Қылмыстық іс бойынша куә ретінде жауап алынып, көрінеу жалған айғақтар беру
Ақтау гарнизоны әскери сотының 2017 жылғы 15 мамырдағы үкімімен: Б., бұрын сотталмаған, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі – ҚК) 420-бабының 1-бөлігі бойынша 3 жылға бас бостандығын шектеуге сотталған. 2016 жылғы 13 желтоқсандағы "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің жиырма бес жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабының 2-бөлігі негізінде б.жазасының өтелмеген бөлігі төрттен біріне қысқартылды және пробациялық бақылау жүктеле отырып, оны өтеуге түпкілікті 2 жыл 3 ай бас бостандығын шектеу тағайындалды. Б. "3-сыныпты старшина" әскери атағынан айырылды. Сот үкімімен Б. 2016 жылғы 2 қарашада Қазақстан Республикасы Әскери сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2017 жылғы 28 маусымдағы қаулысымен айыптау бойынша қылмыстық іс бойынша куә ретінде жауап алынып, көрінеу жалған айғақтар бергені үшін кінәлі деп танылды. Өтініште адвокат Р. сотталған Б. мүддесі үшін шығарылған сот актілерімен келіспей, соттың үкімдегі тұжырымдары істің нақты мән-жайларына сәйкес келмейтінін және дәлелдемелермен расталмағанын көрсетеді. Сотқа дейінгі тергеу жүргізу кезінде Заңның елеулі бұзылуына сілтеме жасай отырып және айыпталған қылмыстағы Б. - ның кінәсі туралы тұжырымдарды негіздеуге негізделген дәлелдемелердің дұрыстығы мен жарамдылығына қарсы бола отырып, сот актілері тек бір-біріне қайшы келетін сараптамалардың қорытындыларына негізделгенін көрсетеді.
Қылмыстық іс бойынша куә ретінде жауап алынып, көрінеу жалған айғақтар беру
Бірінші және апелляциялық сатыдағы сот барлық дәлелдемелерге тиісті құқықтық баға бермеді деп есептей отырып, Б. - ға қатысты сот актілерін жоюды және ақтауды сұрайды. "Қылмыстық істер бойынша дәлелдемелерді бағалаудың кейбір мәселелері туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 20 сәуірдегі № 4 нормативтік қаулысының 2-тармағында қамтылған түсіндірмелерге сәйкес істі дұрыс шешу күдіктінің, айыпталушының, сотталушының, жәбірленушінің, қорғауға құқығы бар куәнің айғақтарымен белгіленетін нақты деректерге ғана негізделуге тиіс, сарапшының қорытындысымен, заттай дәлелдемелермен, іс жүргізу әрекеттерінің хаттамаларымен және өзге де құжаттармен толықтырылады. Алайда, бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар нормативтік қаулының және Қазақстан Республикасы Қылмыстық іс жүргізу кодексінің (бұдан әрі – ҚІЖК) 24-бабының көрсетілген талаптарын бұза отырып, істі дұрыс шешу үшін қажетті мән-жайларды жан-жақты, толық және объективті зерттеу үшін заңда көзделген барлық шараларды қабылдамады, соның салдарынан сотталған Б. - ның кінәсі туралы қорытынды мынадай негіздер бойынша заңсыз және негізсіз болып табылады. Қылмыстық іс материалдарымен 2016 жылғы 25 сәуірде "Қарағанды-308" шекаралық кемесінің мотористер командасының старшинасы Б. аға лейтенанттың басшылығымен Т. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасын күзету жөніндегі шекара кемесінің жеке құрамы қатарында жауынгерлік кезекшілікке кірісті. 2016 жылғы 29 сәуірде сағат 03:19 шамасында Қазақстан Республикасының аумақтық суларында жағалау сызығынан 6 миль қашықтықта "Амур" типті моторлы қайық табылды, онда кеменің сұрауларына жауап бермеген Ақтау қаласының тұрғындары П., Е. және Д. болды. Кеме командирінің бұйрығымен осы қайықты ұстау үшін Б. және М.тексеру тобы ретінде кеменің садағына қойылды.
