер, прокурорлар және өкілді органдардың депутаттары тиісті ұйымдардың уәкілетті өкілдері немесе заңды өкілдер ретінде процеске қатысатын жағдайларды қоспағанда, сотта өкіл бола алмайды. Сотта өкіл бола алмайтын тұлғалар қатарына Қазақстан Республикасының адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы заңнамасының талаптарын бұза отырып, заң көмегін көрсету туралы тапсырманы қабылдаған адвокаттар да жатады. Сонымен қатар, егер тұлға осы іс бойынша мүдделері өкілдік ететін адамның мүдделеріне қайшы келетін тұлғаларға заң көмегін көрсетіп жүрсе немесе бұрын көрсеткен болса, не судья, прокурор, сарапшы, маман, аудармашы, куә немесе куәгер ретінде қатысқан болса, сондай-ақ екінші тараппен немесе үшінші тұлғамен, судьямен, прокурормен, сот отырысының хатшысымен, іс бойынша қорытынды берген сарапшымен, маманмен, аудармашымен туыстық қатынастарда болса немесе психикалық денсаулық жағдайына, жасына және басқа да себептерге байланысты өз бетінше өкілдік ету мүмкіндігі болмаса, ол өкіл бола алмайды.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексіне 2020 жылғы түсініктеме. Авторы: Марат Чекишевич Қоғамов, заң ғылымдарының докторы, Қазақстанның құрметті заңгері, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Қазақстан Республикасы ІІМ-нің еңбек сіңірген қызметкері.
Конституция Заң Кодекс Нормативтік акт Указ Бұйрық Шешім Қаулы Адвокат Алматы Заңгер Заңгерлік қызмет Заңгерлік кеңес Азаматтық Қылмыстық Әкімшілік істер мен даулар Қорғау Арбитраждық Қазақстан заң компаниясы Адвокаттық кеңсе Сот істері Декларация Жарлық Бұйрық Қаулы Шешім Баяндама Қорытынды Өтініш Қорытынды Конвенция Келісімшарт Меморандум Әдістеме Нормалар Нота Қағидалар Бағдарлама Жарғы Хартия Бап Түсініктеме Резолюция Регламент Хаттама Жоба Бағдарлама Қағидалар Жолдаулар
