Адамды қанау, адамды мүліктік сипаттағы табыс немесе пайда алу мақсатында құқық бұзушылық жасауға мәжбүрлеу
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 3-бабы 1-тармағы Адам саудасына, мәжбүрлі еңбекке және пайдаланудың басқа да нысандарына қарсы күреске қатысты нормаларды дұрыс қолдану үшін аса маңызды болып табылатын адамды пайдалануға байланысты негізгі ұғымдарды түсіндіреді. ҚР Жоғарғы Сотының басқа нормативтік актілері мен қаулыларына сілтеме жасай отырып, осы терминдерді және олардың заңды мағынасын талдап көрейік.
Адамды қанау
Кең мағынада адамды қанау адамды кінәлінің мүддесі үшін пайдаланудың әртүрлі формаларын қамтиды. Бұл мәжбүрлі еңбекте, жезөкшелікпен немесе басқа жыныстық қызметтермен айналысуда, қайыр сұрауда, заңсыз әрекеттерді жасауда және қанаудың басқа түрлерінде көрінуі мүмкін.
Мәжбүрлі еңбек
Мәжбүрлі еңбек адамның жазалау, зорлық-зомбылық немесе басқа да жағымсыз салдарлар қаупімен орындауға мәжбүр болатын жұмыс ретінде анықталады. Жұмыстың адамның келісімінсіз орындалуы маңызды, бұл мәжбүрлі еңбекті ерікті еңбектен ажыратады.
Бұл ұғым заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, 24-бапта еңбек бостандығына кепілдік беретін және мәжбүрлі еңбекке тыйым салатын Қазақстан Республикасының **Конституциясында да ашылады. "Адам саудасына қарсы іс-қимыл туралы" ҚР Заңы мәжбүрлі еңбек және жәбірленушілердің құқықтарын қорғау мәселелерін де реттейді.
Жезөкшелікпен айналысу
Адамды жезөкшелікпен айналысуға немесе басқа жыныстық қызметтер көрсетуге мәжбүрлеу қанаудың бір түріне жатады. Бұл жәбірленуші алған кірісті иемдену мақсатында да, мұндай мақсатсыз да болуы мүмкін.
Бұл қызмет Қылмыстық кодекстің баптарына жатады, мысалы:
- ҚР ҚК 308-бабы - "жезөкшелікпен айналысу және жеңгетайлықпен айналысу үшін притондарды ұйымдастыру немесе ұстау".
- ҚР ҚК 134-бабы - "кәмелетке толмағанды жезөкшелікпен айналысуға тарту, жыныстық сипаттағы өзге де қызметтер көрсету".
ҚР Жоғарғы Соты өз түсініктемелерінде мұндай әрекеттер істің мән-жайларын, жәбірленушінің жасын, сондай-ақ қылмыскердің мақсаттары мен уәждерін ескере отырып саралануы тиіс екенін атап көрсетеді.
Қайыр сұрауға мәжбүрлеу
Қайыр сұрауға мәжбүрлеу адамды қанаудың бір түрі ретінде де қарастырылады. Маңыздысы, бұл әрекет қоғамға жат және адам құқықтарын, соның ішінде лайықты өмір сүру және еңбек ету құқығын бұзады.
Қайыр сұрауға мәжбүрлеу адам саудасына немесе қоғамдық нормаларға қайшы келетін әрекеттерді күштеп мәжбүрлеуге қатысты баптар бойынша біліктілікке ие болуы мүмкін. Мәселен, ҚР ҚК **128-бабы ("Адам саудасы"), егер қайыр сұрау пайдалану схемасының бөлігі болып табылса, қолданылуы мүмкін.
Құқыққа қарсы қызметке мәжбүрлеу
Бұл мәжбүрлеу адамды қылмыс немесе басқа да құқық бұзушылықтар жасау үшін пайдалануды қамтиды, бұл да қанаудың бір түрі. Кінәлі жәбірленушінің заңсыз әрекетінен пайда көреді.
Мұндай мәжбүрлеу құқық бұзушылықтың сипатына қарай саралануы мүмкін. Мысалы:
- Егер жәбірленуші ұрлық жасауға мәжбүр болса, ұрлықты немесе бопсалауды реттейтін мақалалар қолданылуы мүмкін.
- Егер әрекет зорлық-зомбылықпен байланысты болса, зорлық-зомбылық қаупіне немесе зорлық-зомбылықтың өзіне қатысты мақалаларды қолдануға болады.
ҚР Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары
Адамды қанауға қарсы күрес туралы нормаларды дұрыс қолдану үшін Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Қылмыстық кодексті қолданудың әртүрлі аспектілеріне қатысты бірнеше нормативтік қаулылар қабылдады.
1. Жоғарғы Соттың 2001 жылғы 20 сәуірдегі "жеке адамның жыныстық қол сұғылмаушылығы мен жыныстық бостандығына қарсы қылмыстар туралы істер бойынша сот практикасы туралы" № 5 нормативтік қаулысы – осы қаулы жыныстық қанаумен, оның ішінде кәмелетке толмағандарды пайдаланумен байланысты қылмыстарды саралау тәртібін түсіндіреді.
2. "Адам саудасы істері бойынша сот практикасы туралы" 2011 жылғы 11 наурыздағы № 1 нормативтік қаулы-мұнда мәжбүрлі еңбек пен қайыр сұрауды қоса алғанда, адамды қанауға байланысты баптарды қолдану бойынша маңызды түсініктемелер беріледі.
Бұл қаулылар судьялар мен құқық қорғау органдарына адамдарды қанауға байланысты қылмыстарды дұрыс саралауға және Қазақстан заңнамасына сәйкес шешім қабылдауға көмектеседі.
Осылайша, ҚР ҚК 3-бабы адамды қанауға қарсы күреске қатысты нормаларды түсіну және қолдану үшін маңызды негіз болып табылады.
Назар аударыңыз!
«Заң және Құқық» адвокаттық кеңсесі, бұл құжаттың жалпылама екендігіне және нақты сіздің жағдайыңыздың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкіндігіне көңіл бөлуіңізді сұрайды. Біздің заңгерлер сіздің нақты жағдайыңызға сәйкес келетін кез келген құқықтық құжатты әзірлеп көмектесуге дайын.
Қосымша ақпарат алу үшін Заңгер/Адвокат телефонына хабарласуыңызға болады: +7 (708) 971-78-58; +7 (700) 978 5755, +7 (700) 978 5085.
Адвокат Алматы Заңгер Қорғаушы Заң қызметі Құқық қорғау Құқықтық қөмек Заңгерлік кеңсе Азаматтық істері Қылмыстық істері Әкімшілік істері Арбитраж даулары Заңгерлік кеңес Заңгер Адвокаттық кеңсе Қазақстан Қорғаушы Заң компаниясы