Кейіннен кеме қайықпен соқтығысып, нәтижесінде "Амур" қайығы суға батып, қайықтағы Д. - ның өліміне әкеп соқтырды, Ақтау гарнизонының әскери сотының 2017 жылғы 18 қаңтардағы үкімімен кеме командирі Т. ҚК-нің 465-бабы бойынша ҚК-нің 63-бабын қолдана отырып, 4 жылға бас бостандығынан айырылды. Қазақстан Республикасы Әскери сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2017 жылғы 24 ақпандағы қаулысымен "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің жиырма бес жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы" Қазақстан Республикасының 2016 жылғы 13 желтоқсандағы Заңының 2-бабы 3-бөлігінің 2) тармағының негізінде Т.жазасын өтеуден босатылды. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2020 жылғы 9 қаңтардағы қаулысымен Т. қатысты сот актілері жойылды, Т. қатысты қылмыстық іс. ҚК-нің 465-бабы бойынша ҚІЖК-нің 35-бабы 1-бөлігінің 2) тармағының негізінде оның әрекеттерінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылды. Б. - ға қатысты үкімнен көрініп тұрғандай, ол 2016 жылдың 2 қарашасында Т. - ға қатысты қылмыстық іс бойынша куәгер ретінде жауап алып, ҚК-нің 465-бабы бойынша "Қарағанды-308" шекаралық кемесі жақындаған сәтте "Амур" қайығының моторы жұмыс істеп тұрғаны туралы көрінеу жалған айғақтар берді, өйткені қайық жасырынуға тырысты, сондай-ақ, шекара кемесінің осы қайықпен соқтығысу фактісін жоққа шығарды.
Қылмыстық іс бойынша куә ретінде жауап алынып, көрінеу жалған айғақтар беру
Алайда, үкімде айтылған Б. - ның кінәсі туралы сот қорытындылары істің нақты мән-жайларына сәйкес келмейді және қандай да бір дәлелдемелермен расталмайды, тек т-ға қатысты қылмыстық істен бөлінген материалдарға негізделген. бұл оның негізсіз сотталуына әкелді. 2016 жылғы 1 шілдедегі оқиға орнын тексеру хаттамасына сәйкес "Амур" типті қайық теңіз түбінен көтеріліп, "Батыр"буксирінің бортына орналастырылды. Жағалауға келген соң "Мерседес Бенц" жүк көлігімен қайық ІІМ Батыс өңірлік ӘАОО аумағына жеткізілді. Алайда, бұл хаттамада "Амур" қайығының тұтану кілттері мен беріліс тетігінің орналасуы, бортқа сүйрету және көлік пен сүйрету кезінде қайыққа қандай зақым келгені көрсетілмеген. Көрсетілген мән-жайлар аталған моторлы қайықтың қозғалтқышының жарамды күйде болғандығы, қозғалтқыштың жұмыс істеп тұрған күйінде болғандығы және аталған Қайықтың су басар алдында тікелей қозғалыста болғандығы, осы Қайықтың су басар алдында немесе теңіз күнінен көтеріліп, оның құралдарына орналастырылған кезде зақымдануы туралы сараптамалық анықтама үшін елеулі мәнге ие болды тасымалдау. Қорғаныс жағы бұл Қайықтың шекара кемесімен соқтығысар алдында желге қарсы қозғалғанын, шамамен 40 литр жанармаймен қамтамасыз етілгенін көрсетті. Қорғаныс тарапының бұл дәлелдері талданбаған немесе жоққа шығарылмаған. Сондай-ақ, ҚІЖК-нің 220-бабының 1-бөлігінің тексеру, әдетте, қажеттілік туындаған кезде кідіріссіз жүргізіледі деген талабына қарамастан, аталған қайықты тексеру тек 2016 жылғы 6 шілдеде, яғни оны теңіз түбінен шығарғаннан кейін ұзақ уақыт өткен соң жүргізілді. 2016 жылғы 1 шілдедегі оқиға болған жерді қарау хаттамасында осы мән-жайларды елемеуге және көрсетпеуге байланысты кейінгі сараптамалық зерттеулер және олардың нәтижелері: 2016 жылғы 24 тамыздағы № 688 Сот-трасологиялық сараптаманың, 2016 жылғы 12 тамыздағы № 686 лак-бояу материалдарын, жабындарды және Полимерлік материалдарды сот-сараптамалық зерттеудің қорытындылары, көлік құралына сот сараптамасы 2016 жылғы 4 қазандағы № 877-объективті емес болып табылады және осыған байланысты олар дәйексіз және жол берілмейтін дәлелдер ретінде алып тасталуға жататынына негізделген күмән тудырады. Сотталған Б. - ның кінәсінің дәлелі ретінде сот сонымен бірге "бейнежазба қорытындыларына қоса берілген компьютерлік технология құралдарын сот-сараптамалық зерттеуге" сілтеме жасап, оның кім жүргізілгенін және өткізу уақытын көрсетпей, "осы бейнежазбаны талдау Б. шекаралық кеменің соқтығысу жағдайының тікелей куәгері болды" деген қорытындыға келгенін атап өттіҚарағанды ""Амур" типті қайықпен және одан кейін оқиға болған түні суға батып кетті".
Сонымен қатар, сотталған Б. - ның түсіндірмесінен "Қарағанды" шекаралық кемесінде орнатылған бейнекамераның инфрақызыл жарықтандыруы болғандығы, соның салдарынан түнгі көру функциялары бар тәуліктің қараңғы уақытында жазбалар жасауға қабілетті екендігі шығады. Берілген камерамен түсірілген кескінді адам көзі толық қабылдай алмайды, сондықтан ол Қайықтың сұлбасын көре алмады. Сонымен қатар, ол және К. олар кеменің садағында тұрып, қоршауды ұстап тұрды, кеменің садақтары көздерінен 5-6 метр қашықтықта көрінуді жауып тастады, ал қайықпен соққы олардың артында өткір бұрышта орналасқан форштевнмен болды. Олар тұрған бақылау нүктесінен соқтығысуды күндізгі жарықта көру мүмкін болмады. Алайда, соттар аталған фактілерге баға берген жоқ, ҚІЖК-нің 379-бабының талаптарына қайшы, сотталған Б. - ның айғақтарын оқиға орнында тексеру және нақтылау және соңғысы қызмет еткен шекара кемесінде эксперимент жүргізу шараларын қабылдаған жоқ. Осылайша, сот инстанциялары т. - ға қатысты қылмыстық істен бөлінген іс жүргізу құжаттарына сотталған Б. - ның кінәсінің болуы бөлігінде тиісті баға берген жоқ, оған айыпталған іс-әрекетте оларды санаумен ғана шектеліп, оларды талдамай немесе салыстыра отырып, ҚІЖК-нің 19-бабының талаптарына қайшы, сот инстанциясының оның кінәсі туралы тұжырымдары болжамдарға негізделген және расталмаған рұқсат етілген және сенімді дәлелдердің жеткілікті жиынтығы. Бұдан басқа, ҚК-нің 420-бабының 1-бөлігінде көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтың құрамы, яғни куәның сотқа дейінгі тергеп-тексеру барысында көрінеу жалған айғақтар беруі кінәнің тікелей қасақана нысанын көздейді. Алайда, бірінші және апелляциялық сатыдағы сот Б. - ны көрінеу жалған айғақтар бергені үшін кінәлі деп таныған кезде, адам өліміне әкеп соқтырған оқиға түнгі уақытта қолайсыз ауа-райы жағдайында, теңізде шекара кемесінің моторлы қайықты қудалауы кезінде орын алғаны назарға алынбайды. Сонымен, куәгердің айғақтарынан к. дауыл болды, солтүстік-батыс жел, қатты көтерілу болды, толқындардың биіктігі 0,25-0,30 метрге жетті, ал күші 2-3 баллға жетті. Б.өзінің позициясын түсіндіре отырып, нашар көрінуге сілтеме жасай отырып, кеменің қайықпен соқтығысқанын өзі көрмегенін, қайық қозғалтқышының бұрандасынан ақ көбік ізін көргенін көрсетті, сондықтан қозғалтқыш қайықта жұмыс істеді деп шешті.
Осылайша, істің нақты мән-жайларын, теңіздегі қолайсыз ауа-райын, дауылды, түнгі уақытты ескере отырып, көрінуді қиындатқан Б.шекарашылардың аталған моторлы қайықты ұстау жағдайлары туралы куәгер ретінде куәлік беру кезінде адал ниетпен қателесуі мүмкін. "Сот үкімі туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 15 тамыздағы № 19 нормативтік қаулысының 26-тармағына сәйкес, ҚІЖК-нің 393-бабының үшінші бөлігіне сәйкес, егер сотталушыны қорғаудағы барлық дәлелдер тексерілмесе және бағаланбаса, оның кінәлілігіне барлық күмән жойылмаса, сот айыптау үкімін шығаруға құқылы емес. ҚІЖК-нің 485-бабы 1-бөлігінің 1) тармағына сәйкес азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының бұзылуын тергеп-тексеру кезінде не соттың қылмыстық іс жүргізу заңының нормаларын дұрыс қолданбауына жол берілген, кінәсіздерді соттауға әкеп соққан, заңды күшіне енген сот үкімдері мен қаулыларын кассациялық тәртіппен қайта қарауға негіз болып табылады. Баяндалғанның негізінде Жоғарғы Соттың қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы Б.қатысты жергілікті соттардың сот актілерінің күшін жойды, ҚК-нің 35-бабы 1-бөлігінің 2) тармағының негізінде ҚК-нің 420-бабының 1-бөлігі бойынша қылмыстық іс бойынша іс жүргізуді оның әрекеттерінде қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатты. ҚІЖК-нің 4-тарауында көзделген тәртіппен Б. үшін қылмыстық процесті жүргізетін органдардың заңсыз әрекеттерінен келтірілген зиянды оңалту және өтеу құқығы танылды. Сотталған Б. мүддесі үшін Р. адвокатының өтініші қанағаттандырылды.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
